thumb|Józef Piłsudski z oficerami 1 DPLeg. Od lewej płk Stefan Biestek, płk Jan Kruszewski, płk dypl. Teodor Furgalski, ppłk Zygmunt Wenda, ppłk Władysław Filipkowski Zdzisław Zygmunt Wenda (ur. 29 kwietnia 1896 w Rzeszowie, zm. 16 maja 1941 w Budapeszcie) – członek POW, znany polityk OZN, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm V kadencji w II RP (wicemarszałek Sejmu), Szef Wydziału Opieki Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich od 1936 rokuZwiązek Legionistów Polskich : 1936–1938 r. : sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 34., kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys W 1912 r. wstąpił do Związku Strzeleckiego, następnie w latach 1914–1917 służył w Legionach Polskich i Polskiej Organizacji Wojskowej. Był oficerem 1 pułku piechoty. W 1918 rozbrajał wojska niemieckie w Lublinie. W 1920 odznaczony Orderem Virtuti Militari za walki w Białymstoku.
10 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku pełniącego obowiązki dowódcy batalionu sztabowego 1 pułku piechoty Legionów w Wilnie. W 1924, likwidacji baonu sztabowego, został wyznaczony na stanowisko kwatermistrza. W grudniu 1925 został przesunięty na stanowisko dowódcy I batalionu. Z dniem 8 października 1926 został przydzielony do składu osobowego Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych na stanowisko adiutanta przybocznego. Z dniem 2 listopada 1927 został przeniesiony z GISZ do 1 pp Leg. z równoczesnym powołaniem do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze hospitanta kursu 1927/29. Z dniem 5 października 1929, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera dyplomowanego, został przeniesiony do 1 pp Leg. na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. Od 1930 pełnił obowiązki dowódcy pułku, a w marcu 1932 został zatwierdzony na tym stanowisku. W kwietniu 1934 został przeniesiony do Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych na stanowisko oficera do zleceń.
W 1937 został szefem sztabu OZN (jako następca ppłk. Kowalewskiego) i faktycznie kierował tą organizacją; wprowadził do polityki tej organizacji metody rozkazodawstwa wojskowego. Przez Władysława Pobóg-Malinowskiego oceniany jako „podpułkownik o ambicjach generała, ale polityk domorosły i bardzo niezgrabny”. W listopadzie 1938 r. został posłem tej partii na Sejm V kadencji z okręgu wyborczego nr 24, obejmującego powiaty kielecki i włoszczowski. Na pierwszym posiedzeniu wybrano go wicemarszałkiem izby. Pozostawał wówczas w stanie nieczynnym. 3 grudnia 1938 r. w Sejmie ostro zaatakował jego zdaniem zbyt ostrożną politykę gospodarczą Eugeniusza Kwiatkowskiego, opowiadając się za szerokim programem inwestycyjnym. Został jednak zmuszony do wycofania się ze swych tez, co osłabiło jego prestiż
Był prezesem Związku Wojskowych Klubów Sportowych i wiceprezesem Związku Rewizyjnego Spółdzielni Wojskowych. Wchodził w skład Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich.
W kampanii wrześniowej 1939 otrzymał przydział mobilizacyjny do Naczelnego Dowództwa w charakterze oficera do zleceń Naczelnego Wodza. Między innymi w nocy z 6 na 7 września wyjechał z Warszawy z rozkazami dla gen. bryg. SkwarczyńskiegoMarian Porwit, Komentarze ... s. 43.. Z Kwaterą Główną Naczelnego Wodza ewakuował się na Węgry, gdzie zmarł wiosną 1941.
Awanse chorąży – 2 lipca 1915 podporucznik – 1 listopada 1916 porucznik kapitan major – zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 (w 1924 zajmował 297. lokatę w korpusie oficerów piechoty) podpułkownik – 23 stycznia 1928 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 71. lokatą w korpusie oficerów piechoty pułkownik – 26 stycznia 1935 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 i 4. lokatą w korpusie oficerów piechoty
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 495 (16 lutego 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 2630 z 16 lutego 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 8 poz. 239 Krzyż Niepodległości (4 lutego 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego”. Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 18 marca 1932 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”., 18 lutego 1939 „za zasługi w służbie wojskowej”.) Odznaka za Rany i KontuzjeNa podstawie fotografii :Plik:Zygmunt Wenda.jpg Order Krzyża Orła III klasy (Estonia, 1933) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 6 sierpnia 1929 r., s. 238.
Przypisy
Bibliografia
Stanley S. Seidner, The Camp of National Unity: An Experiment in Domestic Consolidation, The Polish Review vol. xx, nos. 2–3, 1975, pp. 231–236. Marian Porwit, Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. Odwrót i kontrofensywa, tom II, Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1983, wyd. II, .
Kategoria:Członkowie Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Sztabu Obozu Zjednoczenia Narodowego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Dowódcy 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Kwatermistrzowie 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939) Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji (1938–1939) Kategoria:Wojskowi związani z Wilnem Kategoria:Zastępcy dowódcy 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Zmarli w 1941 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich