Niedźwiedź (Ursus) – rodzaj dużych ssaków drapieżnych z podrodziny Ursinae w obrębie rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Ameryce Północnej oraz Arktyce.

Morfologia Długość ciała 110–280 cm, ogona około 6–21 cm; masa ciała samic 35–340 kg, samców 60–800 kg (dotyczy tylko żyjących współcześnie gatunków).

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w pierwszej części dziesiątego wydania Systema Naturae – publikacji poświęconej systematyce przyrodniczej. Linneusz wymienił cztery gatunki – Ursus arctos , Ursus luscusPodgatunek Gulo gulo. , Ursus meles i Ursus lotor – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) Ursus arctos (niedźwiedź brunatny).

Etymologia Ursus: ‘niedźwiedź’. Danis: danos ‘spalony, suchy’; pochodzenie nazwy niejasne, być może odnosi się do koloru sierści lub siedliska zwierzęcia. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus ferox (= Ursus horribilis ). Thalarctos (Thalassarctos, Thalassarctus): gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs ‘morze’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus polaris (= Ursus maritimus ). Spelaeus: gr. σπηλαιον spēlaion ‘pieczara, jaskinia’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Spelaeus antiquorum (= Ursus spelaeus ). Spelaearctos: gr. σπηλαιον spēlaion ‘pieczara, jaskinia’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy: Geoffroy Saint-Hilaire w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku proponując tylko wstępną nazwę dla wymarłych niedźwiedzi. Euarctos: gr. ευ eu ‘typowy’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus americanus . Myrmarctos: gr. μυρμηξ murmēx, μυρμηκος murmēkos ‘mrówka’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Myrmarctos eversmanni (= Ursus arctos ). Thalassiarchus: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs ‘morze’; αρχος arkhos ‘władca, szef’, od αρχω arkhō ‘rządzić’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus polaris (= Ursus maritimus ). Melanarctos: gr. μελας melas, μελανος melanos ‘czarny’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy: Melanarctos cavifrons (= Ursus arctos ). Ursarctos: zbitka wyrazowa nazwy gatunkowej Ursus arctos . Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus arctos yesoensis (= Ursus arctos ). Mamursus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Selenarctos: gr. σεληνη selēnē ‘księżyc’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy: Heude wymienił cztery gatunki – Ursus japonicusPodgatunek U. thibetanus. , Selenarctos mupinensis , Selenarctos leuconyx (= Ursus thibetanus ) i Selenarctos ussuricus – nie wskazując typu nomenklatorycznego. Arcticonus: gr. αρκτος arktos ‘niedźwiedź’; εικων eikōv, εικονος eikonos ‘obraz, wizerunek’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Ursus thibetanus . Vetularctos: łac. vetula ‘staruszka’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Vetularctos inopinatus (= Ursus arctos ). Mylarctos: gr. μυλη mulē ‘ząb trzonowy’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ursus pruinosus . Protarctos: gr. πρωτος prōtos ‘pierwszy, przed’; αρκτος arktos ‘niedźwiedź’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Ursus böckhiPodgatunek †U. minimus. Ursulus: rodzaj Ursus ; łac. przyrostek zdrabniający -ulus. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Ursus minimus .

Podział systematyczny Rodzaj Ursus wydaje się parafiletyczny w stosunku do Helarctos i Melursus, co sugeruje, że najlepiej byłoby je włączyć do rodzaju Ursus, dlatego zachodzi potrzeba dodatkowych badań by ustalić ten podział. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNSelenarctosHeude, 1901centruj|150pxUrsus thibetanusG. Cuvier, 1823niedźwiedź himalajski7 podgatunkówpołudniowo-wschodni Iran, północny Afganistan, południowy i północny Pakistan, południowe Himalaje (Indie, Nepal i Bhutan) do kontynentalnej części południowo-wschodniej Azji (na południe do południowej Tajlandię), Chińska Republika Ludowa, Rosja (Rosyjski Daleki Wschód), Półwysep Koreański, południowa Japonia (Honsiu i Sikoku), Tajwan; zakres wysokości 0–4300 m n.p.m.DC: 110–190 cmDO: do 12 cmMC: 35–200 kgEuarctosJ.E. Gray, 1864centruj|150pxUrsus americanusPallas, 1780niedźwiedź czarnygatunek monotypowyw całej Kanadzie, bardzo fragmentarycznie, od kontynentalnych Stanów Zjednoczonych po większą część północnego Meksyku; reintrodukowany i rekolonizowany w całych Stanach Zjednoczonych; zakres wysokości 0–3500 m n.p.m.DC: 120–190 cmDO: do 12 cmMC: 40–225 kgUrsusLinnaeus, 1758centruj|150x150pxUrsus arctosLinnaeus, 1758niedźwiedź brunatny19 podgatunków (w tym 5 wymarłych)północno-zachodnia Ameryka Północna, Europa, północna, zachodnia i środkowa Azja, ostoje w Rosji, w Alasce (Stany Zjednoczone) i Kanadzie, w pozostałej części małe i izolowane populacje; ponownie wprowadzony do Pirenejów i Alp; zakres wysokości 0–5000 m n.p.m.DC: 150–280 cmDO: 6–21 cmMC: 80–550 kgcentruj|150x150pxUrsus maritimusPhipps, 1774niedźwiedź polarnygatunek monotypowyOcean Arktyczny w Alasce (Stany Zjednoczone), w Kanadzie, na Grenlandii, wyspach Svalbardu i w Rosji; obserwowany w odległości 0,5° od bieguna północnegoDC: 180–280 cmDO: 6–13 cmMC: 150–650 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony.

Opisano również gatunki wymarłe (zgrupowane w podrodzajach): Selenarctos Heude, 1901 Ursus minimus (Europa; pliocen–plejstocen) Ursus minutus (Europa; pliocen) Euarctos J.E. Gray, 1864 Ursus abstrusus (Ameryka Północna; neogen) Ursus Linaneus, 1758 Ursus praepriscus (Europa; plejstocen) Spelaearctos É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1833 Ursus deningeri (Europa; plejstocen) Ursus ingressus (Europa; plejstocen) Ursus kudarensis (Azja; plejstocen) Ursus savini (Europa; plejstocen) Ursus spelaeus – niedźwiedź jaskiniowy (Europa; plejstocen) Incertae sedis Ursus bibersoni (Afryka; plejstocen) Ursus etruscus (Eurazja, Ameryka Północna; pliocen–plejstocen). Ursus tanakai (Azja; plejstocen). Ursus vitabilis (Ameryka Północna; plejstocen).

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Niedźwiedziowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza