43 Pułk Strzelców Legionu Bajończyków

thumb thumb 43 Pułk Strzelców Legionu Bajończyków (43 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne Oddział wywodził swój rodowód od Legionu Bajończyków, pierwszej polskiej formacji wojskowej we Francji, w czasie I wojny światowej.

Wówczas do służby w armii francuskiej zgłosili się ochotnicy m.in. członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z Paryża oraz emigranci w łącznej liczbie 1200, z których 300 na początku września 1914 zostało przydzielonych do 1 pułku Legii Cudzoziemskiej i wyszkolonych w Bajonnie w Pirenejach. W wyniku przeszkód stawianych przez ambasadora rosyjskiego, Izwolskiego, nie sformowano osobnego polskiego pułku, ale drugą kompanię batalionu C 2 pułku marszowego w ramach 1 pułku LC. Pierwsze walki Polacy stoczyli we wrześniu 1914 na obszarze Szampanii. Po zdziesiątkowaniu na wiosnę 1915 oddział został rozwiązany.

W czerwcu 1918 resztki Bajończyków wcielone zostały do 1 pułku Strzelców Polskich sformowanego w Lavalle i Cayenne"Księga chwały piechoty" załącznik 43 pp. W jego skład weszły resztki pierwotnego oddziału z 1914. We wrześniu 1919 pułk przemianowany został na 43 pułk strzelców kresowych.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował we Włodzimierzu Wołyńskim.

Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkumjr/ppłk Wacław Piekarskiwz. mjr Stanisław Grodzki (od 29 IX)Adiutantppor. Antoni KurczOficer informacyjnyppor, Stanisław HuzaOficer bronipor. Jan SzymańskiOficer łącznościppor. Bronisław EjdrygiewiczLekarzpor. lek, dr Kazimierz CudzińskiKapelanks. Józef Kata (do 5 VI)ks. kap. Marian GodlewskiDowódca taborówpor. Jan PiaszczyńskiOficer dowództwappor. Kazimierz KitrysDowódca I batalionukpt. Stefan Wyczółkowskikpt. Zygmunt PiątkowskiAdiutant baonuppor, Henryk CzupretaOficer gospodarczyppor. Stefan KotkowskiOficer gazowyppor. Adolf JaroszLekarzpor. Zygmunt RakowskiDowódca 1 kompaniipor. Michał MikulskiDowódca plutonuppor. Adolf JaroszDowódca 2 kompaniipor. Franciszek KlichDowódca plutonuppor. Tadeusz TułeckiDowódca 3 kompaniipor. Feliks KędziorekDowódca plutonuppor. Alojzy KorylDowódca 4 kompaniippor. Aleksander ŚwirskiDowódca plutonuppor. Alfred SzychtDowódca 1 kompanii kmpor. Gustaw PieprznyDowódca plutonuppor. Józef WolframDowódca II batalionukpt. Aleksander Siwieckpt. Stefan Wyczółkowski (VI X)Adiutantppor. Władysław PodowskiOficer prowiantowyppor. Józef ZającOficer gospodarczyppor. Ludwik TomczyńskiDowódca 5 kompaniikpt. Adam Karol TyczyńskiDowódca plutonupor. Franciszek KuźmińskiDowódca 6 kompaniipor. Franciszek WójcikDowódca plutonu ppor. Karol MosiewiczDowódca 7 kompaniipor. Zygmunt NowakDowódca plutonupchor. Karol BębenDowódca 8 kompaniipor. Wilhelm Urszułowicz (do 14 VII)Dowódca plutonupor. Franciszek KuźmińskiDowódca plutonuppor. Leander Martynowicz †29 V 1920Dowódca 2 kompanii kmpor. Jan Michniewicz († 29 V)por. Jan Bryda (do 16 VII)por. Rudolf NeumannDowódca plutonuppor. Jerzy ŻabokrzyckiDowódca III batalionukpt. Mieczysław Rodzyński (ranny 6 VII)mjr Stanisław Edward GrodzkiAdiutantppor. Antoni PaszkowskiDowódca 9 kompaniipor./kpt. Jan KozierowskiDowódca plutonupor. Michał LewandowskiDowódca 10 kompaniipor. Witold TrawińskiDowódca plutonuppor. Stanisław OjrżanowskiDowódca 11 kompaniipor. Wacław RzewuskiDowódca plutonupor. Stanisław MakowskiDowódca plutonuppor. Tadeusz Czerwonka († 29 V)Dowódca 12 kompaniipor. Bruno Rolkę (do 24 VII)ppor. Franciszek GóreckiDowódca 3 kompanii kmpor. Jan Pelapor. Antoni SzymańskiDowódca kompanii technicznejpor. Wincenty SkarżyńskiDowódca plutonuppor. Jan WacekDowódca 4 kompanii kmpor. Stanisław MiodońskiOficer pułkukpt. Jan Krzywkowski WolińskiOficer pułkupor. Józef PiaseckiOficer pułkuppor. Franciszek BauerOficer pułkuppor. Jan Sawicki

