mały|Symboliczne miejsce pochowku Jury Gajdzicy na cmentarzu w Cisownicy Jura Gajdzica (także Jerzy Gajdzica; ur. 19 grudnia 1777 w Małej Cisownicy na Śląsku Cieszyńskim, zm. 16 lutego 1840 tamże) – chłop z Cisownicy, rolnik, furman, bibliofil, autor pamiętników, twórca pierwszego polskiego ekslibrisu chłopskiego.
Życiorys Syn Jerzego, chłopa-zagrodnika, i Marii z Malców. Czytać nauczył się w domu, później przez kilka lat uczył się w jednoklasowej szkole ewangelickiej w Ustroniu (założonej w roku 1785). Pracował na 15-morgowym gospodarstwie, które w roku 1794 przekazał mu ojciec. Był także woźnicą (furmanem), przewożąc rudy metali i sól z/do Słowacji.
Twórczość Gajdzica był jednym z najbardziej znanych (o ile nie najsławniejszym) śląskich "piśmiorzy", czyli autorów chłopskich "zapiśników" (pamiętników). Jego pamiętniki zachowały się i są do dziś nieocenionym źródłem wiedzy historycznej i socjologicznej o Śląsku Cieszyńskim i jego mieszkańcach początków XIX w. Pierwsza część jego pamiętnika pt. "Nieco z kroniki Cieszęski" zawiera chronologię ważnych dla Śląska Cieszyńskiego wydarzeń do końca XVIII w. Część druga pt. "Dlo pamięci rodu ludzkiego", obejmująca lata 1805-1840, to zapiski autora z czasów, gdy jako furman woził rudę żelaza ze Słowacji do ustrońskiej huty lub przemierzał szlak solny od Wieliczki po Preszburg (Bratysławę). Gajdzica gromadził książki i posiadał też wyjątkowo bogatą, jak na chłopa, bibliotekę z licznymi starodrukami (ponad 60 tomów), w części własnoręcznie oprawionymi. Co najmniej od roku 1812 posługiwał się też pierwszym w Polsce chłopskim ekslibrisem. Pamiętnik, wyd. J. Wantuła pt. "Pamiętnik gazdy Jury Gajdzicy z Cisownicy", cz. 1-2, Zaranie Śląskie 1930, zeszyt 3, s. 148-152; fragmenty z cz. 1 przedrukował S. Pigoń w: Wybór pisarzy ludowych, cz. 1, Wrocław 1947, s. 9-12 cz. 1: Dlo pamięci rodu ludzkiego cz. 2: Nieco z kroniki cieszęśki
Upamiętnienie Postać Jury Gajdzicy upamiętniła Zofia Kossak w opowiadaniu pt. „Nieporozumienie” (w tomie pt. „Bursztyny”).
Bibliografia Golec Józef, Bojda Stefania, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 1, Cieszyn 1993, s. 104 Miękina Leon, Znów minie wiek... Antologia literatury nadolziańskiej, Cieszyn 2001, s. 27-28
Broda Jan, Piśmiorze cieszyńscy. Jura Gaydzica (1777–1840). Zwrot, 1979, rok XXXI, nr 10, s. 60-61.
Kategoria:Ludzie związani ze Śląskiem Cieszyńskim Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy bibliofile Kategoria:Polscy chłopi Kategoria:Polscy rolnicy Kategoria:Współcześni polscy twórcy ekslibrisów Kategoria:Urodzeni w 1777 Kategoria:Zmarli w 1840