Michał Janusz Buchowski (ur. 20 grudnia 1955) – polski antropolog społeczny, filozof, kulturoznawca. Uczeń Józefa Burszty i Jerzego Kmity.

Życiorys Ukończył z wyróżnieniem studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w zakresie etnologii (1979) i kulturoznawstwa (1981). Tam też doktoryzował się (1983 – rozprawa pt. „Magia. Jej funkcje i struktura”) i habilitował (1990, praca – Racjonalność, translacja, interpretacja).

Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w kadencji na lata 2005–2019. Prezydent European Association of Social Anthropologists w kadencji na lata 2009–2010 (pierwszy w historii Towarzystwa z Europy Środkowo-Wschodniej), wcześniej członek Komitetu Wykonawczego (2007–2008). Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego World Council of Anthropological Associations w kadencji w latach 2012–2014, wcześniej zastępca przewodniczącego (2010–2012). Założyciel i w latach 2009–2021 dyrektor Centrum Badań Migracyjnych. Dyrektor Instytutu Antropologii i Etnologii UAM (od 2008). Członek rad redakcyjnych kilku międzynarodowych czasopism, w tym „Social Anthropology”, „Journal of Language and Politics” i „Socialni Studie”.

W 1994 r. odznaczony Brązowym Krzyżem ZasługiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 kwietnia 1994 r. o nadaniu odznaczeń (). i Medalem Stulecia UAM (2019).

Działalność naukowa W centrum jego zainteresowań znajdują się: teoria i metodologia antropologii, antropologia postsocjalizmu i współczesne społeczeństwo polskie, antropologia religii (magia, racjonalność), migracje oraz heterogeniczność kulturowa.

Zainteresowania naukowe obejmowały najpierw teorie antropologiczne. W ramach sporu między relatywizmem a racjonalizmem wypracował koncepcję założenia o racjonalności zrelatiwyzowanej do kontekstu kulturowego danej osoby. Zajmował się też odmiennością sposobów myślenia znajdowanych w różnych społeczeństwach znanych archeologom, historykom i etnologom. W tym zakresie rozwijał teorię synkretyzmu myślenia magicznego wysuniętą przez Jerzego Kmitę i Annę Pałubicką w ramach socjoregulacyjnej teorii kultury. Następnie pracował nad społecznymi i kulturowymi aspektami transformacji postkomunistycznej. Wypracował antropologiczną teorię neoliberalnego postsocjalizmu jako specyficznego, historycznie ukształtowanego przypadku kapitalistycznego systemu społeczno-ekonomicznego i kulturowego. Od czasów tzw. kryzysu migracyjnego bada zjawiska kreowania „Obcego”, wrogości wobec imigrantów i ksenofobii, w szczególności islamofobii i romofobii, w państwie narodowymProfil Michała Buchowskiego na stronie Instytutu Antropologii i Etnologii UAM [online], www.etnologia.amu.edu.pl [dostęp 2025-03-20]..

Profesor doktor habilitowany, wykładowca antropologii w Instytucie Antropologii i Etnologii na Wydziale Antropologii i Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Do 2016 roku był kierownikiem Zakładu Studiów Europejskich i Krytyki Kulturowej, a od 2008 roku jest dyrektorem Instytutu. W latach 1998–2021 był profesorem na Wydziale Kulturoznawstwa Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, gdzie prowadził Katedrę Porównawczych Studiów Środkowoeuropejskich. Obecnie ma na tym uniwersytecie status Profesora SenioraMichał Buchowski [online], kuwi.europa-uni.de [dostęp 2025-03-20]..

Stypendysta na Uniwersytecie w Cambridge, Fundacji Fulbrighta na Uniwersytecie Kalifornijskim, Commonwealth Center na Uniwersytecie w Wirginii i Fundacji Kościuszkowskiej na Uniwersytecie Kansaskim, Fundacji Humboldta na Uniwersytecie Berlińskim oraz Instytucie Studiów Zaawansowanych „Collegium Budapest”. Prowadził badania w Centre national de la recherche scientifique w Paryżu i w Berlinie. W roku akademickim 2001–2002 pracował jako Visiting Profesor na Uniwersytecie Rutgers w New Jersey, a w roku 2003–2004 został pierwszym w historii Kościuszko Foundation i Semper Polonia Distinguished Visiting Profesor (Uniwersytet Columbia, Nowy Jork).

