thumb|skaluj=1.2|Rower miejski marki
Rower – jedno- lub wielośladowy pojazd kołowy napędzany siłą mięśni poruszających się nim osób za pomocą przekładni mechanicznej, najczęściej wprawianej w ruch nogami za pośrednictwem pedałów, a w części konstrukcji także za pomocą korb ręcznych. W latach 90. XX wieku pojawiły się seryjnie produkowane rowery ze wspomaganiem elektrycznym; w 1993 roku Yamaha wprowadziła na rynek model PAS, określany przez producenta jako pierwszy elektrycznie wspomagany rower na świecie.
Nazewnictwo W XIX wieku w języku polskim rower określano różnymi nazwami, m.in. jako koło, kołowiec, kołownik, dwukołowiec, welocyped lub bicykl. W Słowniku ilustrowanym języka polskiego Michała Arcta hasło „rower” objaśniono jako „machinę do jazdy” oraz „bicykl, w którym oba koła są równej wielkości”, co odróżniało go od wcześniejszych konstrukcji z kołami nierównej wielkości. W tekstach o początkach roweru w Polsce odnotowywano także inne określenia, m.in. samochód, samojazd, kołoped i potoczne kościotłuki, odnoszone do niewygodnych wczesnych konstrukcji. mały|Rover Safety Bicycle Johna Kempa Starleya Polska ogólna nazwa rower jest eponimem utworzonym od nazwy własnej Rover. Wielki słownik języka polskiego PAN wywodzi ją od nazwy firmy Rover, a dalej od angielskiego rzeczownika rover, oznaczającego wędrowca. Nazwa ta wiąże się z modelem Rover Safety Bicycle skonstruowanym przez Johna Kempa Starleya w 1885 roku. Był to jeden z najważniejszych wczesnych rowerów typu : miał napęd łańcuchowy, dwa koła tej samej wielkości i układ konstrukcyjny zbliżony do późniejszych rowerów nowoczesnych. Firma, założona w Coventry przez Starleya i Williama Suttona, działała początkowo jako Starley & Sutton Co., pod wpływem popularności swojego produktu około roku 1899 zmieniła nazwę na The Rover Company Limited. W publicystyce historycznej dotyczącej roweru w Polsce wskazuje się, że na przełomie XIX i XX wieku nazwa rower wyparła lub ograniczyła użycie wcześniejszych określeń, takich jak welocyped, bicykl, koło, samochód, samojazd, kołoped czy potoczne kościotłuki. Nazwy wywodzone od Rovera nie są jednak ograniczone wyłącznie do polszczyzny; podobne pochodzenie przypisuje się także białoruskiemu rovar oraz zachodnioukraińskiemu rover.
Nazwy roweru w językach europejskich wywodzą się z kilku głównych rodzin. Do jednej należą nazwy związane z francuskim vélocipède, utworzonym od łacińskich elementów oznaczających szybkość i stopę; według CNRTL forma ta została szybko zapożyczona do wielu języków europejskich, m.in. angielskiego, włoskiego, hiszpańskiego, portugalskiego, rosyjskiego, rumuńskiego, niemieckiego i katalońskiego. W języku francuskim skrócona forma vélo jest poświadczona w znaczeniu „rower” od 1879 roku. Do innej rodziny należą nazwy oparte na rdzeniu cycle; angielskie bicycle jest poświadczone od 1868 roku i zostało utworzone od bi- „dwa” oraz formy związanej z greckim kyklos „koło, krąg”. Osobną grupę stanowią nazwy odwołujące się bezpośrednio do koła: w języku czeskim funkcjonuje określenie jízdní kolo, w słoweńskim kolo, a w kaszubskim kòło. Także w śląszczyźnie słowo koło jest notowane w znaczeniu „rower”. Na tle nazw opartych na rdzeniach velo-, cycle-, bicykl- lub określeniach koła polska nazwa rower należy do nazw eponimicznych, ponieważ pochodzi od nazwy własnej Rover.
Opis ogólny mały|upright=1.8|Schemat roweru Typowy współczesny rower klasyczny jest jednośladem dwukołowym. Podstawową częścią konstrukcji jest rama, do której mocowane są m.in. widelec, układ kierowniczy, siodło, koła, układ napędowy i hamulce. Ramy rowerowe wykonuje się m.in. ze stali i jej stopów, stopów aluminium, tytanu oraz kompozytów, w tym kompozytów wzmacnianych włóknami węglowymi.
