15 Pułk Piechoty (Księstwo Warszawskie)

15 pułk piechoty – oddział piechoty Armii Księstwa Warszawskiego.

Organizacja pułku Latem 1809 roku, podczas wojny polsko-austriackiej, sformowano sześć nowych pułków piechoty. By nie zadrażniać stosunków z Rosją, nadano im nazwę „galicyjsko-francuskich”. 15 pułk piechoty sformowany został kosztem departamentów poznańskiego i kaliskiego. Do 28 grudnia 1809 nosił nazwę 3 pułku piechoty galicyjsko-francuskiej.

Tworzenie nowych jednostek oparto na zakładachJednostka zapasowa wojska. 3 poznańskiej dywizji stacjonującej w Wielkopolsce. 12 maja 1809 w Poznaniu, a następnie w Słupcy i Pyzdrach, rozpoczęto formowanie piechoty liniowej pod dowództwem ppłk. Emiliana Węgierskiego i strzelców ppłk. Ignacego Mycielskiego. W czerwcu formacje te liczyły już 912 żołnierzy piechoty liniowej i 846 strzelców.

Chrzest bojowy nowe formacje wielkopolskie przeszły 29 maja podczas potyczki w Łowiczu. Następnie manewrując przez teren zachodniego Mazowsza uchylając się od walki z silniejszym i lepiej uzbrojonym przeciwnikiem wiązały taktycznie wojska austriackie. 3 czerwca grupa wielkopolska wkroczyła do stolicy. Z Warszawy gen. Dąbrowski ruszył na Tomaszów, a pod Sulejowem stoczył potyczkę. W drugiej połowie czerwca maszerował przez Opoczno, Nowe Miasto, Warkę i Kozienice niszcząc po drodze drobne nieprzyjacielskie komendy.

4 lipca książę Józef Poniatowski dokonał w Radomiu przeglądu sformowanych przez Dąbrowskiego jednostek, a 9 lipca zatwierdzona została ich nowa organizacja. Strzelcy i piechota liniowa zostali złączeni w jeden nowy pułk piechoty, a jego dowódcą został pułkownik Kacper Miaskowski.

Po reorganizacji pułk maszerował dalej w kierunku Krakowa i 15 lipca stanął u jego bram. Tam dołączyły do niego dwa przybyłe z Poznania bataliony. Jednocześnie usamodzielniony został batalion strzelców. Pułk otrzymał wówczas nazwę 3 galicyjsko francuski pułk piechoty. Nazwa była swoistym kamuflażem zastosowanym wobec Rosji, pozorującym obejmowanie Galicji w imieniu cesarza Francuzów, a nie w imieniu Księstwa Warszawskiego. Dopiero traktat pokojowy z Austrią spowodował, że pod koniec grudnia sześć nowo sformowanych pułków piechoty galicyjsko-francuskiej otrzymało jednolitą numerację obowiązującą w Wojsku Polskim. Pułk 3 przemianowany został na 15 pułk piechoty. W jego skład wszedł też jeden batalion z rozformowywanego 4 galicyjsko-francuskiego pułku piechoty.

Według etatu z 1810 roku, pułk składał się ze 27 osobowego sztabu i trzech batalionów piechoty po 6 kompanii. Sztaby batalionów liczyć miały 4 osoby, a kompanie 136 żołnierzy. W sumie w pułku powinno służyć 2487 żołnierzy. Faktycznie stan osobowy oddziału był nieco mniejszy.

Pułk w garnizonie Proces formowania pułku zakończono jesienią 1809 w Krakowie. Jego struktura organizacyjna początkowo oparta była na etatach francuskich. Pułk tworzyły cztery bataliony po sześć kompanii oraz piąty – czterokompanijny batalion zakładowy. Etat obejmował 107 oficerów i 3686 podoficerów i szeregowych, łącznie 3793 żołnierzy. Pod koniec 1809 roku pułk liczył faktycznie 3422 żołnierzy. Po wojnie polsko austriackiej stacjonował w Krakowie.

W nowym podziale organizacyjnym Wojska Polskiego, wprowadzonym w marcu 1810, 15 pułk piechoty przydzielony został do Radomskiego Okręgu Wojskowego (nr 4). W maju 1811 wszedł w skład I Brygady Piechoty gen. Mielżyńskiego z 16 Dywizji Piechoty gen. Józefa Zajączka.

Równocześnie z wcieleniem pułku do Wojska Polskiego przeprowadzono reorganizację. Pułk składał się ze sztabu pułku i trzech batalionów; w każdym batalionie – sztab i sześć kompanii (jedna grenadierska, cztery fizylierów i jedna woltyżerska). Kompania liczyła 136 żołnierzy, batalion 820, a pułk łącznie 2487 bagnetów. W 1811 do pułku przydzielona została półkompania artylerii pieszej wyposażona w dwa działa sześciofuntowe. Utworzono też dziewiętnaste – kompanie zakładoweZadaniem kompanii zakładowej było szkolenie rekrutów i pełnienie służby garnizonowej po wyjściu pułku w pole.. W marcu 1812 etaty kompanii powiększono o 24 bagnety, a pułku do 3119 żołnierzy.

