Janusz Andrzej Głowacki (ur. 13 września 1938 w Poznaniu, zm. 19 sierpnia 2017 w Marsa Alam) – polski pisarz, prozaik, dramaturg, scenarzysta, felietonista i eseista.

Życiorys W młodości był związany ze Studenckim Teatrem Satyryków, gdzie u boku m.in. Jarosława Abramowa, Andrzeja Drawicza i Agnieszki Osieckiej wystąpił w programie Czarna przegrywa czerwona wygrywa (1956) w reżyserii Jerzego Markuszewskiego i Wojciecha Solarza. Studiował aktorstwo w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie i historię na Uniwersytecie Warszawskim. W 1961 ukończył studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Zadebiutował w 1960 r. w „Almanachu Młodych” opowiadaniem pod tytułem „Na plaży”, w 1964 rozpoczął współpracę z czasopismem „Kultura”, gdzie zwrócił na siebie uwagę jako autor błyskotliwych opowiadań i felietonów. Publikacje te złożyły się na zbiory Wirówka nonsensu (1968) i Nowy taniec la-ba-da (1970).

Na przełomie lat 60. i 70. rozpoczął aktywną działalność jako scenarzysta. W 1969 r. powstał film Andrzeja Wajdy Polowanie na muchy, do którego Głowacki napisał scenariusz. Jednak prawdziwym sukcesem okazał się dopiero obraz stworzony we współpracy z Markiem Piwowskim pt. Rejs. Ponadto napisał scenariusze do filmów Trzeba zabić tę miłość (1972) Janusza Morgensterna, Choinka strachu (1982) Tomasza Lengrena, Wałęsa. Człowiek z nadziei (2013) Andrzeja Wajdy. Pisał dialogi do filmu Jej portret (1974) Mieczysława Waśkowskiego, wspólnie z Łukaszem Zadrzyńskim był scenarzystą Billboardu (1998). Wspólnie z Pawłem Pawlikowskim był scenarzystą Zimnej wojny (2018), która znalazła się w oficjalnej selekcji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes i była nominowana do Oscara w trzech kategoriach. Film zdobył liczne nagrody, w tym nagrodę dla najlepszego reżysera w Cannes, którą Paweł Pawlikowski dedykował Januszowi Głowackiemu. Pawlikowski i Głowacki byli również nominowani do nagrody BAFTA za najlepszy scenariusz oryginalny (2019).

23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).. Do 1981 publikował felietony w warszawskiej „Kulturze”. Na kilka dni przed ogłoszeniem stanu wojennego, Głowacki wyjechał na premierę swojej sztuki Kopciuch w w Londynie, po 13 grudnia 1981 zdecydował się pozostać za granicą. Osiadł w Stanach Zjednoczonych, gdzie rozwinął swoją twórczość dramatopisarską i współpracował między innymi z Polskim Instytutem Teatralnym w Nowym Jorku. Utworem, który zwrócił uwagę amerykańskich środowisk teatralnych, była sztuka Polowanie na karaluchy (1986). Największym sukcesem dramaturgicznym okazała się Antygona w Nowym Jorku (1992), dramat z dużym powodzeniem wystawiany był w teatrach w Stanach Zjednoczonych i w Europie.

Głowacki był wykładowcą na Columbia University, w Vermont, i wizytującym dramaturgiem w New York Public Theater, Mark Taper Forum w Los Angeles i na Florydzie. Po powrocie do Polski współpracował z warszawskim Teatrem Ateneum pod dyrekcją Gustawa Holoubka.

Jego twórczość była tłumaczona na wiele języków (angielski, chiński, czeski, estoński, francuski, hiszpański, koreański, niemiecki, rosyjski, ukraiński, serbski, słowacki, węgierski, turecki). Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a także amerykańskich zrzeszeń literackich: PEN Clubu, Stowarzyszenia Pisarzy Wschodnioamerykańskich oraz Stowarzyszenia Dramatopisarzy. Od 1968 członek Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, od 2016 roku członek honorowy.

Szereg jego artykułów i esejów ukazało się w New York Times.

Jest bohaterem książki Dżanus. Dramatyczne przypadki Janusza Głowackiego (2016), autorstwa Elżbiety Baniewicz.

Życie prywatne

thumb|Nagrobek Janusza Głowackiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Był synem pisarza Jerzego Głowackiego i Heleny Leny Rudzkiej-Głowackiej (zm. 21 września 1991), która pracowała jako redaktor literacki w wydawnictwie. Bratem jego matki był aktor Kazimierz Rudzki (1911–1976), a dziadkiem ze strony matki – Bronisław Rudzki, właściciel wydawnictwa nutowego i wytwórni płytowej.

Głowacki był żonaty z dziennikarką i reżyserką Ewą Zadrzyńską, z którą miał córkę Zuzannę Głowacką, felietonistkę, byłą publicystkę dziennika „The New York Times”. Drugą i ostatnią żoną autora była ukraińska aktorka i pieśniarka Olena Leonenko.

Był członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010 oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015. Od 1983 mieszkał w Nowym Jorku.

Zmarł nagle, 19 sierpnia 2017, podczas wakacji w egipskim Marsa Alam.

11 września 2017 urna z jego prochami została złożona do grobu na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A2-Aleja Zasłużonych-5). Pogrzeb miał charakter świecki.

