Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni (ur. 1895 lub 1897 w Jerozolimie, zm. 4 lipca 1974 w Bejrucie) – palestyński nacjonalista i polityczny przywódca ruchu muzułmańskiego w Mandacie Palestyny, w latach 1921–1948 wielki mufti Jerozolimy. Doprowadził do wybuchu arabskich zamieszek antyżydowskich w latach 1936–1939. Uciekając przed aresztowaniem, zbiegł na emigrację, gdzie kontynuował swoją działalność antyżydowską.

Młodość Muhammad Amin al-Husajni urodził się w Jerozolimie, będącej wówczas częścią Imperium Osmańskiego (obecnie Izrael). Był synem ówczesnego muftiego miasta , który już wówczas był żarliwym przeciwnikiem syjonizmu. Klan Husajni należał do jednych z najzamożniejszych rodzin w południowej Palestynie i posiadał ziemie położone wokół Jerozolimy. Trzynastu członków klanu było kolejnymi burmistrzami Jerozolimy w latach 1864–1920. Brat Amina, był wielkim muftim Jerozolimy. Młody Amin ukończył szkołę islamską w Jerozolimie, ucząc się jednocześnie języka tureckiego w szkole rządowej, francuskiego u francuskich misjonarzy katolickich i u Alberta Antébi (dyrektor Alliance Israélite Universelle – był przeciwnikiem ruchu syjonistycznego). Następnie udał się na Uniwersytet Al-Azhar w Kairze, gdzie studiował prawo islamskie pod zwierzchnictwem . Rida (był mentorem Amina do swojej śmierci w 1935 r.). W 1913 roku razem z matką wziął udział w pielgrzymce (hadżdż) do Mekki. Potem wyjechał do Stambułu na studia.

Kariera wojskowa Wraz z wybuchem w 1914 roku I wojny światowej Amin wstąpił do tureckiej armii. Służył jako oficer artylerii w 48 Brygadzie stacjonującej w okolicach miasta Izmir. W listopadzie 1916 roku otrzymał trzy miesiące urlopu na leczenie się. Powrócił wówczas do rodzinnej Jerozolimy, którą w międzyczasie zajęli Brytyjczycy. Przyłączył się do arabskich żołnierzy Fajsala I, walcząc z Turkami w celu wyzwolenia Palestyny. Następnie przez krótki czas pracował w brytyjskiej administracji w Jerozolimie i Damaszku.

Wczesna działalność polityczna W 1919 roku Amin al-Husajni wziął udział w Kongresie Pan-Syryjskim, który odbył się w Damaszku. Poparł kandydaturę Fajsala I na króla Wielkiej Syrii. W tym samym roku al-Husajni założył w Jerozolimie prosyryjski klub nazwany „Arab Club” (An-Nadi Al-Arabi). Rywalizował on z innym ważnym palestyńskim klanem Naszaszibi, który utworzył podobny klub pod nazwą „Literary Club” (Al-Muntada al-Adabi). Rywalizacja toczyła się o wpływ na opinię publiczną arabskiej społeczności w Palestynie. W tym samym czasie zaczął pisać artykuły do arabskiego dziennika „Południowa Syria” (arab. سوريا الجنوبية, Surijja al-Dżanubijja), który od września 1919 roku był wydawany w Jerozolimie. Podczas corocznej procesji Nabi Musa w Jerozolimie, w kwietniu 1920 roku wybuchły gwałtowne arabskie protesty przeciwko realizacji brytyjskiej deklaracji Balfoura, która była obietnicą utworzenia w Palestynie „żydowskiej siedziby narodowej”. W zamieszkach w Nabi Musa zniszczeniu uległo wiele żydowskich sklepów i domów w mieście. Raport brytyjskich władz mandatowych rozłożył winę za wybuch rozruchów po obu stronach narastającego w Mandacie Palestyny konfliktu. Amin al-Husajni został oskarżony o nakłanianie Arabów „płomiennymi mowami” do rozruchów. Przed wydaniem wyroku przez sąd wojskowy, zdołał on uciec wraz z wieloma innymi arabskimi nacjonalistami. Brytyjski sąd skazał go zaocznie na dziewięć lat więzienia.

