Bystrzyca (cz. , ) – wieś gminna na Śląsku Cieszyńskim w Czechach, w kraju morawsko-śląskim (powiat Frydek-Mistek).

Jest to jedna z największych miejscowości w Czechach, która nie posiada statusu miasta ani miasteczka.

Nazwa Nazwa osady, w formie Bistrzicze, wymieniana jest po raz pierwszy w 1523 r. w spisie wsi zobowiązanych do brania piwa z browaru miejskiego w Cieszynie. Następnie nazwa wsi w dokumentach pojawiała się jako m.in. wes Bystrzycze (1621), Bystrzice (1652), von Bystrzycz (1657), in villa Bystrzica (1679), Dorf Bystrzitz (1692), Bistrica (1724), Bistrzitz, pohlnish: Bistrzicza (1804) i Bystrzyca (1900)Robert Mrózek: Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego, wyd. Uniwersytet Śląski, Katowice 1984 , s. 50.

Historia Początków Bystrzycy należy szukać w przywileju księcia cieszyńskiego z 1470 r., którym nadał on pierwszemu osadnikowi na tym terenie ziemię z prawem założenia młyna o jednym kole i karczmy, tworząc w ten sposób wójtostwo dziedziczne. Nadanie to potwierdził książę Kazimierz II w 1503 r., a następnie (na prośbę wójta Jana Sturcza) w 1595 r. książę Adam Wacław, który pozwolił dostawić w młynie drugie koło młyńskie, jednak jednocześnie nałożył na posiadaczy wójtostwa czynsz od gruntu i młyna, tzw. furmańskie, daninę w naturze dostarczaną na cieszyński zamek oraz dziesięcinę w zbożu dla duchownego z WędryniFranciszek Popiołek: Historia osadnictwa w Beskidzie Śląskim. Część II: Powstanie wsi beskidzkich. Pamiętnik Instytutu Śląskiego t. XIII, Katowice 1939, s.120-127.

Zasiedlanie nowej wsi następowało powoli. Przez długi czas osadnicy budowali swoje zagrody w rozproszeniu, na łąkach i wyrębach wśród lasów. Ze względu na skromną ilość terenów zdatnych do uprawy roli, zajmowali się głównie pasterstwem: jednym z pierwszych osadników był Jerzy Wałach, który osiadł na "wyrobisku" i płacił z niego czynsz zw. "krówne". W XVI w. bystrzyczanie paśli głównie na Pasiekach za Olzą, które im wymierzono – tam, gdzie dziś znajduje się osiedle Bystrzycy o tej samej nazwie. W następnym wieku tereny pastwiskowe sięgnęły już po szczyty gór po obu stronach Olzy. Na Łączce powstały dwa szałasy: wójtowski z 372 owcami i Jónka Urbańczykowego z 343 owcami. Z czasem dało o sobie znać korzystne położenie wsi przy ruchliwym szlaku z Cieszyna przez Przełęcz Jabłonkowską na Węgry. Pod koniec XVI w. Bystrzyca liczyła już 74 gospodarstwa kmiece i była największą wsią w dobrach książąt cieszyńskich.

Od czasów reformacji większość mieszkańców wsi była protestantami. Taka też uwaga znalazła się w protokole wizytacyjnym archidiakona opolskiego z 1679 r. Po wydaniu patentu tolerancyjnego w 1782 r. z Kościoła katolickiego wystąpiły dodatkowo 84 osoby tak, że w 1784 r. było tu jedynie 37 katolików, a w 1846 tylko 34. Dopiero od II poł. XIX w. notowany jest wzrost liczby wiernych katolickich, do 269 w 1910 r.Londzin Józef: Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim (z pośmiertnych zapisków Autora przejrzał, uzupełnił I do druku przygotował ks. Rudolf Tomanek), Nakładem i drukiem „Dziedzictwa błog. Jana Sarkandra”, Cieszyn 1932, s. 44. Do dziś Bystrzyca jest jedną z najbardziej ewangelickich wsi na Zaolziu.

W pierwszej połowie XIX w. w Bystrzycy było wielu "sanetrorzy" – wędrownych robotników, wyruszających corocznie już w marcu do pracy przy produkcji potażu i "warzeniu" saletry potasowej na terenach dzisiejszej Słowacji. Potwierdzenia uprawiania tej działalności pochodzą z lat 1781-1865. Również w XIX w. wieś była znanym ośrodkiem koronkarstwa klockowego, którą to metodą wykonywano tu koronkowe "czółka" do "czepców czółkowych", wchodzących zarówno w skład żeńskiego stroju "wałaskiego" (cieszyńskiego) jak i góralskiegoOta Anders, Miloslav Baláš, Jaroslav Bača, Antonín Bendl i in.: Beskydy. Turisctický průvodce ČSSR. Svazek 8. wyd. Olympia, Praha 1982, s. 219. W tym samym czasie wydobywano tu rudę żelaza dla huty w Trzyńcu, a wielu mężczyzn z Bystrzycy pracowało w tej hucie. Nieco później w Bystrzycy wyrabiano w dużych ilościach dla potrzeb trzynieckiej huty proste miotły z witek brzozowych, co przyniosło mieszkańcom wsi pogardliwy przydomek "mietlorzy".

