thumb|150px|Symbol organizacji thumb|150px|Założyciele organizacji WMRO Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna (, , WMRO) – tajna organizacja polityczna założona w 1893 roku. Jej celem było wyzwolenie ludności słowiańskiej Macedonii i Tracji spod panowania tureckiego oraz zbrojne zapewnienie im dominacji etnicznej i religijnej, co poczynając od 1904 roku wywołało analogiczną reakcję żywiołu greckiego„Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji”, t.1, Skai Bibilio 2008, Ateny.. Najwybitniejszym działaczem WMRO był Goce Dełczew (zm. 1903).
Organizacja powstała w 1893 r. w Salonikach, a jej celem była walka o autonomię dla regionów Macedonii i Tracji Adrianopolskiej w granicach Imperium Osmańskiego. W odróżnieniu od organizacji zewnętrznych, WMRO skupiała się na działalności wewnętrznej, opartej na lokalnych strukturach konspiracyjnych. W 1896 r. na zjeździe w Salonikach organizacja postawiła sobie za cel wywalczenie autonomii Macedonii i Tracji drogą rewolucyjną i zjednoczenie pod swoim sztandarem wszystkich niezadowolonych z rządów tureckich, bez różnicy narodowościJ. Skowronek, M. Tanty, T Wasilewski, Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977, ISBN 830107549X, s. 509-511.. Samodzielna działalność WMRO budziła obawy władz bułgarskich, które nie życzyły sobie pozostawania tych regionów w granicach Turcji i obawiały się rewolucji społecznej we własnym państwie. Rząd bułgarski utworzył jeszcze w 1895 r. Najwyższy Komitet Macedońsko-Adrianopolski, którego działacze - oficerowie bułgarscyJ. Rubacha, Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878-1913, Neriton, Warszawa 2004, ISBN 8388973843, s. 105., wycofani ze służby na czas działalności w MacedoniiJ. Rubacha, Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878-1913, Neriton, Warszawa 2004, ISBN 8388973843, s. 109. – zostali następnie członkami kierownictwa WMRO.
Do końca XIX wieku WMRO nabierała sił, a jej działania coraz bardziej ewoluowały od charakteru czysto spiskowego do jawnego ruchu zbrojnego. Na początku 1901 r. sytuacja w regionie stała się tak napięta, że WMRO uznała wzniecenie powstania zbrojnego za konieczne. Pod wpływem coraz silniejszych nastrojów rewolucyjnych wśród macedońskiej ludności i zgodnie z oczekiwaniami władz bułgarskich WMRO przyspieszyła przygotowania. Do głównych organizatorów powstania należeli Goce Dełczew, Jane Sandanski, Pere Toszew, oraz Gjorcze Petrow. Chociaż Dełczew zginął przed wybuchem powstania (maj 1903), jego idee i wizja walki miały istotny wpływ na dalszy przebieg wydarzeń. Powstanie było rezultatem uchwał kongresu działaczy WMRO, który odbył się w Salonikach w styczniu 1903 roku. Wszczęte przez organizację powstanie zbrojne zakończyło się klęską, co doprowadziło do rozłamu we WMRO. Organizacja podzieliła się na prawicowe i lewicowe skrzydło. Skrzydło prawicowe opowiedziało się za przyjęciem taktyki terrorystycznej, rezygnacją z programu rewolucyjnych zmian społecznych i uznaniem, iż ziemie macedońskie i trackie powinny zostać włączone do Bułgarii. Lewica nadal zamierzała walczyć o autonomię Macedonii i Tracji oraz nie rezygnowała z programu społecznego; to jej stanowisko poparł zjazd WMRO w Monasterze Rylskim w 1905 rJ. Skowronek, M. Tanty, T Wasilewski, Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977, ISBN 830107549X, s. 509-511..
W okresie II wojny światowej sprzymierzona z niemieckimi wojskami okupacyjnymi, brała udział w zwalczaniu partyzantki komunistycznej. Według większości źródeł spoza Republiki Macedonii, do II wojny światowej nie można mówić o programowym oddzielaniu przez WRMO pojęcia etnicznej macedońskości od etnicznej bułgarskościTen aspekt omówiony jest w haśle „Goce Dełczew”.. Aktualnie z etosem tej organizacji sympatyzują główne nurty polityczne Republiki Macedonii, dodając doń pojęcie etnicznej Macedonii, ich zdaniem rozciągającej się na całym obszarze geograficznego regionu Macedonia.
Bibliografia
Zobacz też
Afera Miss Stone Komitadżi Ochotnicze Bataliony VMRO
Przypisy
! Kategoria:Organizacje rewolucyjne Kategoria:Organizacje niepodległościowe Kategoria:Organizacje kolaborujące z III Rzeszą podczas II wojny światowej