mały|Archanioł Michał depczący diabła – rzeźba drewniana w szczycie barokowego drewnianego kościoła w Szalowej Archanioł Michał ( [Mîchā’ēl], [Michaél], , [Mika’il], ) – jeden z archaniołów w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie, święty Kościołów katolickiego i prawosławnego.
Etymologia imienia Hebrajskie imię Mika’el znaczy "któż jak Bóg". Według tradycji chrześcijańskiej i żydowskiej, kiedy Szatan zbuntował się przeciwko Bogu i nakłonił do buntu 1/3 aniołów, Michał miał wystąpić jako pierwszy przeciwko niemu z okrzykiem: "Któż jak Bóg!"
Tradycje religijne W religii judaistycznej wymienia się Michała wśród siedmiu aniołów wyższego rzędu. Również w islamie Michał (Mika’il) jest jednym z ważniejszych aniołów.
W Nowym Testamencie pojawia się jako stojący na czele hufców niebieskich, zwycięsko walczący z szatanem i jego zwolennikami (Jud 9; Ap 12,7). W niektórych pismach wczesnochrześcijańskich zależnych od apokaliptyki żydowskiej, Michał bywa utożsamiany z JezusemŚwiadkowie Jehowy również utożsamiają archanioła Michała z Jezusem Chrystusem. Do chwili przeniesienia jego życia do łona Marii i narodzin w ciele ludzkim Jezus żył z Bogiem w niebie jako archanioł Michał, którym ponownie stał się po powrocie do nieba (Kim jest archanioł Michał?).Jean Danielou, Teologia judeochrześcijańska, WAM, Kraków 2002, s. 181, 182.. U pisarzy kościelnych uchodzi za księcia aniołów, archanioła, któremu Bóg powierza zadania wymagające szczególnej siły. Wstawia się u Boga za ludźmi, jest aniołem stróżem ludu chrześcijańskiego. Stoi u wezgłowia umierających, którym następnie towarzyszy w drodze do wieczności. Łączy się z tym jego patronat nad kaplicami cmentarnymi. Artyści przedstawiają go z wagą do odmierzania dobrych uczynków. Zaś symbolem dobrych uczynków jest złoto i dlatego jest też patronem złotników i rytowników. Kult religijny św. Michała istnieje nieprzerwanie od początku chrześcijaństwa. Innym atrybutem archanioła Michała jest ognisty miecz. Najsławniejszymi budowlami wzniesionymi ku jego czci są miejsca pielgrzymkowe: Opactwo św. Michała Archanioła na Mont Saint-Michel oraz Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo.
Patronat Michał jest archaniołem, którego wierni przyzywają w walce przeciw siłom zła. Wierzą, że pomaga odnaleźć wewnętrzne światło. Historycznie jest obrońcą zarówno Izraela, jak i Kościoła katolickiego. Jest patronem policjantów, żołnierzy i małych dzieci, a także opiekuje się pielgrzymami i cudzoziemcami. Archanioł Michał jest ognistym wojownikiem, Księciem Niebiańskiej Armii, która walczy w imię sprawiedliwości i prawa. Daje wsparcie wszystkim, którzy znajdują się w strasznym ucisku. Michał jest też dawcą cierpliwości i szczęścia. Archanioł Michał patronuje również jednostkom powietrznodesantowym.
Jest przywoływany przez celebransa podczas obrzędów egzorcyzmu.
Jest patronem: państw: Cesarstwa Rzymskiego, Rusi Kijowskiej, Anglii, Austrii, Francji, Hiszpanii, Niemiec, Węgier; miast za granicą: Amsterdamu, Archangielska, Brukseli, Dumfriesu, Kijowa; miast w Polsce: Bartoszyc, Białej Podlaskiej (wizerunek Archanioła widnieje w herbie miasta), Łańcuta, Mszany Dolnej, Płońska (od 29 września 2006Mistrz dobroci na Płońsk24.pl [opublikowano: 2010-10-03].), Sanoka, Strzelina, Żagania; Małopolski i diecezji łomżyńskiej; istnieje Zgromadzenie Świętego Michała Archanioła (Michalici), Zgromadzenie Sióstr Świętego Michała Archanioła (Michalitki) oraz ruch Czcicieli św. Michała Archanioła i Rycerstwo św. Michała ArchaniołaO Rycerstwie i Czcicielach Ruchu Apostolskiego Św. Michała Archanioła; mierniczych, radiologów, rytowników, szermierzy, szlifierzy, złotników, żołnierzy, policjantów, a także jednym z patronów dobrej śmierci.