Według austriackiego spisu ludności z roku 1910 było w Bystrzycy 2426 mieszkańców, z tego 2382 (98,2%) jako ich język codzienny (Umgangssprache) podało polski, 13 (0,5%) czeski a 31(1,3%) niemiecki. Pod względem politycznym miejscowość zamieszkała była głównie przez pro-polskich ewangelików. Okolica była czasem nazywana w ówczesnej prasie „Michejdaland“, a w wyborach parlamentarnych w latach 1907 i 1911 bez problemu wygrywał tu Jan Michejda.

We wprowadzonym od 1 stycznia 1980 r. podziale administracyjnym Czechosłowacji Bystrzyca stała się, obok Trzyńca i Jabłonkowa, siedzibą trzeciej wielkiej gminy w dolinie Olzy.

Zabytki thumb|left|Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego|alt=Zdjęcie przedstawia drewniany kościół stojący na cmentarzu. Kościół jest drewniany z wysokim dachem. Dach i ściany pokryte są gontem. Z dachu nad wejściem wyrasta masywna wieża z izbicą, nakryta wysokim, ostrosłupowym dachem. Ściany kościoła są wysokie, budynek sprawia wrażenie dwukondygnacyjnego. Uwagę przyciągają obramienia okien, w kontrastowym, żółtym kolorze. W otoczeniu kościoła są nagrobki oraz drzewa, na zdjęciu bez liści. thumb|left|Kościół ewangelicko-augsburski|alt=Zdjęcie przedstawia murowany kościół z wieżą sfotografowany z drogi. Droga jest asfaltowa, wzdłuż niej znajduje się stalowe, ażurowe ogrodzenie na podmurówce, za nim jest kościół w otoczeniu drzew. Kościół jest zabytkowy, o elewacjach ozdobionych detalem architektonicznym. Wieża jest wtopiona w dach nad wejściem do budynku, nakryta hełmem. Na ścianach wieży umieszczone są okrągłe tarcze zegarowe. Obiektami zabytkowymi w miejscowości są:

Kościół katolicki pw. Podwyższenia Świętego Krzyża – drewniany, wzniesiony wg projektu w 1899 r. w miejsce starszego, pochodzącego zapewne z 1587 r.Londzin Józef: Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim ..., s. 38 Zbudowany w stylu historyzującym, jednonawowy, z węższym, ośmiobocznie zamkniętym prezbiterium i z czworokątną wieżą na osi, zwieńczoną izbicą przykrytą ostrosłupowym dachem.

Kościół ewangelicko-augsburski – murowany, wybudowany w stylu empire w latach 1811–1817, z wieżą z 1848 roku. Kościół jest użytkowany przez dwa zbory protestanckie: Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania i Luterańskiego Ewangelickiego Kościoła Augsburskiego Wyznania.

Poza zabytkami, w Bystrzycy znajdują się także inne obiekty o znaczeniu historycznym: Stare cmentarze przy obu kościołach. Od początku istnienia kościoła katolickiego był przy nim cmentarz. Początkowo grzebano na nim wspólnie katolików i ewangelików. Gdy jego powierzchnia okazała się niewystarczająca, gmina poszerzyła go w roku 1784 i ponownie w 1839, dokupując lub wynajmując sąsiednie grunty od miejscowych gospodarzy. W 1849 r. ewangelicy założyli własny cmentarz, zwany później "starym kierchowem", jednak już w 1860 r. okazał się on nieodpowiednim. W związku z tym zakupili oni grunt w sąsiedztwie cmentarza katolickiego, a sprowadzona komisja przydzieliła im dodatkowo 275 sążni kwadratowych z terenu cmentarza katolickiego. Zgodnie z rozporządzeniem Rządu Krajowego w Opawie cmentarz ewangelicki musiał zostać oddzielony parkanem i posiadać osobne wejścieLondzin Józef: Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim ..., s. 43.

Komunikacja We wsi znajduje się stacja kolejowa Bystřice (Bystrzyca), leżąca na linii kolejowej nr 320 (Bogumin – Mosty koło Jabłonkowa).

Sport Swoją siedzibę miał tu klub piłkarski Groń Bystrzyca.

Postacie związane z Bystrzycą W Bystrzycy urodzili się m.in.: Jan Lasota (1883-1973) – polski działacz społeczny, pastor ewangelicki i polityk komunalny, Oskar Michejda (1885-1966) – pastor ewangelicki, zwierzchnik Kościoła Luterańskiego w Czechosłowacji Kornel Michejda (1887-1960) – polski chirurg, prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich, autor podręczników z zakresu chirurgii Karol Śliwka (1894-1943) – polski działacz społeczny i komunistyczny. Wiktor Niemczyk (1898-1998) – polski biblista, pastor ewangelicki, jeden z tłumaczy Biblii Warszawskiej, zwanej „Brytyjką” Jerzy Cymorek (1904-1971) – pastor ewangelicki, biskup SCEAV Adam Michejda (1916-1961) – polski lekarz, Wilhelm Stonawski (1926-2009) – pastor ewangelicki, biskup wpierw SCEAV, a w latach 1995–2000 biskup LECAV Jan Niedoba (ur. 1949) – pastor ewangelicki, od 2000 roku biskup LECAV Tadeusz Wantuła (ur. 1950) – polski pisarz i działacz narodowy, Jan Wacławek (ur. 1954) – pastor ewangelicki, od 2011 r. biskup SCEAV

Przypisy

Kategoria:Bystrzyca (Czechy)