Modraszek telejus (Phengaris teleius) – w stadium larwalnym drapieżny, myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych, pasożyt społeczny mrówek. Zasiedla przede wszystkim tradycyjnie zagospodarowane ekosystemy łąkowe. Gąsienice żerują w kwiatostanach krwiściągu lekarskiego, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek odżywiając się ich larwami. Ze względu na duże wymagania ekologiczne motyl uważany za wskaźnik dobrego stanu zachowania środowiska. Zasięg gatunku obejmuje obszar od Dalekiego Wschodu poprzez Syberię po Europę. W Polsce motyl ten podlega ochronie i spotykany jest w centralnej i południowej części kraju. Gatunek ginący w Europie, w Unii Europejskiej stanowi przedmiot ochrony w sieci Natura 2000 na mocy dyrektywy siedliskowej. W Polsce podlega prawnej ochronie gatunkowej.
Uwagi taksonomiczne Nazwa łacińska modraszka telejusa jaką niegdyś stosowano to Lycaena euphemus, natomiast obecnie uznaje się za poprawną nazwę Phengaris teleius.
Omawiany gatunek też szczególnie często występuje w literaturze pod łacińską nazwą rodzajową Maculinea, która z punktu widzenia zasad nomenklatury taksonomicznej jest nieprawidłowa (stanowi młodszy synonim nazwy Phengaris). Jednak ze względu na jej szerokie stosowanie i utrwalenie sugeruje się utrzymanie nazwy Maculinea jako ważnej w drodze wyjątku. W literaturze można również doszukać się stosowania nazwy rodzajowej Glaucopsyche. Nazwa gatunkowa teleius wywodzi się od greckiego przymiotnika "teleios" – doskonały.
Najbliżej spokrewnionym względem modraszka telejusa gatunkiem w obrębie rodzaju jest modraszek nausitous. W ujęciu kladystycznym oba taksony stanowią parę gatunków siostrzanych.
Rozmieszczenie geograficzne Modraszek telejus najprawdopodobniej wyewoluował w kontynentalnej części Azji wschodniej a okresy zlodowaceń przetrwał w ostojach położonych na terenach wschodniej Syberii. Obecnie gatunek zasiedla obszary klimatu umiarkowanego całej Palearktyki od Europy zachodniej po Daleki Wschód. Występuje w rejonie Kaukazu, na środkowym i południowym Uralu, na Syberii, w Kazachstanie, Mongolii, północnych Chinach, Korei i Japonii.
W Europie gatunek ten występuje przy granicy Francji i Hiszpanii, przy czym w Hiszpanii jego obecność wymaga potwierdzenia, we Francji (Gers Gironde, Dordogne, Charante, Isère, Sabaudia, Haut-Rhin), lokalnie w północnej Szwajcarii, północnych Włoszech (Piemont, Triest), w środkowych i południowych Niemczech (w Badenii-Wirtembergii, Bawarii, Turyngii, Sarze, Hesji, Nadrenii Palatynatu, Nadrenii Północnej-Westfalii, Saksonii, Saksonii-Anhalt, Dolnej Saksonii i Brandenburgii) w Austrii, na Węgrzech, w Czechach, Słowacji, Polsce, na Łotwie oraz na Litwie, Białorusi i Ukrainie, w Bułgarii, Chorwacji, Słowenii a także w Rumunii. W Belgii gatunek wymarł. W Holandii został reintrodukowany.
W Polsce przebiega północna granica zasięgu tego gatunku. Pierwsze dane o występowaniu tego motyla w Polsce pochodzą z początku XX wieku. Rozsiedlony jest w części środkowej oraz na południu kraju, na północ sięga najdalej na Mazowsze. Występuje w Warszawie oraz jej okolicach, między innymi w Puszczy Kampinoskiej, w Mazowieckim Parku Krajobrazowym (w tym na terenie obszaru Natura 2000 Bagno Całowanie) oraz w Chojnowskim Parku Krajobrazowym. Na Mazowszu gatunek spotykany jest też w Puszczy Kozienickiej, wykazywany z pojedynczych stanowisk wzdłuż Pilicy, jak też na łąkowych obszarach w pasie od Kozienickiego Parku Krajobrazowego w kierunku do rzeki Pilicy. Większe skupiska notowane są również na Lubelszczyźnie, Kielecczyźnie, Dolnym i Górnym Śląsku, a także w Małopolsce w okolicach Krakowa. Modraszek telejus podawany jest też z Roztocza, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Kotliny Sandomierskiej i Beskidu Zachodniego. Odnotowany też w Kotlinie Kłodzkiej oraz w pobliżu Krynicy-Zdroju i Krosna.
