thumb|Wspinacz uprawiający drytooling na drodze The Finish (trudność D10), White Goods crag, Walia Drytooling (również dry-tooling) – forma wspinaczki mikstowej, uprawiana na nagich, pozbawionych lodu i śniegu drogach wspinaczkowych. Podobnie jak we wspinaczce mikstowej, drytoolingowiec używa pary czekanów i raków do pokonania drogi. Do asekuracji wykorzystuje wyłącznie sprzęt do wspinaczki skalnej; wiele współczesnych dróg drytoolingowych jest w pełni obitych punktami asekuracyjnymi, podobnie jak drogi wspinaczki sportowej. Wiele halowych zawodów wspinaczki lodowej odbywa się na nieoblodzonych powierzchniach, co czyni je w praktyce zawodami drytoolingowymi. Drytooling rozwinął się jako samodzielna dyscyplina w połowie lat 90. XX wieku, gdy standardy trudności we wspinaczce mikstowej gwałtownie wzrosły, a najtrudniejszy element nowych ekstremalnych dróg o trudności M stanowił często komponent drytoolingowy (np. dach lub silne przewieszenie). Niektóre z najbardziej ekstremalnych dróg wspinaczki mikstowej podają obecnie trudność drytoolingową w skali D obok trudności M, aby zaznaczyć, czy na drodze napotkano lód (np. Iron Man w Szwajcarii ma trudność M14+/D14+). Drytooling wykorzystuje ten sam sprzęt i techniki co wspinaczka mikstowa i podlega coraz większym regulacjom sprzętowym, mającym odpowiedzieć na zarzuty, że jest to forma wspinaczki techniką sztucznych ułatwień. Drytooling spotkał się z dodatkową krytyką ze względu na uszkodzenia, jakie może wyrządzać naturalnym powierzchniom skalnym, dlatego obszary drytoolingowe są zwykle oddzielone od obszarów wspinaczki skalnej. Drytooling bywa propagowany jako sport bardziej dostępny dla kobiet.
Opis thumb|left|Wspinacz uprawiający drytooling w Alpach Drytooling to wspinaczka mikstowa uprawiana na powierzchniach pozbawionych lodu i śniegu. Sprzęt jest identyczny jak we wspinaczce mikstowej, z tą różnicą, że nie używa się żadnych narzędzi wspinaczki lodowej służących do asekuracji na drodze (np. śrub lodowych). Drytoolingowcy używają tych samych butów wspinaczkowych, raków jednopunktowych i zaawansowanych czekanów bez pętli, których używają wspinacze mikstowi. Wszystkie techniki charakterystyczne dla wspinaczki mikstowej, w tym stein pull, torque pull, undercling pull i figure four, są również stosowane w drytoolingu. O ile techniki drytoolingowe są wykorzystywane we wspinaczce alpejskiej, współczesny sport drytoolingowy wiąże się z użyciem obitych punktów asekuracyjnych, w podobny sposób, w jaki wspinaczka sportowa rozwinęła się na samodzielnych drogach skalnych.
Rodzaje dróg Drytoolingowcy unikają miejsc wspinaczki skalnej, ponieważ działanie czekana może uszkodzić delikatne chwyty (tzn. drytoolingowcy nie próbują powtarzać dróg o wyznaczonej trudności wspinaczki skalnej). Popularne obite drogi drytoolingowe są zatem często nieodpowiednie do wspinaczki skalnej ze względu na słabą skałę (np. krusząca się skała spotykana w Dolomitach lub w Fang Amphitheater w Vail w Kolorado) i/lub znajdują się w stale wilgotnych i mokrych warunkach. Czołowi drytoolingowcy skupiają się na dachach skalnych, aby przesuwać granice trudności (i to w warunkach DTS), dlatego wiele najważniejszych obszarów to jaskinie (lub quasi-jaskinie), takie jak A Line Above the Sky (D15 DTS) i Parallel World (D16 DTS) w Tomorrow's World Cave w Marmoladzie, Bichette Light (D14 DTS) w L'Usine Cave w Grenoble czy Storm Giant (D16) w jaskini w Fernie w Kolumbii Brytyjskiej.