Publikacje (wybór) Dramat Cudzołóstwo ukarane, „Dialog”, 1972. Mecz, „Dialog” 1976. Polowanie na karaluchy, „Dialog” 1990. Fortynbras się upił, „Dialog” 1990. Antygona w Nowym Jorku, „Dialog” 1992. Czwarta siostra (wyst. 2000)

Proza Wirówka nonsensu, Warszawa: PIW, 1968. Dzień słodkiej śmierci, kryminał z serii Ewa wzywa 07, 1969 Nowy taniec la-ba-da i inne opowiadania, Warszawa: PIW, 1970. W nocy gorzej widać, Warszawa: Czytelnik, 1972. Paradis, Warszawa: PIW, 1973. Polowanie na muchy i inne opowiadania, Warszawa: PIW, 1977 My sweet Raskolnikow, Warszawa: PIW 1977. Skrzek; Coraz trudniej kochać, Warszawa: PIW 1980. Moc truchleje, Warszawa: Krąg, 1981. Ścieki, skrzeki, karaluchy. Utwory prawie wszystkie, Warszawa: BGW, 1996. Ostatni cieć, Warszawa: Czytelnik, 2001 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2002). Z głowy, Warszawa: Świat Książki, 2004 (Książka otrzymała laur Śląskiego Wawrzynu Literackiego za 2004 oraz była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2005). Jak być kochanym, Warszawa: Świat Książki, 2005. Good night, Dżerzi, Warszawa: Świat Książki, 2010. Sonia, która za dużo chciała. Wybór opowiadań, Warszawa: Świat Książki, 2011. Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy, Warszawa: Świat Książki, 2013. Bezsenność w czasie karnawału, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2018.

Adaptacje teatralne W 2017 roku Józef Opalski wystawił sztukę pt. Jednoaktówki Janusza Głowackiego (Konfrontacja, Spacerek przed snem, Choinka strachu i Home Section) w krakowskim Teatrze Barakah.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2014). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2007) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1998) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005)

Nagrody i wyróżnienia mały|Mural w Łodzi autorstwa Andrzeja Pągowskiego (2018) mały|Tablica pamiątkowa przy ul. Bednarskiej 7 w Warszawie 1982: „The Guardian” i „The Times” przyznały nagrodę Kopciuchowi za najlepszą sztukę roku 1987: American Theatre Critics Association Award za Polowanie na karaluchy jako najznakomitszą sztukę współczesną 1987: Joseph Kesselring Honorary Mention 1987: Guggenheim Fellowship 1987: Hollywood Drama League Critics Award 1987: „Time” uznał Polowanie na karaluchy najlepszą ze sztuk minionego roku 1988: National Endowment for the Arts 1993: „Time” uznał Antygonę w Nowym Jorku za jeden z dziesięciu najlepszych tekstów dramatycznych roku 1994: Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego 1997: Nagroda Le Baladin, Paryż 1997: Nagroda Studentów Sorbony, Paryż 1998: Nagroda Krytyków dla Antygony w Nowym Jorku wystawionej w Teatrze Proscenium w Paryżu – jako najlepszej sztuki sezonu zrealizowanej w małym teatrze 1999: Tony Cox Award za scenariusz do filmu Hairdo na Nantucket Film Festival (USA) 2001: Czwarta siostra wygrywa na Międzynarodowym Festiwal Teatralnym w Dubrowniku 2002: Grand Prix, nagroda publiczności dla najlepszego dramaturga za Czwartą siostrę na II Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość Przedstawiona” 2002: nominacja do Nagrody Literackiej Nike za Ostatniego ciecia 2003: Grand Prix Festiwalu Dwa Teatry za tekst sztuki Czwarta siostra 2005: Śląski Wawrzyn Literacki za książkę Z głowy, uznaną przez czytelników Biblioteki Śląskiej za najlepszą książkę 2004 roku 2005: Doroczna Nagroda Ministra Kultury w dziedzinie literatury 2005: nominacja do Nagrody Literackiej Nike za Z głowy 2008: tytuł Honorowego Ambasadora Polszczyzny 2011: Nagroda im. Czesława Miłosza przyznawana przez ambasadę USA w Polsce za wkład w porozumienie amerykańsko-polskie 2011: Nagroda Literacka m.st. Warszawy – Tytuł Warszawskiego Twórcy 2012: „Tele-Splendor im. Włodzimierza Ławniczaka”, nagroda Teatru Polskiego Radia przyznawana twórcom swobodnie poruszającym się w świecie słuchowisk i w świecie spektakli telewizyjnych 2013: Nagroda Gustaw przyznana przez ZASP za twórczość dramaturgiczną oraz wkład w upowszechnianie polskiej kultury na świecie 2013: Nagroda Specjalna Diament Trójki 2013: Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” 2013: Jan Michalski Prize for Literature, finalista za Good Night, Dżerzi 2015: Gwiazda w Alei Gwiazd Literatury przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Mińsku Mazowieckim 2016: Nagroda specjalna Stowarzyszenia Autorów ZAiKS 2019: nominacja do Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Zimna wojna (wraz z Pawłem Pawlikowskim) – pośmiertnie

Upamiętnienie W Łodzi, w sąsiedztwie Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera oraz Muzeum Kinematografii odsłonięto mural Andrzeja Pągowskiego, przedstawiający portret zmarłego pisarza oraz podpis: „I jak tu żyć bez Głowy?”.

W czerwcu 2019, w warszawskim Muzeum Literatury otwarto wystawę zatytułowaną „Janusz Głowacki. Warszawa, Moskwa czy Nowy Jork to tylko dekoracje…”.

W styczniu 2025 jego imieniem nazwano skwer na Powiślu w Warszawie, znajdujący się w pobliżu domu przy ul. Bednarskiej 7, w którym mieszkał.

Na budynku przy ul. Bednarskiej 7 w Warszawie, w którym w latach 1959–2017 mieszkał artysta, znajduje się tablica pamiątkowa.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona domowa Janusza Głowackiego

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Artyści polonijni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Filmowej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Laureaci nagrody Gustaw Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy autorzy powieści kryminalnych Kategoria:Polscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Polscy dramaturdzy XXI wieku Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Polscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Zmarli w 2017