thumb|250px|Sejm walny za panowania Zygmunta III Wazy Sąd sejmowy – organ sądownictwa I Rzeczypospolitej obradujący pod przewodnictwem króla w czasie obrad sejmu walnego.

Do 1578 roku był to zwykły sąd królewski, z tą różnicą, że król nie brał udziału w rozstrzyganiu spraw o obrazę majestatu. Asesorami byli wszyscy obecni senatorowie. Obradom przewodniczył marszałek wielki koronny albo marszałek wielki litewski, w zależności od miejsca zwołania sejmu.

W 1578 roku, gdy utworzono Trybunał Koronny,Volumina legum t.2 s.182n szczegółowo ustalono właściwość sądu sejmowego; w 1588 dodano także do grona asesorów ośmiu deputatów Izby Poselskiej.

Odtąd zajmował się, oprócz spraw o obrazę majestatu królewskiego, także sprawami o zdradę stanu,Tamże, s.251n ustawa z 1588 De crimine lease Maiestatis Regiae, et perduellionis urzędnicze przestępstwa skarbowe (była to jedyna możliwość usunięcia osoby z urzędu), przestępstwa popełniane na sejmach, sejmikach i w trakcie obrad Trybunału Królewskiego; także szlacheckie sprawy „gardłowe”: zagrożone karą śmierci, konfiskaty majątku lub banicji. Poza tym sprawy mające wpływ na interes skarbu państwa. W powyższych sprawach sąd sejmowy był jedyną instancjąTamże, s.293n ustawa z 1589 Co sądzić maią.

Senatorowie uczestniczyli w sądach przy królu jako asesorzy, w niektórych sprawach sądzili wraz z deputatami z Izby PoselskiejJanusz S. Dąbrowski, Senat koronny. Stan sejmujący w czasach Jana Kazimierza, Kraków 2000, s. 62..

Podobnie jak Trybunał decydował większością głosów, a w razie ich równości oskarżonemu przysługiwała bliższość w dowodzie (pierwszeństwo w jego przeprowadzeniu).

Sąd sejmowy darował kary innych sądów oraz uchylał ich wyroki, jeśli były niesłuszne lub wydane z naruszeniem przepisów formalnych. Od XVII wieku rozstrzygał także sprawy nieprzewidziane przez system prawny, wydając tzw. prejudykaty.Zygmunt Gloger Encyklopedia staropolska: Sądy 19. Sądy Sejmowe Do sądu sejmowego należały sprawy, odesłane z trybunału: a) gdy nie było uchwalonego prawa na rozsądzenie danego wypadku, b) o sprzedajność sędziów, c) przeciw ministrom, d) o obrazę majestatu i zdradę kraju.

Sąd ten, uzależniony od toczenia obrad sejmu walnego, zbierał się coraz rzadziej od połowy XVII wieku, kiedy wzrosła liczba zrywanych sejmów.

Sąd sejmowy został zreformowany w 1775,t.8 s.82n, uzupełnione 1776 s.540 - 543 kiedy powierzono mu jurysdykcję w sprawach członków Rady Nieustającej, i 1791,t.9 s. 243 – 249 ustawa z 28 maja 1791 w sprawach Straży Praw.

Przypisy

Bibliografia

Sąd sejmowy Wiktor Czermak, Sprawa Lubomirskiego w roku 1664 1886 Władysław Ostrożyński, Sprawa zamachu na Stanisława Augusta z 3 listopada 1771 przed sądem sejmowym 1891 Zbigniew Szcząska, Sąd sejmowy w okresie rządów Rady Nieustającej. Proces barona Juliusa 1971 Ryszard Chojecki, Stanisław August a proces Adama Ponińskiego 1972

!