thumb|250px|right|Wieszanie zdrajców (in effigie) w 1794, wykonanie wyroku Sądu Najwyższego Kryminalnego Jan Piotr Norblin
Sąd Najwyższy Kryminalny dla Korony i Litwy – najwyższy sąd insurekcji kościuszkowskiej utworzony 17 czerwca 1794 przez Radę Najwyższą Narodową.
Jego wprowadzenie zapowiadał już Akt Powstania Obywatelów, Mieszkańców Województwa Krakowskiego z 24 marca 1794.
Decyzją RNN utworzono 2 odrębne sądy oddzielnie dla Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Każdy z nich składał się z 16 sędziów, z tym, że komplet sędziowski wynosił 7.
Kompetencje
rozpatrywał sprawy dotyczące zbrodni, przestępstw i wykroczeń pospolitych dokonanych przez urzędników RNN i Deputacji Centralnej Wielkiego Księstwa Litewskiego. orzekał w sprawach przestępstw urzędowych, popełnionych przez urzędników powstańczych, do których zaliczano ucisk prywatny, nadużycie urzędu, nieposłuszeństwo rozkazom zwierzchności, defraudację pieniędzy publicznych, korupcję, zdradę tajemnicy państwowej rozstrzygał sprawy, nierozstrzygnięte w sądach kryminalnych wojewódzkich i powiatowych z powodu paritatis votorum sprawy przeciwko osobom, oskarżonym o występki przeciwko narodowi, których dobra zajęte są przez wojska nieprzyjacielskie i w związku z tym nie mogą odpowiadać przed stosownym sądem wojewódzkim i powiatowym
Sąd Najwyższy Kryminalny skazał Stanisława Szczęsnego Potockiego, Franciszka Ksawerego Branickiego, Seweryna Rzewuskiego, Jerzego Wielhorskiego, Antoniego Polikarpa Złotnickiego, Adama Moszczeńskiego, Jana Zagórskiego i Jana Suchorzewskiego na karę śmierci przez powieszenie, wieczną infamię, konfiskatę majątków i utratę wszystkich urzędów. Wobec nieobecności skazanych, wyrok wykonano in effigie 29 września 1794.
Sędziowie
27 czerwca 1794 Rada desygnowała sędziów, zostali nimi m:
Stanisław Baczyński Wojciech Bęczkowski Telesfor Billewicz Stefan Florian Dembowski Teodor Dembowski Józef Domański Józef Durantowicz Adam Glezmer Ignacy Gomoliński Jan Ludwik Koch Leon Kochanowski Stanisław Ledóchowski Franciszek Leszczyński Daniel Lottich Franciszek Ksawery Makarowicz Franciszek Orsetti Aleksander Potocki Tomasz Przytulski Stanisław Rutkowski Jan Nepomucen Sokolnicki Aleksander Walichnowski Wacław Zakrzewski Wawrzyniec Żukowski
Bibliografia
Akty Powstania Kościuszki wyd. Szymon Askenazy i Włodzimierz Dzwonkowski, Kraków 1918, cz. I, s. 328-332.
Zobacz też
Sąd Kryminalny Księstwa Mazowieckiego Sąd Kryminalny Wojskowy
Kategoria:Sądownictwo powstania kościuszkowskiego