Cechy Imago thumb|Modraszek telejus, cechy: u góry wierzchnia strona motyla: na wierzchu zdjęcie – samiec, od dołu – samica. Po prawej stronie pokazuje spód skrzydeł. U dorosłych osobników wyraźnie zaznaczony jest dymorfizm płciowy. Wierzch skrzydeł samców koloru jasnoniebieskiego z szeroką czarną obwódką brzeżną z czarnymi plamkami oraz z ciemno zaznaczonym użyłkowaniem. Wzdłuż przednich i tylnych skrzydeł rozciąga się rząd czarnych plamek (u niektórych osobników plamki zanikają lub są prawie niewidoczne). Na obu parach skrzydeł występują czarne plamki dyskoidalne (na przednich skrzydłach są bardziej wyraźne). Wierzch skrzydeł samic jest czarnobrunatny (z nieco szerszą ciemną obwódką niż u samców) zazwyczaj z niebieskim nalotem ze słabo widocznymi czarnymi plamkami. Spód skrzydeł u obu płci szary, popielatobrązowy lub lekko beżowy (u samic ciemniejszy). Dodatkowo występują równolegle do siebie dwa rzędy plamek (jeden rząd słabo widoczny przebiega tuż przy brzegu skrzydła, drugi wyraźny rząd, składający się z czarnych plamek z białą otoczką przebiega prawie przez środek skrzydła). Na spodniej stronie skrzydeł również są widoczne plamki dyskoidalne. W jej nasadowej części występuje kilka czarnych plamek z białą otoczką. Wierzch samic oraz spód obu płci – są bardzo podobne do modraszka alkona (Maculinea alcon). Rozpiętość skrzydeł waha się w zakresie 28–38 mm.
Stadia preimaginalne thumb|left|Larwa modraszka telejusa
Jajo silnie spłaszczone, w zarysie okrągłe, barwy białej. Powierzchnia gęsto usiana drobnymi jamkami.
Gąsienica przechodzi przez cztery stadia rozwojowe Kształt jej ciała jest owalny i lekko spłaszczony, dopiero przed samym przeobrażeniem w poczwarkę staje się beczułkowaty. Powierzchnia ciała pokryta jest włoskami, które w pierwszych trzech stadiach są stosunkowo krótkie (50–100 μm), przeźroczyste i lekko zagięte. W IV stadium rozwojowym ulegają wydłużeniu do 300–700 μm i posiadają ciemno zabarwione podstawy. Występują w większym rozproszeniu niż u młodszych gąsienic, zajmując głównie zewnętrzne partie powierzchni brzusznej i grzbietowej, ponadto wraz z pogrubianiem się warstwy naskórka w czasie przebywania gąsienicy w mrowisku ulegają przerzedzeniu. Szczególnie charakterystyczne są dwa rzędy pojedynczych włosków wyrastających z grzbietowej części pierwszych siedmiu segmentów tułowia, odróżniające larwę telejusa od larw innych gatunków z rodzaju Phengaris, w tym od dwukrotnie mniejszej larwy modraszka nausitousa. Ponadto w III stadium rozwojowym u gąsienicy pojawia się fałd naskórka I segmentu tułowia, zakrywający przewężenie między głową a tułowiem, w IV stadium pokrywa on już około 75% powierzchni głowy. Gąsienica na początku IV stadium rozwojowego jest matowa, barwy malinowoczerwonej. W trakcie dalszego rozwoju zmienia kolor na bladobrunatny. Długość larwy wynosi ok. 4 mm.
Larwa modraszka telejusa posiada interesujące adaptacje umożliwiające jej wykorzystywanie mrówek w swoim cyklu rozwojowym. W naskórku gąsienicy stwierdzono obecność gruczołów myrmekofilnych. U ostatniego stadium rozwojowego na siódmym segmencie brzusznym znajduje się pojedynczy gruczoł nektarowy – organ Newcomera (ang. Dorsal Nectary Organ) wydzielający bogatą w cukry substancje chętnie zlizywaną przez mrówki. Na grzbietowej powierzchni natomiast obecne są gruczoły wydzielające substancje łagodzącą agresje mrówek robotnic (ang. Pore Cupola Organs) najliczniej występujące w IV stadium rozwojowym, ale stwierdzone też u młodszych gąsienic. Również sam kształt ciała i silne owłosienie uważane są za adaptacje umożliwiającą ograniczenie uszkodzeń ciała gąsienicy w razie zaatakowania jej przez robotnice mrówek.