Heraldyka Wizerunek Archanioła Michała widnieje na herbach szeregu miast: Archangielska, Białej Podlaskiej, Dolska, Głubczyc, Kijowa, Łańcuta, Sanoka, Strzelina, Strzyżowa, Zawidowa. Postać świętego znajduje się także na herbach gminy Kodeń, gminy Ornontowice, gminy Telatyn, powiatu łańcuckiego oraz powiatu wołomińskiego. Archanioł Michał należał również do symboliki wielkich książąt Rusi Kijowskiej, znajdował się na herbach dawnych województw kijowskiego i nowogródzkiego, a także Księstwa Ruskiego.
Występuje również w znakach zawodów (np. policji), kościołów i zgromadzeń zakonnych: michalitów i michalitek.
Wizerunek Archanioła Michała widnieje także na monetach bulionowych Ukrainy wybijanych w srebrze i złocie od 2011 roku.
Dzień obchodów mały|Szymon Uszakow, Archanioł Michał depczący szatana pod stopami, 1676, Galeria Tretiakowska Święto ku czci św. Michała Archanioła w kalendarzu rzymskim ustanowił w poł. V wieku papież Leon Wielki jako rocznicę poświęcenia pierwszej na Zachodzie bazyliki pod jego wezwaniem na przedmieściach Rzymu przy via Salaria w dniu 30 września. Gelazjusz I w 493 roku przeniósł je na dzień 29 września. Święto otrzymało rangę najwyższą: „pierwszej klasy rytu zdwojonego większego”, a zatem uroczystości według obecnej klasyfikacji, i nazwę kolejno: Natale Basilicae Angeli via Salaria (sakramentarz Leona Wielkiego), Festum S. Michaelis Archangeli (sakramentarz Gelazjański), Dedicatio Basilionis S. Angeli Michaeli (sakramentarz Grzegorza wielkiego), a potem ostatecznie Dedicatio Sancti Michaëlis Archangeli (Poświęcenie Świętemu Michałowi Archaniołowi). W latach 1642-1917 należało do świąt nakazanych, a więc wierni byli zobowiązani uczestniczyć w tym dniu w Mszy świętej (w Polsce i niektórych innych krajach pod koniec XVIII w. w ramach redukcji świąt nakazanych zniesiono ten obowiązek)Przegląd Poznański, t. XXVIII, Poznań 1859, s. 506.. Po reformie liturgii w 1961 roku roku pozostało świętem pierwszej klasy.
Kolejne święto w kalendarzu rzymskim wprowadzono na pamiątkę objawień św. Michała Archanioła na Górze Gargano, które miały miejsce w latach 490–493. Ustanowione zostało na dzień 8 maja w kategorii „rytu zdwojonego większego” z nazwą Apparitio Sancti Michaëlis Archangeli (Objawienie Świętego Michała Archanioła).
Święto Objawienia (8 maja) zostało zlikwidowane w obrządku rzymskim wraz z reformą liturgii w roku 1961. Zmiana kalendarza liturgicznego, wprowadzona wraz z nowym obrządkiem rzymskim w 1969 roku, połączyła uroczystość Poświęcenia (29 września) ze świętami św. Gabriela Archanioła (24 marca) i św. Rafała Archanioła (24 października) w jedno święto Świętych Archaniołów Michała, Gabriela i Rafała, obchodzone 29 września. Jest to nawiązanie do tradycji syryjskiej.
W kalendarzu liturgicznym obrządku greckokatolickiego i Cerkwi prawosławnej św. Michał Archanioł wspominany jest dwukrotnie: 6 września (19 wrześniaTam, gdzie cerkwie stosują kalendarz juliański.) jako Wspomnienie Cudu św. Michała Archanioła w Kolosach i 8 listopada (21 listopadaTam, gdzie cerkwie stosują kalendarz juliański.) jako Sobór Arcystratega Michała i innych Sił bezcielesnych, ustanowiony w IV wieku na synodzie w Laodycei. To święto znajduje się też w kalendarzach liturgicznych syryjskim, ormiańskim i koptyjskim.
W kalendarzu koptyjskim św. Michałowi poświęcony jest 12 dzień każdego miesiąca, a główna uroczystość obchodzona jest 12 czerwca, gdy Nil zaczyna przybierać, ponieważ w egipskiej tradycji chrześcijańskiej Archaniołowi powierzone zostały płody rolne, uzyskiwane dzięki mułowi tej rzeki, której jest on też patronem. W Konstantynopolu niektóre kościoły obchodziły także lokalne święta św. Michała: 27 października, 18 czerwca i 10 grudnia.