Sztandar

W Krakowie otrzymał też pułk chorągiew pułkową. Na kwadratowym płacie wykonanym z jedwabnego karmazynu widniał orzeł z białego sukna, obwiedziony srebrnym sznurkiem i haftowany białym jedwabiem. Pod orłem napis „XV Pułk Piechoty” haftowany żółtym jedwabiem. Płat przymocowany do drzewca z głowicą i napisem „WOYSKO POLSKIE”. Na głowicy umieszczony był srebrny orzeł. Pod głowicą dwie wstęgi w barwach narodowych – biała i karmazynowa.

Pułk w działaniach bojowych Kampania rosyjska 1812 thumb|Bitwa pod Smoleńskiem Z początkiem wojny Francji z RosjąInaczej „Druga wojna polska”., w maju 1812 15 pułk działając w 16 Dywizji gen. Zajączka stanął w rejonie Radzymina, a następnie ruszył przez Pułtusk, Różan i Ostrołękę starym traktem na Wilno. 29 czerwca przeprawiał się przez Niemen pod Grodnem. Tu właśnie wkroczył na ziemie zaboru rosyjskiego. Dzień wcześniej w Sejmie odczytany został Akt Konfederacji Generalnej, ogłaszający niepodległość państwa polskiego. 4 lipca pułk ruszył do Nowogródka. Po trzech tygodniach marszu przez Kojdanów, Turzec osiągnięto rzekę Berezynę, gdzie stanął w rejonie między miejscowością Berezyna a Świsłoczą. Ochraniał tam przez dwa dni przeprawę taborów i parków rezerwowych artylerii. Następnie skierowany został do Mohylewa nad Dnieprem. Osiągnął go 25 lipca. Ponieważ Rosjanie cofali się w popłochu, nie dochodziło do bezpośrednich starć. Piechota ponosiła jednak dotkliwe straty marszowe, sięgające około 30 proc. stanu osobowego. Dopiero w czasie postoju w Szkłowie i w Mohylewie dołączyli „maruderzy”. Z Mohylewa pułk ruszył na Smoleńsk i w składzie dywizji dotarł tam 16 sierpnia.

Bitwa smoleńska i pod Borodino thumb|Bitwa pod Borodino 17 sierpnia o 14:00 pułk wsparty ogniem dział francuskich z marszu uderzył na przedmieście Nikolskie. Kompanie woltyżerskie pokonały parów odgradzający je od żołnierzy rosyjskich, wyrzuciły ich z nadbrzeżnych zarośli i wyszły na brzeg Dniepru. Pod ich osłoną pozostałe pododdziały przeprawiły się przez rzekę i kontynuowały natarcie. Walki trwały do zmroku. Pułk poniósł duże straty. Nocą z 17 na 18 sierpnia patrol pułku odkrył nie bronione przejście w murze obronnym. Przez wyłom do Smoleńska weszły siły główne pułku wsparte armatami. Miasto nie broniło się. Rosjanie opuścili je wieczorem. Zarządzono 5-dniowy odpoczynek. Wyróżniający się w walce żołnierze udekorowani zostali przez Napoleona Krzyżami Legii Honorowej.

22 sierpnia 16 Dywizja dowodzona przez gen. Izydora KrasińskiegoGen. Zajączek został ranny., a w jej składzie 15 pp, ruszyła przez Dorohobuż na Moskwę. W dniach 5–7 września wzięła udział w bitwie pod Borodino. 15 pułk piechoty, liczący wtedy ok. 1500 żołnierzy, na podejściach do głównej pozycji rosyjskiej obrony bił się 5 września pod Jelnią.

7 września w całodniowym boju kilkakrotnie atakował na bagnety rosyjską piechotę, prowadząc walkę ogniową odpierał kontrataki piechoty oraz szarże kozaków i jegrów konnych. Armia rosyjska cofała się nadal. Maszerujący w ślad za ustępującymi wojskami Kutuzowa, pułk brał udział w kolejnych bitwach. 29 września walczył pod Czerykowem (Czirikowem). Ubezpieczał tam skrzydło korpusu. Pod koniec października zreorganizowano pułk. Składał się on od tej chwili z dwóch słabych batalionów piechoty. Liczył ok. tysiąca bagnetów.

Wielki odwrót; bitwa nad Berezyną thumb|Bitwa nad Berezyną Na szlaku odwrotu Wielkiej Armii 15 pułk piechoty walczył 25 października pod Medyną, a 3 listopada pod Wiaźmą. Po drodze odpierał ataki kozaków atamana Płatowa. Wewnątrz czworoboków piechoty maszerowała artyleria. 10 listopada do Smoleńska dotarło już tylko około 1500 żołnierzy piechoty V Korpusu, do Orszy około 1200. Tam dołączyła działająca dotąd samodzielnie 17 Dywizja gen. Dąbrowskiego. Nocą z 26 na 27 listopada pułk przeprawił się przez Berezynę po mostach stawianych m.in. przez polskich saperów.

