Rodezja Północna () – brytyjski protektorat w południowej Afryce, na obszarze obecnej Zambii, północna część Rodezji, istniejący w latach 1924–1964, w końcowym latach istnienia stanowił część Federacji Rodezji i Niasy.
Historia Europejczycy zaczęli penetrację środkowo-południowej Afryki w połowie XIX w. W następnych latach Brytyjczycy nawiązali kontakty z państwem Barotse, a w 1890 roku Brytyjska Kompania Południowoafrykańska otrzymała od władcy tego kraju wyłączność handlu i eksploatacji surowców naturalnych.
Rok później państwom Barotse i Lunda narzucono protektorat Kompanii, a w następnych latach pokonano opór ludów Bemba (1896 r.) i Ngoni (1898 r.). Początkowo tereny obecnej Zambii weszły w skład Rodezji, a w 1911 r. protektorat podzielono na Rodezję Północną (ob. Zambia) i Południową (ob. Zimbabwe). W 1924 r. oba terytoria przeszły pod władzę rządu brytyjskiego.
W okresie II wojny światowej pojawił się ruch wyzwoleńczy czarnych mieszkańców, z którego w 1948 r. powstała pierwsza organizacja afrykańska – Kongres Rodezji Północnej (od 1951 r. Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). Z rozłamu w tej organizacji w 1959 r. powstała bardziej radykalna Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości.
W latach 1953–1963 Rodezja Północna wchodziła w skład brytyjskiej Federacji Rodezji i Niasy. W 1962 r. Wielka Brytania nadała Rodezji Północnej konstytucję, na podstawie której odbyły się wybory parlamentarne, po których powstał koalicyjny rząd partii ZNPN i AKNRP. 31 grudnia 1963 r. Federacja Rodezji i Niasy została rozwiązana przez Wielką Brytanię, a Rodezja Północna otrzymała samorząd wewnętrzny, zaś 24 października 1964 r. uzyskała niepodległość i przyjęła nazwę Zambia.
Nowe państwo zostało członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów, a w październiku 1965 r. wprowadziło ustrój republikański.
Gubernatorzy Rodezji Północnej Herbert Stanley (1924–1927) James Crawford Maxwell (1927–1932) Ronald Storrs (1932–1934) Hubert Winthrop Young (1934–1938) John Alexander Maybin (1938–1941) Eubule John Waddington (1941–1947) Gilbert Rennie (1947–1954) Arthur Edward Trevor Benson (1954–1959) Evelyn Hone (1959–1964)
Przypisy
Kategoria:Rodezja Kategoria:Byłe protektoraty Kategoria:Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii w Afryce