Tadeusz Zieliński ps. „Igła” (ur. 27 września 1927 w Gaju, gm. Skaryszew (obecnie część Skaryszewa), zm. 24 czerwca 1948) – żołnierz Armii Krajowej, dowódca oddziału Wolności i Niezawisłości działającego w Radomskiem i Kieleckiem.

Życiorys

Syn Maksymiliana i Heleny z domu Majchrzyk, rodzice byli drobnymi rolnikami. Miał młodszego brata Henryka. Ukończył cztery klasy szkoły powszechnej i szkołę krawiecką w Skaryszewie. W konspiracji od 1943 roku (wstąpił wtedy do Armii Krajowej). Znalazł się w składzie 72 Pułku Piechoty Armii Krajowej, sformowanego na początku 1944 w Obwodzie Radom AK. Po zakończeniu wojny nie złożył broni.

Prawdopodobnie uczestniczył w akcji rozbicia więzienia w Kielcach w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945, gdzie zgrupowanie liczące ok. 200 żołnierzy AK, dowodzone przez kpt. Antoniego Hedę "Szarego", opanowało miasto i rozbiło więzienie, uwalniając kilkuset więźniów i w akcji uwolnienia nocą z 8 na 9 września 1945 przez oddział Stefana Bembińskiego „Harnasia” kilkuset aresztantów z więzienia w Radomiu, w tym wielu żołnierzy Armii Krajowej. Według Stefana Bembińskiego za udział w tej akcji odznaczony został Krzyżem WalecznychGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 19.. W styczniu 1946 znalazł się w składzie grupy partyzanckiej Stefana Nowackiego „Zagóry”, od marca 1946, po rozłamie w oddziale - dowódca samodzielnego oddziału WIN liczącego kilkadziesiąt osóbGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 20..

Oddział „Igły” wchodzący w skład zgrupowania dowodzonego przez Franciszka Jaskulskiego ps.„Zagon”, „Zagończyk”, przeprowadził szereg operacji bojowych. Kilkakrotnie stoczył duże bitwy z oddziałami NKWD, UB i KBW, m.in. w czerwcu 1946 – wraz z kilkoma innymi oddziałami – pod Zwoleniem, w walkach zginęło ponad 20 żołnierzy Armii CzerwonejGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 27-37.. W czasie zasadzki zorganizowanej 18 lipca 1946 pod Skaryszewem oddział „Igły” zabił ppłk. Alfreda Wnukowskiego, dowódcę Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Rzeszowie, jego żonę Irenę oraz 7 żołnierzy z ochrony. Był to najwyższy stopniem oficer sił bezpieczeństwa w Polsce, który zginął z rąk żołnierzy podziemia antykomunistycznegoGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s.42-46.. Oddział „Igły” przeprowadził także szereg akcji likwidacyjnych.

25 lipca 1946 grupa pozorowana UB-NKWD, udająca delegację krajowego kierownictwa WiN, które rzekomo prowadzi akcję scaleniową rozproszonych oddziałów partyzanckich, aresztowała por. Jaskulskiego - „Zagończyka”. W końcu sierpnia 1946 kierownictwo Związku Zbrojnej Konspiracji WiN obwodu radomskiego po dłuższych rozmowach z UB zawarło porozumienie o legalizacji z komunistami, zobowiązując się złożyć broń do 6 września 1946, pod warunkiem, że od 31 sierpnia w całym regionie obowiązywać będzie zawieszenie broni i zostaną wstrzymane obławy prowadzone przez aparat represji. MBP przyjęło tę propozycję, obiecując też zwolnienie zatrzymanych, w tym „Zagończyka”. 6 września 1946 Tadeusz Zieliński ujawnił się sam i zgłosił do ujawnienia 57 żołnierzy oddziału, zdając częściowo broń. „Igła” nie ujawnił dowódców, ani członków siatki terenowej WiN, którym jednocześnie zdecydowanie odradzał dekonspirację przed UB. Pomimo ujawnienia się ludzi i struktur ZZK WiN UB nie dotrzymało obietnicy zwolnienia por. Jaskulskiego. 17 stycznia 1947 został on skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach na karę śmierci, wyrok wykonano 19 lutego 1947, na trzy dni przed wejściem w życie ustawy o amnestii, która pozwalałaby zamienić karę na dożywocie lub 15 lat pozbawienia wolnościGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 50-57..

Ponieważ funkcjonariusze UB aresztowali we wrześniu 1946 kilkudziesięciu właśnie ujawnionych członków podziemia, z zastępcą „Zagończyka” ppor. Kozłowskim „Orionem”Prawdopodobnie zamordowanym w kilka miesięcy później w nieznanych okolicznościach., oskarżając aresztowanych o prowadzenie "podwójnej gry", w październiku 1946 Tadeusz Zieliński powrócił do lasu, odtwarzając mniej liczny, kilkunastoosobowy oddziałGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 59-60..

Ostatnią walkę stoczył 14 czerwca 1948 pod wsią Dzierzkówek. Pomimo wielkiej przewagi liczebnej po stronie UB i KBW, „Igła” zdołał przebić się z okrążenia. W walce zginęli: Feliks Dębiec „Wilk”, zastępca „Igły”, Marian Frąk „Kudejar” i Józef Budzyński „Żandarm”. Po tej klęsce postanowił przejść na teren województwa łódzkiego, w Piotrkowskie. 24 czerwca 1948 został postrzelony z broni maszynowej w nogi przez żołnierza z jego oddziału, który chciał go wydać w ręce MBPSprawca - Marian Mirota ps. "Listek", który liczył na to, że po wydaniu dowódcy zostanie łagodnie potraktowany przez UB, został 19 października 1948 skazany na dożywocie, zamienione w kolejnej instancji na 10 lat więzienia. Z więzienia wyszedł w 1957. Grzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 105-106.. Tadeusz Zieliński, chcąc uniknąć aresztowania przez bezpiekę, popełnił samobójstwo rozrywając się granatemGrzegorz Motyka,Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018, s. 105.

W Budkach Skaryszewskich obecnej dzielnicy Skaryszewa w 1952 zbudowano pomnik poświęcony Alfredowi Wnukowskiemu i sześciu innym ofiarom akcji oddziału dowodzonego przez Tadeusza Zielińskiego, usunięty w 2016. W 2001 zbudowano pomnik upamiętniający Tadeusza Zielińskiego oraz żołnierzy WiN w Radomiu, a w 2012 w miejscowości Dzierzkówek Stary.

Przypisy

Bibliografia Grzegorz Motyka: Obywatel „Igła” – krawiec ze Skaryszewa. Analiza mikrohistoryczna rewolucji wyklętych, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2018,

Ppor. Tadeusz Zieliński ps. „Igła” Ppor. Tadeusz Zieliński ps. Igła to wzór dowódcy partyzanckiego Grzegorz Motyka dla polskie radio.pl Grzegorz Makus, Tadeusz Zieliński "Igła", Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, , wersja zdigitalizowana.

Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Dowódcy oddziałów podziemia antykomunistycznego (1944–1956) Kategoria:Ludzie związani z Kielcami Kategoria:Uczestnicy walk z funkcjonariuszami organów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w Polsce (1944–1956) Kategoria:Zmarli w 1948 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Polscy samobójcy