thumb|Urbarz klasztoru dominikanek z Freiburga (rozpoczęty w 1309) Urbarz, urbariusz, urbarium (łac. urbarium) – księga zawierająca spis majątku właściciela ziemskiego oraz powinności, głównie pańszczyźnianych, jego poddanych.
Urbarze prowadziły cesarstwa, królestwa, księstwa, ziemie, ordynacje czy miasta. W Polsce występowały od XV wieku (Urbarz Trzebnicki z 1410) do końca XVIII. Urbarze są źródłami informacji dla historyków.
Słowem urbarium określano najpierw folwark lub grunty należące do miasta. W XVII i XVIII w. na Śląsku nazwa przeszła na spis zagospodarowanych gruntów i zobowiązań związanych z ich użytkowaniem.
Wybrane urbarze (urbaria): Urbarium Ducatus Baiuwariae Posterius Ex Anno 1280 Circ. Urbarz Kościoła Mariackiego w Bytomiu (1510–1668) Urbarium Księstwa Pszczyńskiego z roku 1536 Urbarz „państwa” frysztackiego z roku 1571 Urbarz cieszyński z 1577 r. Urbarz cieszyński z 1621 r. Urbarz państwa skoczowsko-strumieńskiego z 1621 roku Urbarz cieszyńskiego klucza dóbr książęcych z 1646 roku Acta Urbarium von Cammerswaldau 1701–1900 Urbarz wsi Łaskarzówka z 1710 roku Urbarz Kościoła św. Andrzeja Apostoła w Zabrzu z 1719 roku Urbarz miasta Brzegu (1750) Urbarz Nowej Wsi z 1785 roku Urbarza wsi Ciepłowody z 1788 r. Urbarz żużelski z 1789 roku Urbarz z Kościelisk i Wytokiej z 1798 r. Urbarz biedrzychowicki z roku 1805
Przypisy
Kategoria:Historia chłopów w Polsce Kategoria:Historia szlachty w Polsce Kategoria:Historiografia Kategoria:Proza użytkowa Kategoria:Dokumenty archiwalne