Prokrustes (Prokrust) () – znana pod tym przydomkiem, negatywna postać z mitologii greckiej o imieniu Damastes () lub Polypemon ().
W mitologii Był synem Posejdona, rozbójnikiem czyhającym na swe ofiary przy drodze z Megary do Aten. Odziany w wilczą skórę i uzbrojony w maczugę, miał zwyczaj zapraszać swe ofiary do domu i umieszczać na łożu za krótkim albo za długim. W pierwszym wypadku odrąbywał im wystające nogi, w drugim – rozciągał ciało dopóki ofiara nie skonała. Został zgładzony przez Tezeusza, który napotkał go jako jednego z pięciu zbójów w drodze z Trojzeny do Aten.
W symbolice współczesnej Wyrażenie „Prokrustowe łoże” oznacza w przenośni system, doktrynę albo politykę zmuszające przemocą do dostosowania się do czegoś narzuconego lub do ulegania czemuś z rażącym pominięciem indywidualnych różnic bądź szczególnych okolicznościWładysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: PIW, 1991, s. 625..
Motyw ten wykorzystał Zbigniew Herbert w wierszu Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi.
Termin „prokrustyka” pojawia się w powieści Eden Stanisława Lema, gdzie oznacza przymusowe dopasowywanie jednostek bądź całego społeczeństwa do określonych wzorców, podobnie jak czynił to Prokrust w przypadku swego łoża.
Zobacz też Madejowe łoże
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Postacie w mitologii greckiej Kategoria:Postacie z utworów Zbigniewa Herberta