Historia Drytooling był zawsze wykorzystywany przez wspinaczy lodowych i mikstowych do treningu w letnich miesiącach poza sezonem, a jako część wspinaczki mikstowej techniki drytoolingowe były stosowane we wspinaczce alpejskiej od dziesięcioleci. W 1994 roku, gdy Jeff Lowe przeszedł drytoolingiem nagi skalny dach, aby dotrzeć do imponującego zwisającego sopla na drodze Octopussy w Vail w Kolorado, i wycenił swoje przejście na WI6 M8, narodził się sport wspinaczki mikstowej, ale także drytooling. O ile wczesny rozkwit w latach 1994–2003 koncentrował się na rozwoju dróg wspinaczki mikstowej z odcinkami zarówno skały, jak i lodu, o tyle wraz ze wzrostem kamieni milowych w skali M wyzwania techniczne coraz bardziej koncentrowały się na części drytoolingowej dróg, a zwłaszcza na pokonywaniu coraz większych dachów. Jednocześnie zawody [Pucharu Świata we wspinaczce lodowej UIAA odbywały się na nieoblodzonych powierzchniach, które były w istocie drogami drytoolingowymi, a zawodnicy i zawodniczki UIAA zaczęli również przesuwać standardy drytoolingu w środowisku zewnętrznym.
thumb|Wspinacz wykonujący w drytoolingu techniki figure four i undercling pull podczas Pucharu Świata we wspinaczce lodowej UIAA w 2016 roku W 2010 roku francuscy wspinacze, w tym Jeff Mercier, wprowadzili Dry Tooling Style (DTS), ograniczający użycie sprzętu i zakazujący technik figure four i figure nine. Zawody według zasad DTS były organizowane, a kilku czołowych drytoolingowców ustanowiło nowe kamienie milowe w trudności w stylu DTS. W 2012 roku szwajcarski wspinacz Robert Jasper dokonał pierwszego przejścia Iron Man w całkowicie suchych warunkach i wycenił je na D14+, używając przedrostka „D” dla oznaczenia „suchych warunków”; następnie powtórzył drogę w warunkach oblodzonych i dodał trudność M14+ dla „warunków mikstowych”. W 2016 roku, gdy brytyjski wspinacz Tom Ballard przeszedł najtrudniejszą drogę drytoolingową w historii, A Line Above the Sky, wycenił ją na D15 DTS (tj. w stylu DTS) i uniknął przedrostka „M”.
Sprzęt Sprzęt używany w drytoolingu jest taki sam jak we wspinaczce mikstowej, w tym buty wspinaczkowe, raki jednopunktowe, ostrogi i zaawansowane czekany.
Wspinaczka z czekanami, ale bez raków, czy to w butach wspinaczkowych, czy w wysokogórskich, jest tolerowana. Może to dawać przewagę, jak przy otwarciu drogi BASE na zachodniej ścianie Petit Dru.
Technika thumb|Wykonywanie stein pull thumb|Wykonywanie figure four w butach wspinaczkowych Oprócz standardowych technik wspinaczki lodowej (np. techniki niemieckiej) i wspinaczki skalnej (np. wspinaczki szczelinowej, ale z czekanami), drytoolingowcy rozwinęli szereg technik charakterystycznych dla swojego sportu (oraz wywodzącego się z niego wspinania mikstowego). Należą do nich: Stein pull. Wspinacz odwraca czekan i wbija ostrze od dołu w szczeliny skalne, uzyskując impet do góry poprzez pociągnięcie za rękojeść (z zaklinowanym ostrzem). Stein pull jest często stosowany na przewieszonych odcinkach i do tworzenia pozycji odpoczynkowej. Undercling pull. Wspinacz znalazł się powyżej chwytu do stein pull i może albo przekształcić stein pull w ruch typu mantel, albo ponownie osadzić ostrze czekana w podchwycie i przyciągnąć się do skały; zaawansowana technika, która pochłania dużo energii. Torque pull. Wspinacz wbija ostrze czekana w szczelinę, a następnie ciągnie w bok, tworząc „moment obrotowy” między czekanem a zaklinowanym ostrzem, co umożliwia ruch w górę. Torque pull jest często stosowany do pokonywania pionowych szczelin. Figure four. Wspinacz tworzy blokadę ramieniem, tak aby czekan był zaklinowany w skale, a ramię trzymające czekan jest zablokowane pod kątem; następnie używa tego ramienia jak chwytu, zaczepiając „przeciwną” nogę o ramię i odpychając się nogą, aby sięgnąć wyżej. Figure nine wykorzystuje „nieprzeciwną” nogę.
Dodatkowo drytoolingowcy starają się trzymać łokcie blisko tułowia (aby uniknąć marnowania energii przy torque pull i stein pull), są bardzo ostrożni przy wyciąganiu zaklinowanych ostrzy (które mogą rykoszetować w twarz wspinacza) oraz przy delikatnym balansowaniu przednimi zębami raków na cienkich chwytach.
Ewolucja kamieni milowych w trudności thumb|Jeff Mercier w finale zawodów DTS Tour, 2014 O ile wiele dróg o trudności M we wspinaczce mikstowej można opisać jako kombinacje dróg drytoolingowych o trudności D i dróg wspinaczki lodowej o trudności WI, o tyle dopiero przejście Iron Man przez Roberta Jaspera w 2012 roku sprawiło, że trudności D zaczęto powszechnie stosować do dróg, na których nie ma w ogóle lodu.
