thumb|240px|Grób lekarza Franciszka Czubalskiego – rektora UW i Akademii Medycznej w Warszawie na Starych Powązkach w Warszawie (kwiecień 2012) Franciszek Mieczysław Czubalski (ur. 30 stycznia 1885 w Przysusze, zm. 8 lutego 1965 w Warszawie) – polski lekarz fizjolog, założyciel Unii Narodowo-Państwowej w 1922Deklaracja programowa. [Inc.:] Polska jako naród ani na chwilę nie przestawała istnieć [...] : 28 czerwca 1922 r. / [Unia Narodowo-Państwowa].

Życiorys Urodził się w rodzinie zarządców majątku Dembińskich w Przysusze jako syn Franciszka (1822–1884) i Emilii z Mędreckich (1838–1899). Był najmłodszym bratem Bronisława Franciszka (1856–1910), Zofii Marii (1859–1933), Eugenii Stanisławy Frąckiewicz (1861–1912), Zdzisława Karola (ur. 1866), Stefanii Petroneli Hamburg (1867–1899), Władysława Czesława (1870–1873), Marianny Anieli Łubkowskiej (1874–1965), Emilii Elżbiety (ur. 1876) i Heleny Antoniny Czajkowskiej (1876–1944). Ukończył gimnazjum filologiczne w Radomiu, a następnie odbył studia na uniwersytecie w Dorpacie (1903–1904) i na Uniwersytecie Lwowskim (1905–1910), gdzie był asystentem w Katedrze Farmakologii i Farmakognozji. Uzyskał tytuł doktora wszech nauk lekarskich (1910) i docenta farmakologii Uniwersytetu Lwowskiego (1914). Następnie związany z Uniwersytetem Jagiellońskim, gdzie otrzymał tytuł docenta fizjologii w Katedrze Farmakologii i Farmakognozji i Katedrze Fizjologii (1915). W latach 1916–1950 kierował Katedrą Fizjologii Uniwersytetu Warszawskiego, uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego (1919) i zwyczajnego (1921).

W okresie międzywojennym sprawował funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego (1923–1925, 1934–1935) i prorektora (1934–1939) Uniwersytetu Warszawskiego. W 1936 wybrany na rektora, jednak po nieprzychylnych mu demonstracjach studenckich (był przeciwnikiem gett ławkowych) godności tej nie przyjął.

W latach 1930–1933 był dyrektorem Instytutu Dentystycznego w Warszawie, a w 1933–1939 przewodniczącym rady naukowej Instytutu Radowego oraz kierownikiem Pracowni Fizjologicznej Wychowania Fizycznego w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego.

Prowadził badania nad krążeniem krwi, regulacją neurohormonalną i endokrynologią doświadczalną (m.in. nad działaniem adrenaliny), fizjologią pracy i fizjologią trawienia.

W 1941 objął funkcję dyrektora naukowego Prywatnej Szkoły Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego doc. Jana Zaorskiego, w której prowadzili tajne nauczanie dla ok. 1900 słuchaczy. Wykładał na kompletach Uniwersytetu Warszawskiego, Poznańskiego i Uniwersytetu Ziem Zachodnich w Warszawie.

Po wojnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego UW (od 1947) i rektora Uniwersytetu Warszawskiego (1947–1949), a następnie nowo powstałej Akademii Medycznej (1950–1953), gdzie kierował Katedrą Fizjologii Człowieka (1950–1959).

Od 1945 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Od 1952 był członkiem tytularnym, a od 1957 – członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk.

Był prezesem Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego (1938–1946 i 1948–1952), członkiem honorowym tego towarzystwa oraz Czeskiego Towarzystwa Lekarskiego, członkiem Międzynarodowego Towarzystwa do Badań nad Krzepliwością Krwi oraz Francuskiego Towarzystwa Biologicznego, członkiem korespondentem Towarzystwa Lekarskiego w Budapeszcie.

Mieszkał w Warszawie w domu Stowarzyszenia Mieszkaniowego Spółdzielczego Profesorów UW przy ulicy Sewerynów.

Był mężem Stefanii z Brzezińskich (1889–1964), ojcem Mieczysława (1918–1973), doktora nauk prawnych, ppor. AK, powstańca warszawskiego.

Został pochowany na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim (kw. Z/6/17).

Materiały archiwalne Franciszka Czubalskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie (sygn. III-144)Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-03-15]..

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) „za zasługi na polu pracy naukowej”. Złoty Krzyż Zasługi (13 maja 1933) „za zasługi na polu obrony powietrznej i przeciwgazowej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (13 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 13 stycznia 1955 r. nr 0/114 - na wniosek Ministra Zdrowia. Srebrny Medal za Długoletnią Służbę Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Odznaka honorowa „Za walkę o szkołę polską” (1930) Złota Odznaka Honorowa NROW Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu św. Sawy (Jugosławia, 1928) Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Cywilnej (Bułgaria, 1937) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1925)

Przypisy

Bibliografia

Reprezentanci nauk medycznych, zmarli członkowie AU w Krakowie, PAU, TNW i PAN, Katedra Historii Medycyny UJ CM

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Radomiu Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Przysusze Kategoria:Ludzie związani z Prywatną Szkołą Zawodową dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za walkę o szkołę polską” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej Kategoria:Politycy Unii Narodowo-Państwowej Kategoria:Polscy fizjolodzy Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Rektorzy Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Ziem Zachodnich Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1965