Układ jezdny roweru tworzą koła z ogumieniem; upowszechnienie opon pneumatycznych było jednym z ważnych etapów rozwoju roweru współczesnego. Napęd jest zwykle przekazywany przez przekładnię łańcuchową z mechanizmu korbowego na tylne koło; w rowerach wielobiegowych stosuje się m.in. przerzutki zewnętrzne, przenoszące łańcuch między kołami łańcuchowymi, albo piasty wielobiegowe, których mechanizm przekładniowy znajduje się wewnątrz piasty. Spotykane są także konstrukcje, w których zamiast łańcucha stosuje się napęd wałkiem i przekładnie stożkowe. Hamulce rowerowe mogą działać na obręcz koła albo na piastę; do hamulców piastowych należą m.in. hamulce typu torpedo, uruchamiane przez obrót pedałów do tyłu, natomiast do hamulców obręczowych należą m.in. hamulce szczękowe i hamulce typu V-brake. W rowerach, zwłaszcza terenowych, stosuje się również hamulce tarczowe oraz amortyzację przedniego koła, a w rowerach z pełnym zawieszeniem także amortyzację tylnego koła.
Wymagania techniczne i normalizacja mały|Rower biegowy jako przykład konstrukcji dziecięcej i pokrewnej rowerowi Normy techniczne dotyczące rowerów obejmują m.in. terminologię, wymagania bezpieczeństwa, właściwości użytkowe oraz metody badań konstrukcji i podzespołów. Norma ISO 4210-1:2023 określa terminy i definicje związane z wymaganiami bezpieczeństwa i właściwości użytkowych przy projektowaniu, montażu i badaniu rowerów oraz ich podzespołów o maksymalnej wysokości siodła 635 mm lub większej; nie obejmuje jednak m.in. rowerów dostawczych, rowerów poziomych, tandemów, BMX-ów oraz konstrukcji przeznaczonych do zawodów, kaskaderki lub akrobacji. Dla rowerów dla małych dzieci z maksymalną wysokością siodła większą niż 435 mm i mniejszą niż 635 mm właściwą normą jest ISO 8098:2023, która określa wymagania bezpieczeństwa, wymagania użytkowe i metody badań dla kompletnych rowerów oraz ich podzespołów.
Rower jako pojazd mały|Wydzielony pas dla rowerów jako element infrastruktury rowerowej Historycznie rower był ujmowany nie tylko jako sprzęt rekreacyjny, lecz także jako pojazd uczestniczący w ruchu drogowym. W sporze o dopuszczenie rowerów do dróg w nowojorskim Central Parku działacze League of American Wheelmen argumentowali w 1887 roku, że rower powinien podlegać takim samym prawom i ograniczeniom jak inne pojazdy, a tzw. Liberty Bill uznawał rowery i trycykle za pojazdy oraz przyznawał im prawa na drogach podobne do praw powozów. We współczesnych regulacjach międzynarodowych rower jest również ujmowany jako pojazd: zgodnie z Konwencją wiedeńską o ruchu drogowym jest pojazdem mającym co najmniej dwa koła i napędzanym siłą mięśni osoby jadącej, w szczególności za pomocą pedałów lub korb ręcznych.
Rozwój transportu drogowego, wzrost prędkości i natężenia ruchu samochodowego oraz ryzyko kolizji z udziałem rowerzystów sprawiły, że w planowaniu ruchu coraz większe znaczenie uzyskała infrastruktura rowerowa. Badania nad bezpieczeństwem ruchu drogowego wskazują, że na drogach o dużym natężeniu i wysokiej prędkości ruchu samochodowego szczególne znaczenie ma fizyczne oddzielenie rowerzystów od pojazdów silnikowych oraz projektowanie skrzyżowań ograniczające konflikty między tymi grupami uczestników ruchu. Nie oznacza to jednak jednolitego modelu jazdy dla wszystkich użytkowników. Typologie zachowań rowerzystów wyróżniają m.in. niewielką grupę osób gotowych jeździć niezależnie od warunków drogowych oraz grupę rowerzystów pewnych siebie, którzy są w stanie poruszać się po drogach razem z ruchem samochodowym, ale zwykle preferują własną infrastrukturę rowerową. Podobną perspektywę reprezentuje nurt określany jako vehicular cycling, w którym rowerzysta jest traktowany jako kierujący pojazdem, mający poruszać się w ruchu drogowym według zasad zbliżonych do kierujących pojazdami silnikowymi.
