Suseł (Spermophilus) – rodzaj ssaków z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). Systematyka taksonu podlegała wielu zmianom. W Polsce dla gatunków, które według wcześniejszego podziału należały do Spermophilus (sensu lato), używano nazwy ‘suseł’.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 145–320 mm, długość ogona 25–105 mm; masa ciała 125–1100 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1825 roku francuski przyrodnik Frédéric Cuvier w publikacji o tytule Des dents des mammifères considérées comme caractères zoologiques. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) suseł moręgowany (S. citellus).
Etymologia Citellus (Citillus): epitet gatunkowy Mus citellus ; lub citellus ‘suseł’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus citellus . Spermophilus (Spermophillus, Spermatophilus, Spermophilis): sperma, σπερματος spermatos ‘nasienie, ziarno’; φιλος philos ‘wielbiciel, miłośnik’, od φιλεω phileō ‘kochać’. Colobotis (Otocolobus, Colobates): gr. κολοβος kolobos ‘skarłowaciały, krótki, okaleczony’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Arctomys fulvus . Mamspermophilus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia).
Podział systematyczny Do niedawna do rodzaju zaliczano kilkadziesiąt gatunków, lecz na podstawie badań filogenetycznych z wykorzystaniem mitochondrialnego genu cytochromu b, takson podzielono na kilka mniejszych rodzajów: Callospermophilus, Ictidomys, Notocitellus, Otospermophilus, Spermophilus (sensu stricto), Poliocitellus, Urocitellus, oraz Xerospermophilus.
Po wspomnianej rewizji rodzaj Spermophilus obejmuje współcześnie występujące gatunki: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNSpermophilusF. Cuvier, 1825centruj|150pxSpermophilus citellus(Linnaeus, 1766)suseł moręgowanygatunek monotypowydwa rozłączone obszary: Kotlina Panońska (Czechy, na wschód do zachodniej Rosji, na południe do północnej Serbii) oraz Półwysep Bałkański (Ukraina, na południe do północnej Gruzji i północno-zachodniej Turcji); reintrodukowany w PolsceDC: 17,4–23 cmDO: 3,1–9 cmMC: 125–380 gSpermophilus taurensisGündüz, Jaarola, Tez, Yeniyurt, Polly & Searle, 2007suseł tauryjskigatunek monotypowyTurcja (góry Taurus (Erenkaya do Morca Yaylasi i wyżyna Salamut do Mut))DC: około 20 cmDO: około 6,1 cmMC: około 201 gcentruj|150pxSpermophilus xanthoprymnus(E.T. Bennett, 1835)suseł anatolijskigatunek monotypowyTurcja (środkowe niziny, wschodnie wyżyny i Półwysep Teke), zachodnia Armenia (Alagez) i północno-zachodni Iran (Maku)DC: 14,5–23 cmDO: 3,3–3,5 cmMC: 172–313 gcentruj|80pxSpermophilus suslicus(von Güldenstaedt, 1770)suseł perełkowanygatunek monotypowyRosja (na wschód od rzeki Wołga) i UkrainaDC: 18–26 cmDO: 3,6–5,7 cmMC: 180–220 gcentruj|80pxSpermophilus odessanusvon Nordmann, 1842gatunek monotypowywschodnia Polska, Mołdawia, Ukraina oraz izolowana populacja w zachodniej Białorusibrak danychIncertae sedisSpermophilus dauricusJ.F. von Brandt, 1843suseł dauryjskigatunek monotypowypołudniowo-wschodnie Zabajkale w południowo-wschodniej Rosji, wschodnia Mongolia i północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa (na południe do Shaanxi i Henan)DC: około 19 cmDO: 5,5–6,3 cmMC: około 224 gcentruj|150pxSpermophilus musicusMénétries, 1832suseł kaukaskigatunek monotypowyRosja (północne zbocza Wielkiego Kaukazu)DC: 20–24 cmDO: 3,4–5 cmMC: brak danychcentruj|150pxSpermophilus pygmaeus(Pallas, 1778)suseł karłowaty4 podgatunkipołudniowo-wschodnia Ukraina, Kaukaz Północny i obszar dolnego biegu rzeki Wołga (Rosja) do zachodniego KazachstanuDC: 17,5–26 cmDO: 2,5–5 cmMC: około 235 gcentruj|150pxSpermophilus alashanicusBüchner, 1888suseł plamkoplecygatunek monotypowypółnocno-środkowa Mongolia i północno-środkowa Chińska Republika Ludowa (Mongolia Wewnętrzna, Ningxia, Gansu, Qinghai, Shaanxi i Shanxi)DC: około 22 cmDO: około 7,6 cmMC: 192–224 gColobotisA. Milne-Edwards, 1874centruj|150pxSpermophilus major(Pallas, 1778)suseł rdzawygatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Rosja i północny Kazachstan; introdukowany w północnym KaukazieDC: 25–32 cmDO: 7,3–10,5 cmMC: 500–570 gSpermophilus selevini(Argyropulo, 1941)gatunek monotypowyRosja i Kazachstanbrak danychcentruj|150pxSpermophilus erythrogenysJ.F. von Brandt, 1841suseł rudolicygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Syberia (Rosja) i północno-wschodni KazachstanDC: 18,8–19,3 cmDO: 4,1–4,6 cmMC: około 355 gSpermophilus brevicaudaJ.F. von Brandt, 1843suseł krótkoogonowy2 podgatunkiKazachstan, północny Kirgistan, skrajnie północna Mongolia i północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (północne Sinciang)DC: około 28 cmDO: około 5,1 cmMC: 143–436 gSpermophilus vorontsoviErmakov, Simonov & Lopatina, 2024gatunek monotypowypołudniowa Rosja (Kraj Ałtajski oraz obwody kemerowski, nowosybirski i tomski)DC: 22,5–28 cmDO: 4,5–5,3 cmMC: brak danychcentruj|150pxSpermophilus fulvus(H. Lichtenstein, 1823)suseł żółty3 podgatunkiRosja (na wschód od rzeki Wołga), na wschód do środkowego Kazachstanu, na południe do północno-zachodniego i północno-wschodniego Iranu, północno-zachodniego Afganistanu i zachodniego Tadżykistanu; granice zasięgu nieznaneDC: 22–28 cmDO: 7,1–8,5 cmMC: 0,27–1,1 kgcentruj|80pxSpermophilus relictus(Kashkarov, 1923)suseł reliktowygatunek monotypowygóry Tienszan w południowo-wschodnim Kazachstanie, wschodnim Uzbekistanie, Kirgistanie i północno-zachodnim TadżykistanieDC: 23–27 cmDO: 5,8–7,6 cmMC: brak danychSpermophilus nilkaensisHuo Lanxin & Wang Sibo, 1989suseł tienszańskigatunek monotypowywschodnia część gór Tienszan w południowo-wschodnim Kazachstanie, północno-wschodnim Kirgistanie i w zachodniej Chińskiej Republice Ludowej (zachodni Sinciang)DC: 20–24 cmDO: 6–7,5 cmMC: 190–405 gSpermophilus pallidicauda(Satunin, 1903)suseł bladygatunek monotypowypołudniowa Mongolia i północna Chińska Republika Ludowa (wschodni Sinciang, północne Gansu i Mongolia Wewnętrzna)DC: 19,8–23 cmDO: 3,5–5,3 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe w czasach prehistorycznych: Spermophilus ambiguus (Francja; fanerozoik) Spermophilus citelloides (Węgry; późny plejstocen i holocen) Spermophilus dietrichi (Niemcy; plejstocen) Spermophilus musicoides (Kazachstan; plejstocen) Spermophilus nogaici (Ukraina; plejstocen) Spermophilus polonicus (Polska; plejstocen) Spermophilus praecox (Ukraina; późny pliocen i wczesny plejstocen) Spermophilus primigenius (Węgry; plejstocen) Spermophilus severskensis (Rosja; plejstocen) Spermophilus tologoicus (Rosja; plejstocen)
Zobacz też ssaki Polski
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Świstaki