28 listopada rozegrała się tam ostatnia wielka bitwa tej kampanii. W pierwszej fazie dywizje polskie odrzuciły przeciwnika w stronę Borysowa i wzięły licznych jeńców. 16 Dywizja liczyła wtedy ok. 300 bagnetów, a 15 pułk piechoty stanowił ekwiwalent jednej kompanii. Jednak piechota rosyjska wsparta ogniem artylerii wypierała polskie dywizje. Kontratak jazdy (głównie polskiej) powstrzymał rosyjskie natarcie i stworzył warunki do uporządkowanego odwrotu. W bitwie tej 15 pułk piechoty stracił połowę swego dotychczasowego składu. Wycofywał się jednak w szyku zwartym zachowując sztandar i broniąc pułkowych armat. Maszerował przez Oszmianę i Nowe Troki na Olitę. Tu wojska polskie przeprawiły się przez zamarznięty Niemen. Z początkiem grudnia w 16 Dywizji piechoty było tylko 190 żołnierzy. 11 grudnia ruszono przez Suwałki, Augustów, Rajgród, Szczuczyn i Łomżę do Warszawy. Po drodze dołączyły formowane na Litwie nowe pułki piechoty i jazdy.

Odtworzenie pułku Jeszcze w grudniu 1812 do pułkowej kompanii zakładowej wcieleni zostali nowi rekruci. W styczniu 1813 napływali również ze wschodu oficerowie i żołnierze chorzy, którzy po wyleczeniu wracali do pułku. 15 pułk piechoty od połowy stycznia reorganizował się w Jędrzejowie w departamencie krakowskim. 18 stycznia wyznaczono nowego dowódcę pułku. Został nim płk Mateusz Straszewski. Na początku lutego pułk otrzymał rozkaz przejścia do Radomska. Obok 8 pp tworzył II brygadę gen. Stefana Grafowskiego z 1 Dywizji Piechoty gen. Ludwika Kamienieckiego. 9 lutego pułk przesunięty został do Kępna, a jego 1 batalion kpt. Gabriela Dąbrowskiego do Kalisza. W rejonie Częstochowy pułk dołączono do tworzącego się korpusu ks. Józefa Poniatowskiego. Będąc w jego składzie stacjonował pod Będzinem, a następnie przeszedł pod Kraków do Tenczynka. Przez dwa kolejne miesiące intensywnie szkolono żołnierzy i uzupełniano wyposażenie. 5 maja pułk rozpoczął marsz przez Morawy i Czechy do Saksonii. Maszerował w drugiej kolumnie dowodzonej przez gen. Ludwika Kamienieckiego.

Jego 1 batalion już w połowie lutego, będąc w grupie gen. Edwarda Żółtowskiego, przeszedł przez Ostrów i Rawicz do twierdzy Głogów. 21 lutego był już w Legnicy, a cztery dni później wkroczył do Saksonii. Tam wszedł w skład odtworzonej 17 Dywizji Piechoty gen. Dąbrowskiego.

Kampania saska 1813 thumb|Bitwa pod Lipskiem thumb|Śmierć ks. Poniatowskiego w Elsterze 27 czerwca w Żytawie, na terenie Saksonii, nastąpiła kolejna reorganizacja Wojska Polskiego. Utworzyło ono VIII Korpus Wielkiej Armii. W jego skład weszły 26 i 27 dywizje piechoty oraz brygada jazdy. 15 pułk piechoty wszedł w skład II brygady gen. Kazimierza Małachowskiego z 26 Dywizji gen. Kamienieckiego. Posiadał dwa czterokompanijne bataliony i liczył 1174 żołnierzy9 Dywizja Piechoty ... s. 41.. Do sierpniaOkres rozejmu francusko-rosyjskiego. żołnierze szkolili się i nadzorowali linię demarkacyjną rozdzielającą obie strony.

Walki w południowej Saksonii

17 sierpnia pułk w składzie dywizji wyruszył z Żytawy do Eckartsberg z zadaniem zlikwidowania czeskiego klina między Żytawą a Konigstein. W straży przedniej korpusu dowodzonej przez gen. Jana Nepomucena Umińskiego, obok pułku krakusów i szwadronu kirasjerów maszerował 1/15 pp dowodzony przez ppłk. Macieja Rybińskiego. Pod koniec dnia, na terytorium Czech, awangarda stoczyła potyczkę z austriackim posterunkiem, zmuszając ich do wycofania się w kierunku Liberca. 21 sierpnia OW dołączył w Gabel do sił głównych korpusu. 24 sierpnia batalion ppłk. Macieja Rybińskiego powrócił do Frydlantu i wziął udział w wyrzuceniu Austriaków z Rochlic. Po akcji batalion obsadził posterunki w Hradek po obu stronach Nysy Łużyckiej.