Jan Walczak (ur. 28 marca 1942 w , zm. 7 sierpnia 2026) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych. Specjalizował się w historii najnowszej, dziejach ruchu robotniczego na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim oraz problematyce polskiej transformacji po 1989 roku.
Życiorys
Urodził się 28 marca 1942 roku w Bornitz pod Budziszynem. Studia historyczne na Uniwersytecie Wrocławskim ukończył w 1962 roku. Stopień naukowy doktora uzyskał w 1970 roku, habilitację w 1980 roku, a tytuł profesora nauk humanistycznych otrzymał w 1997 roku.
Pracował w Śląskim Instytucie Naukowym w Katowicach oraz na Uniwersytecie Śląskim. Od 1992 roku był związany z częstochowską Wyższą Szkołą Pedagogiczną, przekształconą następnie w Akademię im. Jana Długosza w Częstochowie. Pełnił funkcję dyrektora Instytutu Historii oraz Instytutu Nauk Politycznych. Był również pracownikiem naukowym Wyższej Szkoły Planowania Strategicznego.
Był autorem haseł w Polskim Słowniku Biograficznym oraz Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego.
Był związany z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą, a następnie z Sojuszem Lewicy Demokratycznej.
Działalność naukowa
Zainteresowania badawcze Walczaka koncentrowały się przede wszystkim na historii najnowszej. Zajmował się historią ruchu robotniczego w Zagłębiu Dąbrowskim i na Górnym Śląsku, a także problematyką polskiej transformacji po 1989 roku.
W jego dorobku znalazły się opracowania poświęcone m.in. ruchowi robotniczemu w Zagłębiu Dąbrowskim, polskiej i niemieckiej socjaldemokracji na Górnym Śląsku i Śląsku Cieszyńskim, Komunistycznej Partii Polski oraz ruchowi studenckiemu w Polsce.
Zajmował się także biografistyką. Był autorem biografii Jerzego Ziętka – śląskiego działacza politycznego i państwowego.
Związki z Czeladzią
Przez kilka dekad był związany z Czeladzią. Interesował się historią miasta i uczestniczył w pracach Klubu Rodów Czeladzkich.
Wspólnie z żoną Danutą Walczak przygotował publikację Czeladzkie rody. Portret miasta, wydaną w 2012 roku. Publikacja poświęcona była historii miejscowych rodzin i dziejom społeczności Czeladzi.
Zajmował się również historią Czeladzi w okresie II wojny światowej. Był autorem opracowania Monte Cassino w pracach historyków. Legenda jasna i ciemna, które znalazło się w publikacji Reprezentatywna mikroskala? Rozważania o tożsamości lokalnej mieszkańców Czeladzi z racji udziału ich przedstawicieli w bitwie o Monte Cassino. Tekst Walczaka został opublikowany przez Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego w 2016 roku.
Prowadził również działalność polityczną. Był związany z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą, a następnie z Sojuszem Lewicy Demokratycznej. W 2002 roku znalazł się w gronie współzałożycieli Forum Czeladzian.
Zmarł 7 sierpnia 2026 roku w wieku 84 lat.
Został pochowany na cmentarzu parafialnym przy ul. Nowopogońskiej w Czeladzi.
Publikacje
Wielkie dni Czerwonego Zagłębia. Ruch robotniczy w Zagłębiu Dąbrowskim w okresie walki o władzę w latach 1918–1919 (1969), Katowice: Śląsk. Ruch robotniczy w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1918–1926 (1973), Katowice: Śląsk. Polska i niemiecka socjaldemokracja na Górnym Śląsku i w Cieszyńskiem po przewrocie majowym 1926–1939 (1980), Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Komunistyczna Partia Polski na Górnym Śląsku i w Cieszyńskiem (1922–1939) (1989), Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Ruch studencki w Polsce 1944–1984 (1990), Wrocław: Ossolineum. Jerzy Ziętek. Biografia Ślązaka (1901–1985) (2003), Katowice: Śląsk. Plan Balcerowicza (Sorosa) – mocny fundament słabej Polski, [w:] Transformacje systemowe w Polsce i w krajach postkomunistycznych. Studia i rozprawy (II), red. M. Chałubiński (2008), Pułtusk: Akademia Humanistyczna im. A. Gieysztora. Ideowe, polityczne i społeczno-gospodarcze podstawy transformacji polskiej po 1989 roku. (Świadomość i nieświadomość w procesie przemian), [w:] Modernizacja polityczna w teorii i praktyce. Doświadczenia państw postsocjalistycznych i Trzeciego Świata, red. M. Barański (2009), Katowice: Śląsk. Myśl polityczna polskiej transformacji i modernizacji po 1989 r., [w:] Polska i Europa Środkowa. Demokratyzacja, konsolidacja, europeizacja, red. E. Nowak, R. Riedel (2010), Lublin: Wydawnictwo UMCS. Czeladzkie rody. Portret miasta (wraz z Danutą Walczak; 2012), Czeladź. Monte Cassino w pracach historyków. Legenda jasna i ciemna, [w:] Reprezentatywna mikroskala? Rozważania o tożsamości lokalnej mieszkańców Czeladzi z racji udziału ich przedstawicieli w bitwie o Monte Cassino, red. Małgorzata Krakowiak, Aleksandra Dębska-Kossakowska (2016), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 133–165.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Prof. dr hab. Jan Walczak w archiwalnej bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska Wspomnienie o Janie Walczaku na Portalu Miasta Czeladź
Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Autorzy biogramów w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2026 Kategoria:Polscy socjaliści Kategoria:Pochowani na cmentarzu parafialnym przy ul. Nowopogońskiej w Czeladzi