2009. Bichette Light D14 DTS L'Usine Cave, Grenoble, Francja. Pierwszego przejścia dokonał w 2009 roku Jeff Mercier i jest to pierwsze D14 w historii drytoolingu; Mercier dokonał go w stylu DTS, a konsensus obecnie to D14. 2012. Iron Man D14+ Eptingen, Szwajcaria. Pierwszego przejścia dokonał w 2012 roku Robert Jasper i było to jedno z pierwszych D14+ w historii drytoolingu; Jasper przeszedł je w suchych warunkach, wyceniając na D14+, a później w warunkach oblodzonych, wyceniając na M14+ (pierwsze M14+ w historii). 2016. A Line Above the Sky D15 DTS Tomorrow's World Cave, Dolomity, Włochy. Pierwszego przejścia dokonał w 2016 roku Tom Ballard i jest to pierwsze D15 w historii drytoolingu; Ballard przeszedł je również w stylu DTS. Trudność została potwierdzona przez Gaetana Raymonda, Dariusza Sokołowskiego i Jeffa Merciera. 2017. Storm Giant D16 Fernie, Kanada. Pierwszego przejścia dokonał w 2017 roku Gordon McArthur i jest to pierwsze proponowane D16; McArthur przeszedł je w stylu klasycznym, a droga nie została powtórzona (dostęp jest obecnie zabroniony). 2019. Parallel World D16 DTS Tomorrow's World Cave, Dolomity, Włochy. Pierwszego przejścia dokonał w 2019 roku Darek Sokołowski i jest to pierwsze D16 w historii drytoolingu, które zostało wykonane w stylu DTS. Następnie droga została obniżona do D15+ przez Kwona YoungHye i Matteo Pilona. Została powtórzona w stylu DTS w 2024 roku przez Victora Varoshkina i w 2025 roku przez Filipa Princi. Pierwsze przejście kobiece należy do Katie McKinstry Stylos, która zaproponowała trudność D15+/D16 w 2025 roku. 2021. Aletheia D16 Tana del Drago („Smocza Jama”), Ponte nelle Alpi, Włochy. Pierwszego przejścia dokonał Matteo Pilon; drugiego Kevin Lindlau w 2024 roku, który po raz pierwszy potwierdził trudność D16; trzeciego Giovanni Bona pod koniec 2024 roku. 2024. Téleios D16+ Tana del Drago, Ponte nelle Alpi, Włochy. Pierwszego przejścia dokonał Matteo Pilon. Téleios jest pierwszym proponowanym D16+. Droga została powtórzona przez Giovanniego Bonę w 2025 roku, który potwierdził trudność.
Kamienie milowe w trudnościach wśród kobiet thumb|Angelika Rainer na drodze French Connection (D15-), Tomorrow's World Cave, Marmolada, Włochy Większość czołowych drytoolingowczyń to zawodniczki wspinaczki lodowej z cyklu Pucharu Świata we wspinaczce lodowej UIAA; kilkakrotnie drytoolingowczynie ustanawiały kamienie milowe w trudności, które dorównywały najwyższym trudnościom męskim w danym czasie; drytooling bywa propagowany jako sport dostępny dla kobiet.
2007. Law and Order D13 Diebsöfen, Austria. Pierwszego przejścia kobiecego dokonała w 2007 roku Ines Papert i jest to pierwsze D13 w historii drytoolingu wśród kobiet; droga ma również trudność M13, ale jest w dużej mierze sucha. 2013. Iron Man D14+ Eptingen, Szwajcaria. Pierwszego przejścia kobiecego dokonała w 2013 roku Lucie Hrozová i jest to pierwsze D14 w historii drytoolingu wśród kobiet; w momencie przejścia Hrozovej Iron Man był uważany za najtrudniejszą drogę na świecie. 2017. A Line Above the Sky D15 Tomorrow's World Cave, Dolomity, Włochy. Pierwszego przejścia kobiecego dokonała w 2017 roku Angelika Rainer i jest to pierwsze D15 w historii drytoolingu wśród kobiet; w tym czasie najwyższa trudność męska również wynosiła D15. 2025. Parallel World D15+/D16 Tomorrow's World Cave, Włochy. Pierwszego przejścia kobiecego dokonała Katie McKinstry Stylos. Kilka tygodni później powtórzyła również Arché D15+ w Tana del Drago we Włoszech.
Przypisy
Kategoria:Wspinaczka Kategoria:Wspinaczka sportowa