mały thumb|żołnierze 5., 6. i 7. Pułku Piechoty w czasie powstania listopadowego
thumb|Gen. Girolamo Ramorino, dowódca II Korpusu, w którego to składzie walczył 5ppl
thumb|Tradycje pułku w II RP kontynuował 5 Pułk Piechoty Legionów w Wilnie 5 Pułk Piechoty Liniowej – polski oddział piechoty okresu Królestwa Kongresowego.
Formowanie i zmiany organizacyjne Sformowany w 1815. Zgodnie z rozkazem gen. Dąbrowskiego, na miejsce zbiórki dawnych żołnierzy 5 pułku piechoty Księstwa Warszawskiego, wyznaczony został Lublin. Nowo powstały 5 pułk piechoty liniowej wszedł w skład I Brygady 1 Dywizji Armii Królestwa Kongresowego.
Pułk w okresie pokojowym składał się ze sztabu i dwóch batalionów po cztery kompanie, oraz związanych z batalionami dwoma kompaniami rezerwowymi. Stan kompanii wynosił 4–6 oficerów, 14–16 podoficerów i 184 szeregowych. Stan batalionu 830 żołnierzy. Stan pułku: 5 oficerów starszych, 54–55 oficerów młodszych, 160 podoficerów, 72 muzyków, 1664–1676 szeregowych oraz 5 oficerów i 71–82 podoficerów i szeregowych niefrontowych. W sumie w pułku służyło około 2050 żołnierzy. Pierwsze dwie kompanie pułku były kompaniami wyborczymi, czyli grenadierską i woltyżerską, pozostałe centralnymi zwane fizylierskimi, czyli strzeleckimi. W czasie wojny przewidywano rozwinięcie pułku do czterech batalionów po 8 kompanii każdy. W każdym batalionie etatu wojennego tworzono na bazie jednej z nowo powstałych kompanii kompanię woltyżerską.
Pułk wchodził w struktury 1 Dywizji Piechoty. Po wybuchu powstania listopadowego zreorganizowano piechotę. W pułku utworzono 3 i 4 batalion piechoty. Pułk wszedł w skład zreorganizowanej 1 Dywizji Piechoty. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizacje piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk pozostał 1 Brygadzie 1 Dywizji Piechoty.
W sierpniu 1831 skreślono ze stanu armii internowaną w Prusach 2 Dywizje Piechoty dowodzoną przez gen. Giełguda. Powstała nowa 6 Dywizja Piechoty. Pułk wszedł w jej skład. W tym też miesiącu wszedł w skład II Korpusu gen. Girolamo Ramorino. Po nieudanych walkach przekroczył granicę Galicji i został przez Austriaków internowany.
Dyslokacja pułku Miejsca dyslokacji pododdziałów pułku w 1830: sztab – Radom 1 batalion – Radom 2 batalion – Radom dwie kompanie wyborcze – WarszawaW kompaniach wyborczych grenadierskiej i woltyżerskiej służyli najlepsi żołnierze batalionu. zakład pułku – Lublin i Radom
Walki pułku Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego. W momencie wybuchu powstania obie kompanie wyborcze walczyły z piechotą rosyjską pod Arsenałem. W lutym 1831 roku, pułk walczył pod Stoczkiem. W czasie bitwy pod Wawrem pułk zaskoczył i rozbił cztery rosyjskie bataliony straży przedniej Korpusu gen. Rosena.
Pod Grochowem, współdziałając z 4 pułkiem piechoty, powstrzymywał jazdę rosyjską zbliżającą się do Olszynki od strony Kawęczyna. Pod Iganiami, w walce na bagnety zdobył Iganie i opanował most na rzece Muchawce, odcinając w ten sposób drogę odwrotu Rosjan.
Czwarty batalion pułku wziął udział w wyprawie gen. Józefa Dwernickiego na Wołyń, walczył pod Boremlem, a następnie przekroczył wraz z resztą oddziałów polskich granicą austriacką i złożył broń 1 maja w Klebanówce. Pozostałe bataliony pułku uczestniczyły w bitwach pod Firlejem, Lubartowem i Starym Zamościem.
W sierpniu pułk wyruszył w składzie II Korpusu gen. Hieronima Ramorino na Lubelszczyznę. Po starciach pod Szymanowem i Rogożnicą naciskany przez Rosjan Korpus, a w nim 5 ppl przekroczył granicę Galicji i został internowany.
Bitwy i potyczki: Warszawa (29 listopada 1830) Stoczek (14 lutego 1831) Wawer (19 lutego) Grochów (20 lutego) Białołęka (25 lutego) Wawer (31 marca) Iganie (10 kwietnia) Boremel (18 kwietnia) Firlej (9 maja) Lubartów (10 maja) Stary Zamość (12 maja) Szymanów (15 sierpnia) Rogoźnica (29 sierpnia). W 1831, w czasie wojny z Rosją, żołnierze pułku otrzymali 29 złotych i 58 srebrnych krzyży Orderu Virtuti Militari nie licząc przedstawionych przez gen. Girolamo Ramorino, lecz nie ogłoszonych.
Uzbrojenie i umundurowanie mały|Żołnierze 5 Pułku Piechoty Liniowej na litografii Józefa Lexa (1826) Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły karabiny skałkowe. Pierwotnie było to karabiny francuskie wz. 1777 (kaliber 17,5 mm), później zastąpione rosyjskimi z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm). Poza karabinami piechurzy posiadali bagnety i tasaki (pałasze piechoty). Wyposażenie uzupełniała łopatka saperska, ładownica na 40 naboi oraz pochwa na bagnet.
Umundurowanie piechura składało się z granatowej kurtki i sukiennych, białych spodni. Naramienniki niebieskie, numer dywizji (1) żółty. Używano czapek czwórgraniastych. Po reformie w roku 1826 wprowadzono pantalony zapinane na guziki. Czapki czwórgraniaste zastąpiono kaszkietami z czarnymi daszkami i białymi sznurami. Na kaszkiecie znajdowała się blacha z orłem, numer pułku oraz ozdobny pompon.
Żołnierze pułku Pułkiem dowodzili: Piotr Krasiński (1815-1817) Ludwik Glazer (1817-1818) Franciszek Górski (1818-1819), Ludwik Glazer (1819-1820), vacat (1820), Franciszek Górski (1821-13 I 1830), Walenty Zawadzki (13 I 1830 do 28 II 1831), Joachim Podczaski (1 III 1831-)
Oficerowie: Ignacy Lebel – sztabslekarz (ok. 1823 – ok. 1828)
Wielu żołnierzy radomskiego 5 Pułku Piechoty Liniowej zostało odznaczonych Orderem "Virtuti Militari". Byli to:
Chorągiew Na tle granatowego krzyża kawalerskiego w czerwonym polu, w otoku z wieńca laurowego umieszczony był biały orzeł ze szponami dziobem i koroną złoconą.
Pola między ramionami krzyża – białe z niebieskim, a w rogach płata królewskie inicjały: A I, później M I z koroną, otoczone wieńcami laurowymi.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Radomia Kategoria:Piechota liniowa powstania listopadowego Kategoria:Polskie jednostki piechoty rozwiązane w 1831 Kategoria:Pułki piechoty liniowej Królestwa Kongresowego Kategoria:Polskie jednostki piechoty utworzone w 1815 Kategoria:Wojsko Polskie w Radomiu Kategoria:Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego w Warszawie