Obowiązek korzystania z infrastruktury rowerowej zależy od prawa krajowego i oznakowania. W Polsce kierujący rowerem ma obowiązek korzystania z drogi dla rowerów, drogi dla pieszych i rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeżeli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić .. W Niemczech obowiązek jazdy po drodze dla rowerów dotyczy zasadniczo dróg oznaczonych odpowiednimi znakami nakazu, natomiast przy braku takiego oznakowania rowerzysta może korzystać z jezdni. W Niderlandach rowerzyści muszą korzystać z obowiązkowej drogi dla rowerów lub drogi dla rowerów i motorowerów, ale mogą korzystać z drogi rowerowej oznaczonej jako nieobowiązkowa. W Wielkiej Brytanii kodeks drogowy zaleca używanie pasów i tras rowerowych wtedy, gdy czyni to podróż bezpieczniejszą i łatwiejszą, ale jednocześnie stwierdza, że rowerzyści mogą oceniać sytuację i nie mają ogólnego obowiązku korzystania z takich udogodnień.
Historia mały|upright=1.8|Rozwój roweru na przestrzeni lat mały|Rower barona Karla Draisa – rekonstrukcja pojazdu z 1817 roku mały|Rower z bambusową ramą (koniec XIX w.)
1765/1790 – dziennikarz twierdził w 1891, że hrabia francuski Mède de Sivrac zbudował prototyp roweru w 1765 lub 1790, ale nie można było nim sterowaćWielka ilustrowana Encyklopedia, s. 187, .. 1813–1817 – Karl Freiherr Drais von Sauerbronn zbudował pierwowzór roweru (patent – 1818), tzw. maszynę biegową (drezyna). Pojazd wprawiano w ruch przez odpychanie się nogami od ziemi. Prędkość ok. 13–15 km/h. Obecnie zasada przeżywa renesans w wykonaniu dla dzieci. ok. 1839 – Kirkpatrick Macmillan zbudował trójkołowiec, a później także jednoślad napędzany systemem wahliwych pedałów i popychaczy, połączonych z wykorbioną osią tylnego koła. Był to pierwszy znany pojazd z napędzanym tylnym kołem. 1845 – Gottlieb Mylius i Philipp M. Fischer (1853-55) opracowali napęd przedniego koła. 1861 – Pierre Michaux zbudował popularny welocyped z napędem na przednie koło. 1867 – Michał Mrozowicki sprowadził ze Światowej Wystawy Powszechnej w Paryżu do Lwowa drewniany welocyped typu Michaux, który podarował konspiracyjnej organizacji rozwijającej sporty obronne „Sokół”, która wykonała w krótkim czasie jego dwie kopie. Zapoczątkowano wówczas sport rowerowy na ziemiach polskichA. Kurek, Zarys działalności oddziałów kolarskich Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Galicji w XIX w., [w:] 130 lat Sokolstwa Polskiego, Kraków 1997, 62, 65–67; T. Jurek, Ruch sportowy na ziemiach polskich w okresie zaborów, [w:] Zarys historii sportu w Polsce 1867–1997, Warszawa 1999, s. 33.. 1868 – Guilmet i Meyer opracowali napęd przekładnią łańcuchową (łańcuch drabinkowy Galle’a). Prace nad mechanizmem prowadzili także (kolejne wersje – 1873, 1874, 1879) i Thomas Shergold (1877). 1869 – James Starley i William Hunter opatentowali koło z drutowymi szprychami pracującymi na rozciąganie. To umożliwiło wykonywanie kół o bardzo dużej średnicy i powstanie tzw. bicykli. 1869 – Johann F. Trefz opatentował napęd korbowy tylnego koła (korby nożne napędzały popychacze połączone z wykorbioną tylną osią). 1874 – James Starley opracował zaplatanie szprych styczne do piasty. Zwiększanie średnicy koła (niekiedy do prawie 2 m) sprawiło, że upadek z bicykla był niebezpieczny. 1884–1885 – John Kemp Starley opracował pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover (wędrowiec), stąd pochodzenie polskiej nazwy. 1888 – John Boyd Dunlop opatentował oponę pneumatyczną do roweru, co sprawiło, że jazda na rowerze stała się znacznie wygodniejsza. Od tego czasu kształt roweru zmieniał się jedynie nieznacznie. 1893 – pierwsze systemy zmiany przełożeń. 1903 – niemiecki mechanik Ernst Sachs wynalazł wolne koło. 1932 – wprowadzenie do sportu wyczynowego. Przerzutki w rowerach współczesnych należą do wyposażenia standardowego. 1962 – rozpoczął produkcję rowerów na małych kołach, co spowodowało wzrost popularności tego środka transportu oraz powstanie wielu modeli rowerów składanych.