Bitwa pod Miluzą – starcie zbrojne stoczone na początku I wojny światowej (7–10 i 14–26 sierpnia 1914 roku) pomiędzy siłami francuskimi pod dowództwem gen. Josepha Joffre’a a niemieckimi gen. Josiasa von Heeringena. Bitwa była francuską próbą odzyskania Alzacji, którą Francja oddała Prusom po wojnie francusko-pruskiej w latach 1870–1871.

Francuzi zajęli Miluzę 8 sierpnia, lecz następnie zostali wyparci przez niemieckie kontrataki 10 sierpnia. Wojska francuskie wycofały się do Belfort, gdzie generał Louis Bonneau, dowódca VII Korpusu, został zwolniony wraz z dowódcą 8 Dywizji Kawalerii. Wydarzenia na północy doprowadziły do wycofania niemieckiego XIV i XV Korpusu z Belfort, a 14 sierpnia rozpoczęła się druga ofensywa francuskiego VII Korpusu, wzmocnionego i przemianowanego na Armię Alzacji pod dowództwem generała Paula Pau.

Podczas bitwy o Lotaryngię, głównej ofensywy francuskiej 1. i 2 Armii, Armia Alzacji ostrożnie posuwała się w kierunku przygranicznej prowincji Lotaryngia. Francuzi dotarli na zachód od Miluzy do 16 sierpnia i przedarli się do miasta do 19 sierpnia. Niemcy byli ścigani na wschód przez Ren, a Francuzi wzięli 3000 jeńców. Joffre nakazał kontynuację ofensywy, ale 23 sierpnia przygotowania do niej zostały przerwane z powodu nadchodzących wieści o francuskich porażkach w Ardenach.

26 sierpnia Francuzi wycofali się z Miluzy na bardziej defensywną linię w pobliżu Altkirch, aby zapewnić posiłki francuskim armiom bliżej Paryża. Armia Alzacji została rozwiązana, VII Korpus został przeniesiony w rejon Sommy w Pikardii, a 8 Dywizja Kawalerii została przyłączona do 1 Armii, do której później wysłano dwie kolejne dywizje. Niemiecka 7 Armia dołączyła do kontrofensywy w Lotaryngii wraz z 6 Armią i na początku września została przeniesiona nad rzekę Aisne.

Tło Belgia Belgijskie plany wojenne opierały się na założeniu, że inne mocarstwa pomogą wyprzeć najeźdźcę z terytorium Beglii, ale prawdopodobieństwo niemieckiej inwazji nie sprawiło, że Francja i Wielka Brytania zaczęły być postrzegane jako sojusznicy, ani że rząd belgijski zamierzał zrobić coś więcej niż tylko bronić swojej niepodległości. Ententa angielsko-francuska (1904) uświadomiła Belgom, że brytyjskie nastawienie do Belgii uległo zmianie i że będą walczyć o obronę niepodległości Belgii. Belgijski Sztab Generalny został utworzony w 1910 roku, ale jego szef gen. mjr Harry Jungbluth przeszedł w stan spoczynku 30 czerwca 1912 roku i został zastąpiony dopiero w maju 1914 roku przez gen. por. Chevaliera de Selliers de Moranville’a, który rozpoczął planowanie koncentracji armii i spotkał się z przedstawicielami belgijskiej kolei 29 lipca.

Wojska belgijskie miały być skoncentrowane w centralnej Belgii, przed Redutą Narodową, gotowe do wymarszu na każdą z belgijskich granic, podczas gdy Twierdza Liège i Twierdza Namur miały zabezpieczyć same granice. Po mobilizacji król Belgów miał stać się Naczelnym Dowódcą i decydować o miejscu koncentracji armii. W obliczu zakłóceń w nowym programie zbrojeń, zdezorganizowani i słabo wyszkoleni żołnierze belgijscy mieli korzystać z Reduty Narodowej, aby opóźnić marsz agresora, ale potrzebowali również fortyfikacji do obrony na granicy. Z kolei jedna ze szkół w tamtym czasie postulowała powrót do rozmieszczenia wojsk na pograniczu, zgodnie z francuskimi teoriami wojennymi. Belgijskie plany stały się kompromisem między tymi dwoma koncepcjami, w którym armia polowa skoncentrowała się za rzeką Gete, z dwiema dywizjami wysuniętymi w kierunku Liège i Namur.

