Rozbiór państwa – podział terytorium istniejącego suwerennego państwa pomiędzy inne, najczęściej sąsiadujące, dokonany na drodze dyplomatycznej, bez bezpośredniego użycia sił zbrojnych (choć najczęściej bez akceptacji co najmniej znacznej części mieszkańców państwa podlegającego rozbiorowi) wobec armii państwa podlegającego rozbiorowi. Zazwyczaj jednak występuje groźba najazdu zbrojnego w wypadku, gdyby droga dyplomatyczna była nie dość skuteczna. Rozbiór państwa może być częściowy (jeśli po rozbiorze podlegające mu państwo istnieje nadal, na ograniczonym terytorium) lub całkowity (jeśli po rozbiorze przestaje istnieć). Zamiast pojęć „rozbiór” i „rozbiory” funkcjonują też określenia „zabór” i „zabory”, a państwa uczestniczące w rozbiorach nazywa się „zaborcami”.
Rozbiory w historii +RozbiórMapaLataPaństwo rozbieraneZaborcyInne informacjeTyp rozbioruŹródłoRozbiory Polski240x240px1772–1795Rzeczpospolita Obojga NarodówCesarstwo Rosyjskie Królestwo Prus
Monarchia Habsburgóww wyniku trzech rozbiorów jedno z największych państw Europy zniknęło z mapy na 123 lata, choć w ramach Rosji utworzona została autonomia polska, tzw. Królestwo Kongresowe, w skład Prus wchodziło Wielkie Księstwo Poznańskie, istniało też Wolne Miasto Kraków, a państewka polskie powoływali zdobywający ziemie dawnej Rzeczypospolitej Francuzi (Księstwo Warszawskie) i Niemcy (Królestwo Polskie)zabór całkowityRozbiory Luksemburga240x240px1659–1839Wielkie Księstwo LuksemburgaKrólestwo Francji Królestwo Belgii
Królestwo Pruspowierzchnia Luksemburga zmniejszyła się z 10 700 km² do 2 586 km², powstałe granice obowiązują po dziś dzień, a jedna z belgijskich prowincji nosi nazwę Luksemburgrozbiór częściowyTraktat wersalski240x240px1919Republika WeimarskaIII Republika Francuska Rzeczpospolita Polska
Królestwo Danii
Republika Czechosłowacka
Królestwo Belgiitraktat kończący I wojnę światową z Niemcami doprowadził do utraty 15% terytorium, z którego części powstały organizmy quasi-państwowe po kontrolą ententy (Memelland, Terytorium Saary) oraz niepodległe Wolne Miasto Gdańsk, o losie części ziem miały zadecydować plebiscytyrozbiór częściowyTraktat w Trianon240x240px1920Królestwo WęgierKrólestwo Rumunii Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców
Republika Austriacka
Republika Czechosłowacka
Rzeczpospolita Polskazgodnie z postanowieniami tego traktatu kończącego I wojnę światową z Węgrami jako uczestnikiem konfliktu (były częścią Austro-Węgier) utraciły dostęp do morza, 8 z 21 milionów obywateli, z całego kraju pozostało 93 tys. km² z 325 tys. km² przed rozbioremrozbiór częściowyTraktat w Sèvres240x240px1920Imperium OsmańskieKrólestwo Grecji Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii
Królestwo Włoch
III Republika Francuska
Demokratyczna Republika Armeniina Imperium Osmańskim wymuszono traktat kończący I wojnę światową, zgodnie z którym państwo utraciło większość ziem, Turecki Ruch Narodowy zorganizował jednak zbrojny opór przeciw traktatowi i dzięki zwycięskim wojnom doprowadził do jego rewizjirozbiór częściowyRozbiór Czechosłowacji240x240px1938–1939Pierwsza Republika Czechosłowacka / Druga Republika CzechosłowackaIII Rzesza Królestwo Węgier
Rzeczpospolita Polskapo układzie monachijskim III Rzesza otrzymała przyzwolenie na aneksję Sudetenlandu; w 1939 roku cały kraj został zlikwidowany – część czeską włączono do III Rzeszy jako Protektorat Czech i Moraw, umożliwiono utworzenie niepodległej, acz zależnej od Niemiec Słowacji, południe rozbieranego państwa otrzymały Węgry, równolegle Polska przyłączyła Zaolzie, natomiast Ukraina Karpacka ogłosiła niepodległość jako Karpato-Ukraina, która jednak wkrótce została anektowana przez Węgryzabór całkowity
Planowane rozbiory W 1392 Władysław Opolczyk zaproponował rozbiór Polski pomiędzy państwo krzyżackie, Brandenburgię i Węgry. 6 grudnia 1656 podczas „potopu szwedzkiego” i tuż po powstaniu Chmielnickiego podpisany został traktat w Radnot przewidujący rozbiór Rzeczypospolitej przez Szwecję (Karol X Gustaw), elektora brandenburskiego (Fryderyk Wilhelm I), księcia Siedmiogrodu Jerzego II Rakoczego, hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego i stronnika Szwedów Bogusława RadziwiłłaKalendarium dziejów Polski, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2000, .. Podczas wojen śląskich planowano podział Monarchii Habsburgów pomiędzy Elektorat Bawarii, Królestwo Francji, Królestwo Prus i Księstwo Saksonii. Ludwik XV popierał elektora bawarskiego w walce o tytuł Cesarza Rzymskiego i Fryderyka II w walce o Śląsk. Podczas wojny siedmioletniej (1756–1763) i powstaniu koalicji Austrii, Francji, Rosji, Saksonii i Królestwa Szwecji pojawiły się plany rozbioru Królestwa Prus. Zapobiegł mu m.in. tzw. cud domu brandenburskiego i wycofanie się Rosji z wojny, co odwróciło jej losy i doprowadziło do pruskiego zwycięstwa. Na początku 1853 Cesarz Rosji Mikołaj I Romanow próbował namówić Brytyjczyków do rozbioru Imperium OsmańskiegoAndrzej Chwalba Historia powszechna. Wiek XIX, wyd. 2009, s. 336–337..
Publicystyka historyczna Rozbiory i zagrożenie rozbiorami są także chętnie wykorzystywanym orężem w publicystyce historycznej, szczególnie w Polsce. Często różne wydarzenia historyczne, które zdaniem niektórych odbierają krajowi jakąś część suwerenności, nazywane bywają przez niektórych polityków lub publicystów „rozbiorami”, choć nie spełniają kryteriów wymienionych na wstępie (podział terytorialny suwerennego państwa na drodze dyplomatycznej bez użycia sił zbrojnych). Tak powstały w obiegu publicznym m.in. pojęcia IV i V rozbioru Polski, które nie są w rzeczywistości ścisłe.
Zobacz też aneksja cesja inkorporacja terytorium zawojowanie
Przypisy
Kategoria:Historia państwowości *