Poczwarka modraszka telejusa jest krępa, barwy bladobrunatnej, o grubej, nieprzeźroczystej i matowej osłonie zewnętrznej. Na podstawie wyglądu zewnętrznego nie odróżnialna od poczwarki modraszka nausitousa.
Biologia i ekologia Cykl rozwojowy thumb|Samica modraszka telejusa składająca jaja do kwiatostanu krwiściągu lekarskiego thumb|left|Kwiatostan krwiściągu lekarskiego Sanguisorba officinalis – rośliny żywicielskiej telejusa Samica modraszka telejusa składa jaja, zazwyczaj pojedynczo, na kwiatostanach krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis). Preferowane są młode, nie w pełni rozwinięte kwiatostany ulokowane w połowie wysokości rośliny żywicielskiej. Młoda gąsienica żyje w ukryciu, odżywiając się elementami kwiatostanów. Okres ten trwa 2–3 tygodnie, aż do osiągnięcia IV stadium larwalnego. Następnie gąsienica spada na ziemię (lub schodzi po łodydze rośliny żywicielskiej). Leżąc na ściółce imituje zagubioną larwę mrówki. Gąsienice w tym okresie są w stanie wydzielać substancje chemiczne (atraktory) działające niewybiórczo na wiele gatunków mrówek z rodzaju wścieklic (Myrmica). Po odnalezieniu przez robotnice leżącej zazwyczaj nieruchomo larwy rozpoczyna się proces jej adopcji. U modraszka telejusa trwa on średnio kilkadziesiąt minut (u gatunków modraszków dysponujących lepszym kamuflażem chemicznym często tylko kilka sekund). Gąsienica telejus wydziela w tym czasie z gruczołu nektarowego słodką substancję dodatkowo zachęcając mrówki do adopcji. Następnie, o ile zostanie zaakceptowana, przenoszona jest do wnętrza mrowiska. Odkryto, że samica przy wyborze miejsca składania jaj kieruje się nie tylko obecnością rośliny żywicielskiej na odpowiednim etapie rozwoju i strukturą roślinności, ale też najprawdopodobniej obecnością w pobliżu gniazd właściwego gatunku mrówki (stwierdzono częstsze składanie jaj oraz przebywanie osobników dorosłych w pobliżu odpowiednich mrowisk, szczególnie przy niskim zagęszczeniu populacji). Ma to szczególne znaczenie, gdyż krwiściąg lekarski jest przeważnie szerzej rozprzestrzeniony niż gniazda mrówek gospodarzy (larwa nieadoptowana lub adoptowana przez niewłaściwy gatunek mrówki ginie). Skuteczność adopcji jest niższa niż w przypadku spokrewnionego modraszka nausitousa. Śmiertelność gąsienic w tym kluczowym okresie może wynosić 40%, podczas gdy w trakcie wielomiesięcznego przebywania w mrowisku 80%. Po znalezieniu się w mrowisku gąsienica dostosowuje swoje feromony do konkretnych feromonów wydzielanych przez gatunek mrówek gospodarzy, co w większości przypadków, choć nie zawsze, zapewnia jej nietykalność. Wewnątrz gniazda larwa żywi się jajami i larwami mrówek, unikając w miarę możliwości kontaktu z robotnicami. Przemieszczają się powoli nie wykonując gwałtownych ruchów, co ma na celu ograniczenie agresji ze strony mrówek. W okresie między adopcją a przepoczwarczeniem zwiększa masę swojego ciała blisko stukrotnie. Prawdopodobnie w latach kiedy modraszek telejus występuje szczególnie licznie drapieżnictwo jego gąsienic może silne wpływać na przeżywalność kolonii mrówek, co jednocześnie potencjalnie ogranicza jego liczebność w kolejnych sezonach (redukcja bazy rozwojowej). Przepoczwarczenie następuje w czerwcu w górnych warstwach mrowiska. Stwierdzono, że zagęszczenie poczwarek telejusa w mrowiskach (średnio 1,2 na mrowisko na terenach zasiedlonych) jest niższe niż u innych europejskich modraszków myrmekofilnych z rodzaju Phengaris. Po trzech tygodniach od przepoczwarczenia wylęga się motyl dorosły, który następnie opuszcza mrowisko. thumb|Robotnice wścieklicy zwyczajnej, jednego z gatunków mrówek adoptujących gąsienice modraszka telejusa