Alexander August Ferdinand von Oppeln-Bronikowski (także, w Polsce, Aleksander August Ferdynand Bronikowski) herbu własnego (ur. 28 lutego 1783, Drezno, zm. 21 stycznia 1834 tamże, pseudonim A.Fd. von Oppeln) – pisarz, autor powieści historycznych, major Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego.

Życiorys Alexander Bronikowski był synem podczaszyca ostrzeszowskiego, późniejszego generała – adiutanta elektora saskiego, Jana Piotra Fryderyka Oppeln-Bronikowskiego i Krystyny Karoliny Wilhelminy von Thiele ze starej i ustosunkowanej rodziny saskiej. Jako młody człowiek Jan Piotr zaciągnął się do armii saskiej. W czasie wojny siedmioletniej był już pułkownikiem gwardii saskiej, po zakończeniu wojny powrócił do Polski i działał m.in. w konfederacji toruńskiej dysydentów. W roku 1769 przeniósł się na stałe do Saksonii. Młodszy brat Samuel pozostał w Polsce i dużo później pomógł bratankowi Aleksandrowi jako b. szambelan dworu Stanisława Augusta, gdy przyszły pisarz osiedlił się czasowo w Warszawie.

W wieku lat 12 Alexander wstąpił jako junkier do wojska pruskiego i przebywał w Brzegu, później, już jako oficer, był stacjonowany w Erfurt i przebywał tam do roku 1802. W Erfurcie wraz z kolegami z pułku założył kółko literackie i w jego almanachu zamieścił parę swoich wierszy. Później był stacjonowany w Warszawie i Wrocławiu, gdzie mieszkał do roku 1807. Po klęsce Prus po bitwie pod Jeną-Auerstedt (1806) poprosił o abszyt z armii pruskiej, przeniósł się do Pragi i później do Drezna. Od 1809 służył w Legii Nadwiślańskiej. Po wybuchu wojny Napoleona z Rosją wstąpił do wojsk Księstwa Warszawskiego i wziął udział w kampaniach lat 1812 (za zasługi w tej kampanii otrzymał order Legii Honorowej) i 1813. W roku 1815 wstąpił do wojsk Królestwa Polskiego w stopniu kapitana i zamieszkał w Warszawie, gdzie pozostał do roku 1823. W roku 1817 postąpił na majora. W swych warszawskich czasach poznał lepiej język polski i utrzymywał żywe kontakty z polskimi literatami epoki romantyzmu. W roku 1823 wziął abszyt z armii polskiej i powrócił do Drezna, skąd przeniósł się w 1830 do Halberstadt. Za swą pracę o historii Polski (1828) otrzymał na wniosek prezesa J.U. Niemcewicza członkostwo warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, co mu pomogło w późniejszych trudnościach finansowych, gdyż przysyłano mu zapomogi. Ostatnie dwa lata przed śmiercią przebył w rodzinnym grodzie. Zmarł podobno w więzieniu za długi. Grobu jego szukał na cmentarzach drezdeńskich J.I. Kraszewski, nie udało go się odnaleźć.

Bronikowski zadebiutował w roku 1825 opowiadaniami w drezdeńskiej gazecie Abendzeitung. W tym samym roku wydał czterotomową powieść historyczną Hipolit Boratyński. Wątki swej twórczości czerpał głównie z historii Polski i polskich legend. Dzieła tego niegdyś bardzo poczytnego i znanego pisarza o sławie europejskiej, dziś zupełnie zapomniane i nie wznawiane od początku XX wieku, obejmują 21 tomów (nie licząc powieści Jakub Frank, przypisywanej niekiedy Bronikowskiemu, lecz prawdopodobnie niemającej z nim nic wspólnego). Większość z nich przetłumaczono na polski, bardzo wiele na inne języki. Ostatnie wydanie polskie w 10 tomach ukazało się ok. roku 1905. Pisarstwo Bronikowskiego wywarło duży wpływ na twórczość J. I. Kraszewskiego, był niejako jego prekursorem. Sam pozostawał pod wpływem Waltera Scotta, ale wykazywał większą dbałość o prawdę historyczną, nie dając się na ogół ponieść fantazji.

