I liga polska seria A w piłce siatkowej mężczyzn (potocznie nazywana Ekstraklasą) – od sezonu 1954 do sezonu 1999/2000 najwyższa w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek siatkarskich w Polsce, będąca jednocześnie najwyższym szczeblem centralnym (I poziomem ligowym). Zmagania w jej ramach toczyły się cyklicznie (co sezon), systemem kołowym i przeznaczone były dla najlepszych polskich klubów piłki siatkowej. Ich tryumfator zdobywał tytuł Mistrza Polski, zaś najsłabsze drużyny relegowane były do klasy rozgrywkowej drugiego szczebla ligowego: do sezonu 1989/1990 II ligi, a od sezonu 1990/1991 I ligi serii B. Czołowe zespoły klasyfikacji końcowej każdego sezonu uzyskiwały prawo występów w europejskich pucharach w sezonie następnym. Organizatorem i organem prowadzącym rozgrywki przez pierwsze cztery sezony był Główny Komitet Kultury Fizycznej (GKKF), a od edycji 1957/1958 – Polski Związek Piłki Siatkowej (PZPS).
Historia Zhierarchizowany system męskich ligowych rozgrywek siatkarskich w Polsce został wprowadzony przez Główny Komitet Kultury Fizycznej w listopadzie 1953, a jego najwyższemu szczeblowi nadano szyld Klasy wydzielonej. Jej premierową edycję przeprowadzono w sezonie 1954 (grano systemem "wiosna-jesień"), do którego przystąpiło 8 drużyn, zaś pierwszym mistrzem został AZS-AWF Warszawa. 30 czerwca 1957 - z chwilą formalnego utworzenia PZPS - nazwę tego poziomu przemianowano na I liga, z siatkarską centralą jako organizacją zarządczą i prowadzącą zmagania. Od sezonu 1957/1958) rywalizacja toczona była według modelu "jesień-wiosna". Do premierowej edycji przystąpiło 12 zespołów, z których najlepszym okazał się AZS-AWF Warszawa, a do II ligi spadli Czarni Wrocław i Gwardia Białystok. Przed rozpoczęciem sezonu 1969/1970 zmniejszono liczbę drużyn w najwyższej klasie z 12 do 8. Kolejna reforma miała miejsce w 1973 (przed inauguracją sezonu 1973/1974), gdy wprowadzono 10-zespołową I ligę. W ten sposób grano do 1989, kiedy ponownie powiększono ekstraklasę do 12 ekip, lecz tylko na jeden sezon 1989/1990. W 1990 dokonano bowiem podziału I ligi na I ligę serię A oraz I ligę serię B. I liga seria A składała się z 8 drużyn. Do 12 klubów powrócono w sezonie 1997/1998 i system taki obowiązywał do ostatniej edycji tej niezawodowej ligi, tj. sezonu 1999/2000. Funkcjonowała ona do zakończenia sezonu 1999/2000, a 30 czerwca 2000 - podczas posiedzenia PZPS w Poznaniu - została rozwiązana. Na jej miejsce powołano ligę zawodową - Polską Ligę Siatkówki, za której prowadzenie odpowiada Profesjonalna Liga Piłki Siatkowej SA (PLPS SA).
Medaliści Mistrzostw Polski Sezon Mistrz Wicemistrz III miejsce 1954AZS-AWF WarszawaGwardia WrocławGwardia Gdańsk 1955AZS-AWF WarszawaGwardia WrocławLegia Warszawa 1956AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaGwardia Wrocław 1957AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaAZS Kraków 1958AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaWybrzeże Gdańsk 1959AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaGórnik Katowice 1960AZS-AWF WarszawaGórnik KatowiceLegia Warszawa 1961AZS-AWF WarszawaGórnik KatowiceLegia Warszawa 1962Legia WarszawaAZS-AWF WarszawaPogoń Szczecin 1963AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaGórnik Katowice 1964Legia WarszawaGwardia WrocławGórnik Katowice 1965AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaGwardia Wrocław 1966AZS-AWF WarszawaLegia WarszawaGwardia Wrocław 1967Legia WarszawaAZS-AWF WarszawaHutnik Nowa Huta 1968AZS-AWF WarszawaHutnik Nowa HutaLegia Warszawa 1969Legia WarszawaHutnik Nowa HutaAZS-AWF Warszawa 1970Legia Warszawa AZS-AWF WarszawaResovia 1971ResoviaLegia Warszawa AZS Olsztyn 1972ResoviaAZS OlsztynAZS-AWF Warszawa 1973AZS OlsztynResoviaLegia Warszawa 1974ResoviaAZS OlsztynPłomień Milowice 1975ResoviaPłomień MilowiceAZS Olsztyn 1976AZS Olsztyn Płomień MilowiceAvia Świdnik 1977Płomień MilowiceAZS Olsztyn Resovia 1978AZS Olsztyn Hutnik Nowa HutaLegia Warszawa 1979Płomień MilowiceHutnik Nowa HutaGwardia Wrocław 1980Gwardia Wrocław AZS Olsztyn Legia Warszawa 1981Gwardia Wrocław Legia Warszawa Hutnik Nowa Huta 1982Gwardia WrocławLegia WarszawaAZS Olsztyn 1983Legia Warszawa Gwardia Wrocław AZS Olsztyn 1984Legia Warszawa Gwardia Wrocław Morze Bałtyk Szczecin 1985Morze Bałtyk Szczecin Legia Warszawa AZS Olsztyn 1986Legia WarszawaMorze Bałtyk SzczecinHutnik Nowa Huta 1987Morze Bałtyk SzczecinHutnik Nowa HutaResovia 1988Hutnik Nowa HutaMorze Bałtyk SzczecinResovia 1989Hutnik Nowa HutaAZS OlsztynMorze Bałtyk Szczecin 1990AZS CzęstochowaHutnik Nowa HutaAZS Olsztyn 1991AZS OlsztynAZS CzęstochowaJastrzębski Węgiel 1992AZS Olsztyn AZS CzęstochowaStal AZS PWSZ Nysa 1993AZS CzęstochowaAZS OlsztynBBTS Bielsko-Biała 1994AZS CzęstochowaStal AZS PWSZ NysaCzarni Radom 1995AZS CzęstochowaStal AZS PWSZ NysaCzarni Radom 1996Płomień SosnowiecLegia WarszawaAZS Częstochowa 1997AZS CzęstochowaZAKSA Kędzierzyn-KoźleMorze Bałtyk Szczecin 1998ZAKSA Kędzierzyn-KoźleMorze Bałtyk SzczecinStal AZS PWSZ Nysa 1999AZS CzęstochowaZAKSA Kędzierzyn-KoźleStilon Gorzów Wielkopolski 2000ZAKSA Kędzierzyn-KoźleStilon Gorzów WielkopolskiAZS Częstochowa
Zobacz też Mistrzostwa Polski w piłce siatkowej mężczyzn PlusLiga Ekstraklasa polska w piłce siatkowej kobiet
Bibliografia
Linki zewnętrzne Oficjalny serwis PZPS Historia polskiej ekstraklasy
!