Plan Schlieffena-Moltkego

thumb|Belgijska gazeta „Le Soir” z 4 sierpnia 1914 Feldmarszałek Alfred Graf von Schlieffen był szefem niemieckiego Sztabu Generalnego (Oberste Heeresleitung, OHL) od 1891 roku aż do przejścia na emeryturę w 1906. Uczeń Carla von Clausewitza, podobnie jak inni pruscy oficerowie, został nauczony, że „serce Francji leży między Paryżem a Brukselą”. W 1839 roku Francja, Prusy, Rosja, Austria i Wielka Brytania podpisały traktat londyński, opracowany przez brytyjskiego dyplomatę Lorda Palmerstona, na mocy którego powstało niepodległe Królestwo Belgii. Francja i Rosja zawarły sojusz wojskowy w 1892 roku, który zagroził Niemcom możliwością wojny na dwóch frontach. Niemiecka strategia dawała priorytet operacji ofensywnej przeciwko Francji i strategicznej obronie przeciwko Rosji. Planowanie miało być determinowane przez przewagę liczebną, szybkość mobilizacji, koncentrację i wpływ nowoczesnego uzbrojenia. Niemcy spodziewali się, że ataki frontalne będą kosztowne i długotrwałe, co doprowadzi do ograniczonego sukcesu, szczególnie po tym, jak Francuzi i Rosjanie zmodernizowali fortyfikacje na swoich granicach z Niemcami. Aby ominąć ufortyfikowaną granicę z Francją, Schlieffen opracował plan, który w latach 1898–1899 przewidywał szybkie przejście niemieckich sił między Antwerpią a Namur, aby zdobyć Paryż od północy, zadając Francji szybką i zdecydowaną klęskę.

Niemiecka lewa flanka w Alzacji (odebranej Francji po wojnie francusko-pruskiej) miała skusić Francuzów do ataku, odciągając ich od Paryża i niemieckiego prawego skrzydła. W wersji z 1906 roku plan Schlieffena przewidywał sześć tygodni i użycie siedmiu ósmych sił cesarskiej armii niemieckiej (liczącej ok. 1,5 miliona ludzi) na pokonanie Francji, podczas gdy reszta miała walczyć z armią rosyjską w Prusach Wschodnich. Helmuth von Moltke Młodszy zastąpił von Schlieffena w 1906 roku i nie był pewien, czy Francuzi podporządkują się niemieckim założeniom. Moltke dostosował plan rozmieszczenia i koncentracji, aby uwzględnić atak w centrum lub atak okrążający z obu flanek jako warianty, dodając dywizje do lewego skrzydła naprzeciwko granicy francuskiej, z ok. 1 700 000 ludzi, którzy mieli zostać zmobilizowani w ramach Westheer (armii zachodniej). Główne siły niemieckie nadal miały posuwać się przez Belgię, aby zaatakować na południe, w kierunku Francji, wskutek czego armie francuskie zostałyby okrążone z lewej strony i odepchnięte za rzeki Moza, Aisne, Somma, Oise, Marna i Sekwana, nie mogąc wycofać się do centralnej Francji. W ten sposób Francuzi albo zostaliby unicestwieni przez manewr z północy, albo stworzyliby warunki do niemieckiego zwycięstwa w centrum lub w Lotaryngii na wspólnej granicy. Moltke planował wysłać siły liczące około 320 000 ludzi do obrony Alzacji i Lotaryngii na południe od Metzu, 400 000 ludzi do inwazji na Francję i Luksemburg przez Ardeny oraz 700 000 kolejnych żołnierzy do inwazji na Belgię.

Plan XVII thumb|Rozmieszczenie sił na froncie zachodnim, 2 sierpnia 1914 Zgodnie z Planem XVII, armia francuska w czasie pokoju miała utworzyć pięć armii polowych liczących łącznie ok. 2 000 000 żołnierzy, z „Grupami Dywizji Rezerwowych” przydzielonymi do każdej armii oraz Grupą Dywizji Rezerwowych na każdej ze skrajnych flanek. Armie miały się skoncentrować naprzeciwko granicy niemieckiej wokół Épinal, Nancy i linii Verdun – Mezières, z armią w rezerwie wokół Ste Ménéhould i Commercy. Od 1871 roku budowa kolei zapewniła francuskiemu Sztabowi Generalnemu szesnaście linii prowadzących do granicy niemieckiej, w porównaniu z trzynastoma liniami, którymi dysponowała armia niemiecka; dzięki temu Francuzi mogli sobie pozwolić na czekanie, aż niemieckie zamiary będą jasne. Francuzi mieli być gotowi do odparcia niemieckiej ofensywy w Lotaryngii lub przez Belgię. Przewidywano, że Niemcy użyją oddziałów rezerwowych, ale spodziewano się również mobilizacji dużej armii niemieckiej na granicy z Rosją, co pozostawi armii niemieckiej na Zachodzie liczbę żołnierzy wystarczającą jedynie do przemarszu przez Belgię na południe od Mozy i Sambry. Ponadto francuski wywiad uzyskał wyniki gry wojennej niemieckiego Sztabu Generalnego z 1905 roku, w której wojska niemieckie nie dotarły dalej na północ niż do Namur i doszedł do błędnych wniosków, że plany oblężenia belgijskich fortów były jedynie środkiem obronnym przed armią belgijską.