W kalendarzach liturgicznych luterańskim i anglikańskim święto Michała Archanioła obchodzone jest 29 września, co jest kontynuacją tradycji rzymskiej oraz wywodzące się ze średniowiecza obchody tego święta, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Irlandii, zwane Michaelmas. W dniu tym w uczelniach i szkołach brytyjskich rozpoczyna się semestr noszący nazwę Michaelmas term. W diecezji anglikańskiej Truro 8 maja obchodzone jest też święto św. Michała, Obrońcy Kornwalii. W tradycji angielskiej do XVIII wieku uroczystość 29 września była świętem nakazanym, a wcześniej poprzedzał ją trzydniowy post ścisły, wprowadzony przez króla Ethelreda II w 1014 roku.
Ikonografia mały|Archanioł Michał na Kolumnie Trójcy Świętej w Bystrzycy Kłodzkiej W ikonografii wczesnochrześcijańskiej i bizantyńskiej archanioł przedstawiany jest przeważnie jako strażnik Królestwa Niebieskiego albo jako postać asystująca (razem z archaniołem Gabrielem) przy tronie Boga. Jest jedną z centralnych postaci na ikonach „Sobór archanioła Michała” i „Sobór archanioła Gabriela”. W odróżnieniu od Gabriela w jego szatach dominuje kolor jasnoczerwony. Michał występuje też na ikonach Sądu ostatecznego, gdzie zajmuje się ważeniem dusz. Do bardziej znanych należą również wizerunki przedstawiające cud archanioła Michała w Chone, gdzie aby uchronić przed zniszczeniem cerkiew, uderzeniem swego żezła (pastorału) o skałę kieruje wody rzeki do innego koryta. W sztuce zachodniej św. Michał archanioł przedstawiany jest w tunice i paliuszu, w szacie władcy czy jako wojownik w zbroi. Często ukazywany jest w scenie strącania nogami do piekła Lucyfera. Skrzydła św. Michała są najczęściej białe, niekiedy pawie. Włosy upięte opaską lub diademem.
Atrybuty Jego atrybutami są: globus, krzyż, laska, lanca, miecz, włócznia, puklerz, szatan w postaci smoka u nóg lub skrępowany, tarcza z napisem: Quis ut Deus („Któż jak Bóg”) oraz waga.
Modlitwa do św. Michała Archanioła Modlitwa do św. Michała Archanioła autorstwa papieża Leona XIII, zwana niekiedy egzorcyzmem prywatnym, była odmawiana po każdej mszy cichej. Reforma liturgiczna zniosła obowiązek jej odmawiania, chociaż jest w dalszym ciągu odmawiana w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego. Obecnie Kościół rozważa jej przywrócenie. Powodem ma być wzrost ignorowania zła, a tym samym wzrost liczby opętań. Modlitwa ta jest współcześnie odmawiana na zakończenie mszy świętej w świątyniach diecezji włocławskiej (od 2009 r.), a także w wielu diecezjach i kościołach w całej Polsce.
Obowiązująca formuła tej modlitwy w języku polskim, zatwierdzona przez Konferencję Episkopatu Polski w dniu 26 listopada 1999 r. w Częstochowie podczas 302. Zebrania Plenarnego, brzmi następująco:
Modlitwa ta jest niekiedy odmawiana w nieco innej wersji (jest ich zresztą więcej):
Historia modlitwy Modlitwę ułożył papież Leon XIII po widzeniu, jakiego doświadczył 13 października 1884 roku, w czasie dziękczynienia po Mszy Świętej odprawionej przez niego w prywatnej kaplicy. Biskup rzymski miał usłyszeć w pobliżu tabernakulum rozmowę pomiędzy Jezusem Chrystusem a Szatanem, w której diabeł dostaje przyzwolenie na podjęcie próby zniszczenia Kościoła w nadchodzącym wieku XX:
Zobacz też Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo Opactwo św. Michała Archanioła na Mont Saint-Michel Objawienia Maryi i Michała Archanioła w Garabandal Egzorcyzm do św. Michała Archanioła kult świętych wstawiennictwo świętych
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zjawienie Ś. Michała Archanioła, w: Żywoty świętych Piotra Skargi. [dostęp 2025-09-22].
Kategoria:Archaniołowie w chrześcijaństwie Kategoria:Anioły w islamie Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Postacie Starego Testamentu Kategoria:Święci katoliccy Archanioł Michał