Pułk w walce o granice Zgodnie z planem obrony dowódcy 13 Dywizji Piechoty, w trzeciej dekadzie maja 1920 roku 43 pułk piechoty urządził trzy ośrodki oporu. „Dziunków” obsadził I batalion wzmocniony 4 baterią 13 pułku artylerii polowej, „Rozkopane” - II batalion z 5 baterią i „Nowochwastów” – III batalion z 6 baterią. Dowództwo pułku stacjonowało w Pawłówce. Ośrodki oporu były systematycznie rozbudowywane i otoczone drutem kolczastym. „Węzeł obronny” w Annówce obsadziła 5 kompania.

W tym czasie 1 Armia Konna, zgrupowana na linii Talne – Humań – Teplik, szykowała się do uderzenia w kierunku Koziatyna. Nocą z 28 na 29 maja sowiecka kawaleria ruszyła ku pozycjom 13 Dywizji Piechoty. Maszerujące oddziały 6 Dywizji Kawalerii natknęły się pod Nowo-Żywotowem na pododdziały 50 pułku piechoty. Uderzenie mas kawalerii zmiotło z pozycji I/50 pp ppłk. Leona Juchniewicza, a w nierównej walce pod Medówką rozbity został II/50 pp.

Po rozbiciu batalionów 50 pułku piechoty, około 11.00 oddziały kawalerii podeszły pod Annówkę i uderzyły na węzeł obronny broniony przez 5 kompanię. Sowiecki atak zatrzymany został ogniem karabinów oraz artylerii. Przeciwnik wycofał się i wprowadzając drugie rzuty uderzył na broniony przez 11 kompanię 45 pułku piechoty pobliski Plisków. Po opanowaniu Pliskowa, Sowieci zaatakowali Annówkę od południa. Po godzinnej walce 5 kompania, wraz z dwoma wspierającymi ją plutonami 6 kompanii, wycofała się pod Rozkopane i tutaj zorganizowała obronę. Sowiecka kawaleria została zatrzymana.

W tym czasie dwie brygady sowieckiej 11 Dywizji Kawalerii zaatakowały Dziuńków. Jedna rozpoczęła natarcie w szyku pieszym, druga zaczęła obchodzić Dziuńków od północy. Działania Kozaków wspierały trzy baterie artylerii i samochody pancerne. Tyraliery spieszonej kawalerii parokrotnie podchodziły do polskich okopów i były odpierane ogniem karabinowym i granatami ręcznymi. Około południa przeciwnik zmusił polski batalion do wycofania się na drugą linię obrony, zorganizowaną pod samym Dziuńkowem. Po południu od północy uderzyła druga brygada 11 Dywizji Kawalerii i wdarła się do miasteczka. Polski kontratak prowadzony przez kpt. Zygmunta Piątkowskiego, a sformowany z żołnierzy rozmaitych służb, zmusił Kozaków do odwrotu. Wieczorem Sowieci przegrupowali siły i po zmroku uderzyli na prawe skrzydło batalionu. Doszło do zażartych walk wręcz. Piechurów wspierali skutecznie taboryci, ordynansi, telefoniści i łącznicy. Po tym ataku Sowieci wycofali się spod Dziuńkowa do rejonu Zbereżówka – Dołholówka.

Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari 15px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920.kpr. Zygmunt Arendś.p. ppor. Franciszek Bauerś.p. Antoni Bartmanstrz. Jan Bekta (Bekcia*)sierż. Edward Białous*sierż. Antoni Biedka*ś.p. ppor. Ludwik Czerwonkaś.p. ppor. Henryk Czupretaś.p. ppor. Lucjan Chwałkowskikpr. Wincenty Chmielewskistrz. Stanisław Cichockistrz. Antoni Daniel*sierż. Stefan Delikowski*st. sierż. Filip Fonderkpr. Franciszek Fuśniakś.p. strz. Jan Gawroński*ś.p. strz. Piotr Gawryłowicz*ppor. Franciszek Góreckimjr Stanisław Edward Grodzkimjr armii franc. Benedykt Haciskiś.p. sierż. Jan Inglodkpr. Stanisław Jarmuszpłk Julian Jasieńskiks. kpl. Józef Jaworskisierż. Stanisław Kaźmierczak*ś.p. kpt. Jan Krzywkowski-Wolińskipor. Antoni Kurczpor. Franciszek Klichsierż. Jan Kwiatkowskisierż. Stanisław Kosińskikpt. Jan Kozierowskisierż. Teofil Langowskippor. Michał Lewandowskipor. Jerzy Ledouxppor. Stanisław Łączkowskiś.p. strz. Antoni Matejek*ś.p. strz. Stanisław Mazurowski*ś.p. ppor. Leander Martynowiczś.p. por. Jan Michniewiczkpt. armii franc. Moittierpor. Zygmunt Nowakppłk Wacław Piekarskikpt. Zygmunt Piątkowskippor. Antoni Paszkowskisierż. Władysław Pawlaczek (Pawlaczyk*)por. Nikodem Polakpor. Jan Pelasierż. Józef Ordęgasierż. Kazimierz Reychmanś.p. kpr. Wojciech Badek (Radek*)ś.p. mjr Mieczysław Rodzyńskikpr. Sergiusz Siwekpor. Bruno Rolkestrz. Aleksander Sobotka*st. sierż. Stanisław Stróżak ps. „Stefan Skrzetuski” nr 1298por. Antoni II Szymańskistrz. Ludwik Trojanowskikpr. Jan Trzejowski (Trzejawski*)strz. Jan Urban*ś.p. strz. Franciszek Walkowskistrz. Józef Wilkowski (Wiliszowski*)st. sierż. Paweł Walczak*ś.p. por. Walenty Walaszczyksierż. Jan Wesołowskiks. proboszcz dr Jan Więckowskiś.p. strz. Jan Więcek*ś.p. strz. Michał Włodarskipor. Franciszek Wójcikś.p. ppor. Stanisław Wronowskikpt. Stefan Wyczółkowskistrz. Albin Zawiła*ś.p. ppor. Ignacy Zakrzewskippor. Michał ZakarzewskiW publikacji pt. Zarys historji wojennej 50-go Pułku Strzelców Kresowych (wyd. 1929, s. 35) błędnie "Zakrzewski".strz. Stefan Zygadlewicz

Pułk w okresie pokoju thumb|Szkoła podoficerska 43 pułku piechoty left|200px thumb|Tablo oficerów 43 pp z 1927 roku thumb|Wręczenie sztandaru 43 pułkowi piechoty w Dubnie thumb|Pomnik Nieznanego Żołnierza w Dubnie

W okresie międzywojennym 43 pułk piechoty stacjonował w garnizonie Dubno, a batalion zapasowy w Kowlu, na terenie Okręgu Korpusu Nr II. Drugi batalion miał swój garnizon w Brodach, eksterytorialnie, na terenie Okręgu Korpusu Nr VI.

Do 1924 roku pułk obchodził swoje święto 10 stycznia, w rocznicę powstania 1 pułku strzelców polskich. W 1924 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił datę święta pułkowego na dzień 25 lipca, rocznicę bitwy stoczonej przez 1 pułk strzelców polskich w 1918 roku pod Saint Hillaire le Grand k. Reims w Szampanii. 19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 25 lipca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174..

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 43 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

5 kwietnia 1929 Minister Spraw Wojskowych nadał 43 pułkowi piechoty nazwę „43 pułk piechoty Legionu Bajończyków”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 5 kwietnia 1929 roku, poz. 104..

W 25 rocznicę powstania na święcie pułkowym (ostatnim) 25 lipca 1939 otrzymał nazwę 43 pułk strzelców Legionu BajończykówDz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 1939 r., poz. 91..