Przewidywano niemiecki atak z południowo-wschodniej Belgii w kierunku Mézières oraz możliwą ofensywę z Lotaryngii w kierunku Verdun, Nancy i Saint-Dié; plan stanowił ewolucję Planu XVI i przewidywał większą możliwość niemieckiej ofensywy przez Belgię. Armie: 1., 2. i 3. miały skoncentrować się między Épinal i Verdun naprzeciw Alzacji i Lotaryngii, 5 Armia miała się zgromadzić w Montmédy, w kierunku Sedanu i Mézières, a 4 Armia miała być zatrzymana na zachód od Verdun, gotowa do przesunięcia się na wschód, aby zaatakować południową flankę niemieckiej inwazji przez Belgię lub na południe przeciwko północnej flance ataku przez Lotaryngię. Nie przewidziano formalnie wspólnych działań z Brytyjskim Korpusem Ekspedycyjnym, ale podjęto wspólne ustalenia. W 1911 roku, podczas drugiego kryzysu marokańskiego, Francuzom powiedziano, że mogą spodziewać się sześciu dywizji brytyjskich operujących wokół Maubeuge.

Wypowiedzenie wojny O północy z 31 lipca na 1 sierpnia rząd niemiecki wysłał Rosji ultimatum i ogłosił stan Kriegsgefahr. W ciągu dnia rząd osmański zarządził mobilizację, a londyńska giełda została zamknięta. 1 sierpnia rząd brytyjski zarządził mobilizację marynarki wojennej, rząd niemiecki zarządził powszechną mobilizację i wypowiedział wojnę Rosji. Rozpoczęły się działania wojenne na granicy z Polską, rząd francuski zarządził powszechną mobilizację, a następnego dnia rząd niemiecki wysłał ultimatum do Belgii, żądając przejścia przez terytorium belgijskie, gdy wojska niemieckie przekraczały już granicę z Luksemburgiem. Na granicy z Francją rozpoczęły się działania wojenne, Lipawa została ostrzelana przez niemiecki lekki krążownik SMS „Augsburg”, a rząd brytyjski zagwarantował ochronę morską francuskich wybrzeży. 3 sierpnia rząd belgijski odrzucił niemieckie żądania, a Wielka Brytania zagwarantowała wsparcie militarne Belgii w przypadku niemieckiej inwazji. Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, rząd brytyjski zarządził powszechną mobilizację, a Włochy ogłosiły neutralność. 4 sierpnia rząd brytyjski wysłał Niemcom ultimatum i wypowiedział im wojnę o północy z 4 na 5 sierpnia. Belgia zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a Niemcy wypowiedziały wojnę Belgii. Wojska niemieckie przekroczyły granicę belgijską i zaatakowały Liège.

Preludium Przygotowania niemieckie thumb|Przebieg rzeki Ill przez Alzację W 1908 roku Helmuth von Moltke zaczął modyfikować plany działań na lewym skrzydle armii niemieckich przeciwko Francji i wybrał XIV Korpus do ochrony Górnej Alzacji oraz kilka brygad Landwehry do zabezpieczenia Górnego Renu. Późniejsze plany rozszerzyły siły w tym regionie i do 1909 roku 7 Armia miała trzy regularne korpusy i korpus rezerwowy, z dwoma korpusami od Wissembourga do Saverne i Strasburga, jednym korpusem na zachodnim (lewym brzegu) Renu od Colmaru do Miluzy oraz korpusem rezerwowym na wschodnim (prawym) brzegu Renu. 6 Armia miała się zgromadzić między Metzem a Sarrebourgiem w Lotaryngii, skupiając osiem korpusów na lewym skrzydle armii niemieckich na zachodzie (Westheer), co wraz z garnizonami fortec i oddziałami Landwehry zmieniło stosunek sił między lewym a prawym skrzydłem Westheer z 7:1 na 3:1. Moltke zwiększył liczebność sił na lewym skrzydle, dochodząc do wniosku, że ewentualna ofensywa Francuzów na Alzację i Lotaryngię, szczególnie z regionu Belfort, stała się pewna. 7 Armia miała odeprzeć ofensywę w Alzacji i współpracować z 6 Armią w celu odparcia ofensywy w Lotaryngii. Po 1910 roku 7 Armia miała zaatakować wraz z 6 Armią w kierunku Mozeli poniżej Frouard i Meurthe; przewidziano również przerzut wojsk na prawe skrzydło armii niemieckich poprzez rezerwację pociągów i wagonów w tym regionie.