250px|thumb|Kielich Świętego Wojciecha
Kielich Świętego Wojciecha (właśc. Kielich agatowy tzw. Świętego Wojciecha) – złoty kielich z X–XII wieku.
Według tradycji spisanej w XVII wieku kielich używany przez Świętego Wojciecha przekazany opactwu w Trzemesznie przez Bolesława Chrobrego w roku 1008. Sam agatowy kubek został prawdopodobnie ofiarowany księciu polskiemu przez Ottona III w czasie zjazdu w Gnieźnie w 1000 roku Według innej hipotezy trafił do Polski po roku 1025, jako dar królowej RychezyZ. Świechowski, Königin Rycheza von Polen und die Beziehungen polnischer Kunst zu Köln im 11. Jahrhundert, "Kölner Domblatt", XL, 1975, s.46-47. W kościele kanoników regularnych w Trzemesznie był przechowywany do roku 1941 lub 1942, po czym został wywieziony do Niemiec.
Odzyskany przez władze polskie w roku 1946; w 1958 roku zwrócony Kościołowi. Obecnie przechowywany w Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie.
Poszczególne części kielicha powstawały w różnym czasie. Agatowa czasza pochodzi z Bizancjum z X wieku. Złota stopa i nodus grawerowane w stylu romańskim – z około 1180 roku. Dolna część oprawy agatowego kubka – złoty koszyczek – sporządzony został w roku 1960 przez Stanisława Mareckiego, który zastąpił późnogotycki koszyczek srebrny. Górna część oprawy czaszy: wewnętrzne wyścielenie, warga oraz cztery paski łączące wargę z koszyczkiem powstały przed rokiem 1797.
Na szczególną uwagę zasługuje nawiązująca do Drzwi Gnieźnieńskich dekoracja nodusa: zdobi go falista wić roślinna z wplecionymi w nią przedstawieniami: drapieżnego ptaka, lwa oraz młodego mężczyzny w krótkiej tunice zwróconego w stronę żurawia.
Wymiary: wysokość 15,4 cm; średnica czaszy 8,8 cm; średnica stopy: 11,8 cm. Miejsce przechowywania: Gniezno, Muzeum Archidiecezjalne; nr inw. 1/44.
Zobacz też Kielich księcia Tassilona
Przypisy
Bibliografia M. Pietrusińska, Katalog i bibliografia zabytków, [w:] Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, cz. 2, red. M. Walicki (Dzieje sztuki polskiej, t. I), Warszawa 1972, s. 771. E. Raczyński, Wspomnienia Wielkopolski, to jest województw poznańskiego, kaliskiego i gnieźnieńskiego, t. II, Poznań 1842-1843, s. 48. A. Różycka-Bryzek, Polish Mediewal Art In Relation to Byzantinum and Rus''', [w:] Le origin e lo sviluppo della Cristianitatà slavo-bizantina, red. S.W. Swierkosz-Lenart, Roma 1992, s. 365. P. Skubiszewski, Der sog. Klech des hl. Adelbert – Ein Geschenk Ottos III. an die Kathedrale in Gniezno, [w:] Byzantinischer Kunstexport. Seine gesellschaftliche und künstlerische Bedeutung für die Länder Mittel- ind Osteuropas, red. H.L. Nickel, Halle 1978, s. 199-217. P. Skubiszewski, Kielich agatowy tzw. św. Wojciecha, [w:] Ornamenta Ecclesiae Poloniae. Skarby sztuki sakralnej wiek X-XVIII, red. Jan Wardzała, red. naukowa katalogu Przemysław Mrozowski, Artur Badach, Warszawa 1999, s. 68. P. Skubiszewski, L'art mosan et la Pologne à l'Èpoque romane. Problématique des recherches, [w:] Rapports historiques et artistiques entre les pays mosan et la Pologne, du XIe au début du XIIIe siècle, Liège 1981, s. 42-43, 71-74. Z. Świechowski, Königin Rycheza von Polen und die Beziehungen polnischer Kunst zu Köln im 11. Jahrhundert'', "Kölner Domblatt", XL, 1975, s. 46-47. Wojciech Kategoria:Sztuka chrześcijańska Kategoria:Sztuka romańska Kategoria:Archidiecezja gnieźnieńska