Po kwietniowych rozruchach w Jerozolimie doszło do poważnego rozłamu pomiędzy arabskimi klanami Husajnich a Naszaszibich. Brytyjski wojskowy gubernator Jerozolimy, pułkownik Ronald Storrs odwołał z funkcji burmistrza Jerozolimy, a na jego miejsce powołał Raghiba an-Naszaszibiego. Pogłębiło to poczucie wyrządzonej krzywdy w klanie Husajnich. Amin, przebywający na emigracji w Transjordanii, zaangażował się w szerzenie doktryny politycznej panarabizmu, nawołując do utworzenia Wielkiej Syrii na terenach zajmowanych współcześnie przez Syrię, Liban, Irak, Jordanię i Izrael. Wszystkie te marzenia upadły w 1920 roku wraz z utworzeniem Francuskiego Mandatu Syrii. Francuskie wojska wkroczyły do Damaszku i obaliły rządy Fajsala I. W nowej rzeczywistości Amin al-Husajni odwrócił swoje zainteresowanie od Damaszku i skoncentrował uwagę ideologii panarabskiej na Jerozolimie, starając się przeciwdziałać napływowi żydowskich imigrantów do Palestyny. Swoją działalność prowadził z emigracji przy pomocy tajnego stowarzyszenia Al-Fida’ijja, które wraz z organizacją al-Icha’ wal-‘Afaf odegrały ważną rolę w tajnych rozmowach z Brytyjczykami na temat przeciwdziałania dalszej działalności syjonistów w Palestynie.

Wielki mufti Jerozolimy thumb|240px|Wielki mufti Jerozolimy Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni Po śmierci Kamila, brata al-Husajniego, w styczniu 1922 roku brytyjski wysoki komisarz Palestyny sir Herbert Samuel ułaskawił go, umożliwiając mu w ten sposób powrót do Jerozolimy. Podczas wyborów nowego wielkiego muftiego Jerozolimy reprezentanci oddali cztery głosy na członka klanu Husajnich i trzy głosy na członka klanu Naszaszibich. Sir Herbert Samuel pragnął jednak zachować pewną równowagę sił i ze względu na fakt, że burmistrzem miasta był Raghib an-Naszaszibi, wskazał na szejka Hussam ad-Dina Dżarallaha. Gdy jednak ten wycofał swoją kandydaturę, automatyczny wybór wskazał na Amina al-Husajniego. W ten sposób został on wielkim muftim Jerozolimy. W tym samym roku Amin al-Husajni stanął na czele Najwyższej Rady Muzułmańskiej powołanej do życia w 1921 roku przez sir Samuela. Rada kontrolowała fundusze wakf warte dziesiątki tysięcy funtów i sprawowała nadzór nad działalnością islamskich sądów w Palestynie. Najwyższa Rada Muzułmańska uważała się za strażnika jednego z trzech świętych miejsc islamu i rozpoczęła międzynarodową kampanię zbierania funduszy na renowację meczetu Al-Aksa i Kopuły na Skale. Cały ten obszar znajdował się wówczas w ruinie i wymagał gruntownych prac renowacyjnych. Al-Husajni zlecił wykonanie prac tureckiemu architektowi . Amin był zdecydowany przekształcić meczet Al-Aksa w symbol panarabskiego i palestyńskiego nacjonalizmu w walce z napływem żydowskich imigrantów do Palestyny. Prowadząc swoją kampanię, często oskarżał Żydów o planowanie przejęcia kontroli nad Murem Zachodnim, który był niezbywalną własnością i częścią meczetu Al-Aksa. Wzajemne oskarżenia przyczyniały się tylko do wzrostu napięć pomiędzy obydwoma społecznościami w mieście. Obie społeczności – arabska i żydowska – patrzyły na wszystkie problemy tylko z punktu widzenia własnej tradycji i własnych interesów. W dniu 26 sierpnia 1928 roku Amin al-Husajni przewodniczył w uroczystościach zakończenia pierwszego etapu prac renowacyjnych w meczecie Al-Aksa. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele wszystkich krajów muzułmańskich, które sfinansowały realizację projektu. Wśród obecnych był emir Transjordanii Abd Allah I.

Rozruchy arabskie 1929

thumb|240px|Protest arabskiej delegacji w 1928 roku. Na pierwszym planie (po lewej stronie) widoczny Amin al-Husajni Miesiąc później, 23 września 1928 roku, Żydzi przygotowywali się do obchodzenia przy Zachodnim Murze tradycyjnego święta żydowskiego Jom Kipur. Sługa synagogi (szames), na polecenie rabinów, ustawił ogrodzenie oddzielające miejsca modlitw mężczyzn od kobiet. Było to zgodne z tradycją żydowską, jednak władze muzułmańskie złożyły w tej sprawie skargę do wysokiego komisarza Palestyny sir Harry Luke’a. Skarga zwracała uwagę, że wystawienie ogrodzenia (parkanu) narusza status quo. W reakcji na skargę, brytyjscy policjanci siłą usunęli ogrodzenie. Wywołało to kłótnie i przepychanki pomiędzy żydowskimi wiernymi a policjantami. Cały incydent miał jednak o wiele bardziej poważne następstwa. Zdarzenie to wywołało protesty społeczności żydowskiej na całym świecie, a żydowska Rada Narodowa zażądała wydzielenia Zachodniego Muru spod brytyjskiej administracji mandatowej. W odpowiedzi muzułmanie zorganizowali Komitet Obrony i zorganizowali olbrzymi protestacyjny wiec na placu przed meczetem Al-Aksa. Równocześnie rozpoczęto prowadzenie hałaśliwych prac budowlanych powyżej żydowskiego miejsca modlitw, a przez plac przed Zachodnim Murem zaczęły przechodzić liczne karawany kupieckich osłów. Wywoływało to rozdrażnienie i wybuchy gniewu modlących się Żydów. Wzajemne oskarżenia, przeciągające się rozmowy, wyjaśnienia, dochodzenia i negocjacje toczyły się przez cały rok.

W dniu 15 sierpnia 1929 roku (żydowskie święto Tisza be-Aw upamiętniające datę zburzenia Pierwszej i Drugiej Świątyni Jerozolimskiej), grupa rewizjonistycznej młodzieży z ruchu Bejtar zebrała się w Tel Awiwie, skandując hasła: „Mur jest nasz!”. Następnego dnia muzułmanie po modlitwie w meczecie Al Aksa, przeszli przez plac przed Zachodnim Murem, wyrywając Żydom tality i modlitewniki. Podczas całego zajścia nikomu nic się nie stało. Napięcie jednak w całym kraju narastało, i 17 sierpnia doszło do brutalnego zabójstwa siedemnastoletniego żydowskiego chłopca, i ciężkiego zranienia Araba w bójce. Pogrzeb zabitego chłopca odbył się w dniu 21 sierpnia w formie publicznej demonstracji. Doszło wówczas do próby wejścia do arabskiej części Starego Miasta i przepychanek z brytyjskimi policjantami. Następnego dnia Brytyjczycy podjęli próbę złagodzenia napięcia i uzyskali zgodę obu stron na rozpoczęcie dialogu w następnym tygodniu. Do rozmów jednak nie doszło, ponieważ w dniu 23 sierpnia dwoje Arabów zostało zamordowanych w żydowskiej dzielnicy Me’a Sze’arim. Był to dzień modlitw w meczecie Al-Aksa. Wielki mufti Amin Al-Husajni usiłował uspokoić wzburzony tłum, który zignorował go, i uzbrojony w kije i noże zaatakował żydowską dzielnicę. Do brutalnych napaści na Żydów doszło także w Hebronie, Hajfie, Jafie i Safedzie. W sumie w rozruchach zginęło 136 Arabów i 135 Żydów, a rannych zostało 340 Arabów i 240 Żydów. Brytyjskie władze mandatowe jednoznacznie spostrzegały Amina al-Husajniego jako prowodyra zamieszek, który poprzez swoich tajnych emisariuszy podburzał Arabów w kolejnych miejscowościach. W Londynie sir Alfred Mond zażądał aresztowania al-Husajniego za wzniecenie antybrytyjskich zamieszek. Wszczęte dochodzenie wykazało jednak o wiele bardziej głębokie i złożone przyczyny rozruchów.

Rozszerzenie wpływów w świecie arabskim thumb|240px|Amin al-Husajni podczas wizyty w Arabii Saudyjskiej W dniach 7–17 grudnia 1931 roku Amin al-Husajni zwołał w Jerozolimie , w którym wzięli udział delegaci z 22 muzułmańskich krajów. Kongres wybrał al-Husajniego na swojego prezydenta, a następnie podjął uchwałę, w której podkreślono, że „Syjonizm jest winny szkodliwej agresji na muzułmańskie dobra, i bezpośrednio lub pośrednio wypiera muzułmanów z muzułmańskiej ziemi i muzułmańskich miejsc świętych”. Postanowiono, że Kongres będzie zbierać się w odstępach dwóch lub trzech lat, a podjęte uchwały będą realizowane przez Komitet Wykonawczy działający pod przewodnictwem al-Husajniego. Mniej więcej w tym samym czasie Izz ad-Din al-Kassam założył arabską organizację paramilitarną „Czarna Ręka” (arab. الكف الاسود, al-Kaff al-Aswad). Współpracował on z al-Husajnim.