Dzieła Powieści i inne dzieła Aleksandra Bronikowskiego (wybór) Das Schloß am Eberfluß, 1825 – polskie wydanie Zawieprzyce 1828 wersja cyfrowa na PBC Polona – powieść historyczna o Zamku Zawieprzyckim; Hippolyt Boratynski o dziejach Barbary Radziwiłłówny, 1 – 4, 1826, polskie wydanie Hipolit Boratyński. Romans historyczny 1828–1829 1- 6, tłum. Jan Kazimierz Ordyniec; Kasimir, der große Piast (Kazimierz, wielki Piast), 1 – 2, 1826; Kasimir der Große und Esterka 1827, polskie wydanie Kazimierz Wielki i Esterka. Powieść historyczna z XIV w. t. 1-2 1828, tłum. Adrian Krzyżanowski; Der Mäusethurm am Goplo-See 1827, polskie wydanie (Mysza Wieża wśród Jeziora Gopła. Powieść słowiańska z pierwszej połowy IX w.) 1827, wyd. drugie Mysza Wieża na jeziorze Gople. Powieść sarmacka z pierwszej połowy IX w. tłum. Józef Franciszek Królikowski; Die Geschichte Polens von den ältsten Zeiten bis auf unsre Tage (Historia Polski) (1827, recenzja 1828: Joachim Lelewel), polskie wydanie 1865 pt. Polska, dzieje i rzeczy jej; Olgierd und Olga oder Polen im ersten Jahrhundert (Olgierd i Olga lub Polska w pierwszym stuleciu), 1-5, 1828 Der gallische Kerker, Erzählung (Więzienie Jana Kazimierza we Francji), 1827, polskie wydanie 1830, tłum. Adrian Krzyżanowski; Wenige Worte eines Polen an seine Mitbrüder (Kilka słów Polaka do swoich rodaków), 1830; Polen im 17. Jahrhundert oder Johannes III. Sobieski und sein Hof 1 – 5, 1832, polskie wydanie Jan trzeci i dwór jego czyli Polska w siedemnastym wieku t. 1-5, 1830; Die Frauen von Koniecpolski (Panie Koniecpolskie), 1 – 2 1832, 3 – 4 1833–1835. Beate. Aus einer alten Chronik ohne Titelblatt, 1832 (o powstaniu listopadowym); Wydania dzieł zebranych Schriften, Drezno i Lipsk 1825–1835, 21 tomów; Sammlung neuer Schriften, Halberstadt 1829–1834, 28 tomów; Powieści historyczne A. Bronikowskiego, Warszawa ok. 1905, 10 tomów, przedmowa: Teodor Jeske-Choiński.

O Aleksandrze Bronikowskim Allgemeine Deutsche Biographie, Band III, Berlin 1967 (reprint) Deutsches Literaturlexikon, Band 2, Bern und München 1969 Jerzy Kałążny, Fiktion und Geschichte, Alexander von Oppeln-Bronikowski und sein Geschichtserzählen, Poznań 1996 Polski Słownik Biograficzny, tom II, Kraków 1936 Stanisław Szenic, Cmentarz Powązkowski 1851–1890, Warszawa 1982 Tenże, Za zachodnią miedzą, Warszawa 1973 Życiorysy znakomitych ludzi, Warszawa 1851

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też Oppeln-Bronikowski (rodzina)

Linki zewnętrzne Publikacje Alexandra Bronikowskiego w bibliotece Polona

Alexander Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Niemieccy pisarze XIX wieku Kategoria:Oficerowie Królestwa Kongresowego Kategoria:Oficerowie Wojska Księstwa Warszawskiego Kategoria:Pisarze związani z Dreznem Kategoria:Pisarze związani z Pragą Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Wrocławiem do 1945 Kategoria:Pruscy wojskowi Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1783 Kategoria:Zmarli w 1834 Kategoria:Żołnierze Legii Nadwiślańskich