W latach 2012–2016 był członkiem z wyboru Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułu Naukowego w dyscyplinie religioznawstwo, w latach 2016–2019 w dyscyplinie etnologiaSkład Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułu Naukowego (Zespół Nauk Humanistycznych) [online], www.rdn.gov.pl [dostęp 2025-03-25].. W latach 2019–2024 został członkiem Rady Doskonałości Naukowej I kadencji w dyscyplinie nauki o kulturze i religii, a od 2024 roku w dyscyplinie etnologia i antropologia kulturowa w II kadencjiZespół I Nauk Humanistycznych Rady Doskonałości Naukowej, [online] www.ludzie.nauka.gov.pl [dostęp 2025-03-20].. Członek Zespołu Interdyscyplinarnego do spraw związanych z udziałem w międzynarodowym programie lub przedsięwzięciu oraz z wykorzystaniem strategicznej infrastruktury badawczej zlokalizowanej za granicą w latach 2016–2018 i 2019-2029Zespół interdyscyplinarny do spraw związanych z udziałem w międzynarodowym programie lub przedsięwzięciu oraz z wykorzystaniem strategicznej infrastruktury badawczej zlokalizowanej za granicą, [online] www.gov.pl [dostęp 2025-03-20]. i 2019-2029ZARZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO1 z dnia 3 marca 2016 r. w sprawie powołania Zespołu interdyscyplinarnego do spraw związanych z udziałem w międzynarodowym programie lub przedsięwzięciu oraz z wykorzystaniem strat [online], www.infor.pl [dostęp 2025-03-20].. Od 2025 roku Członek Zespołu doradczego do spraw Polskiej Mapy Infrastruktury BadawczejZARZĄDZENIE MINISTRA NAUKI z dnia 10 stycznia 2025 r. zmieniające zarządzenie w sprawie powołania Zespołu doradczego do spraw Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej [online], www.e-dziennik.nauka.gov.pl [dostęp 2025-03-20].. Członek rad redakcyjnych kilku międzynarodowych czasopism, w tym „History and Anthropology”Editorial board [online], www.tandfonline.com [dostęp 2025-03-20]., „Social Anthropology”Previous editors [online], www.easaonline.org [dostęp 2025-03-20]., „Journal of Language and Politics”Journal of Language and Politics [online], www.benjamins.com [dostęp 2025-03-20]. i „Sociální studia”Sociální studia [online], www.journals.muni.cz [dostęp 2025-03-20]., „Slovenský národopis”Slovenský národopis [online], www.uesa.sav.sk [dostęp 2025-03-20]., “Cargo”Cargo [online], www.cargojournal.org [dostęp 2025-03-20]. i „Studia Narodowościowe”Editorial Board [online], www.journals.ispan.edu [dostęp 2025-03-20]..

Od 2016 roku jest członkiem honorowym Royal Anthropological InstituteRoyal Anthropological Institute (Fellows) [online], www.therai.org.uk [dostęp 2025-03-20].. W 2022 roku został członkiem korespondentem Polskiej Akademii NaukProf. Michał Buchowski członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk [online], www.etnologia.amu.edu.pl [dostęp 2025-03-20]..

Badania terenowe prowadził w Polsce i w Japonii.

Wybrane publikacje Autor: Magia – jej funkcje i struktura, Poznań 1986, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, seria Etnografia Nr 11, PL ISSN 0209-2077. Racjonalność, translacja, interpretacja. O badaniu myślenia magicznego w antropologii i filozofii brytyjskiej, Poznań 1990, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, s. 200, . (wspólnie z Wojciechem Bursztą), O założeniach interpretacji antropologicznej, Warszawa 1992, PWN, seria Metodologia Humanistyki, . Magia i rytuał, Warszawa 1993, Wydawnictwo Instytutu Kultury, s. 168, . Klasa i kultura w okresie transformacji. Antropologiczne studium przypadku społeczności lokalnej w Wielkopolsce, Poznań 1996, Wyd. Drawa, . The rational other, Poznań 1997, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, . Reluctant capitalists. Class and culture in a local community in Western Poland, Berlin, 1997, Centre Marc Bloch, . Rethinking Transformation: an anthropological perspective on post-socialism, Poznań 2001, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, . Zrozumieć Innego. Antropologia racjonalności, Kraków 2004, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 238, , . Etnologia polska: historie i powinowactwa, Poznań, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012 (wspólnie z Jackiem Schmidtem (red.)) Imigranci: między izolacją a integracją, Poznań, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, . (wspólnie z Jackiem Schmidtem (red.)) Migracje a heterogeniczność kulturowa. Na podstawie badań antropologicznych w Poznaniu, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2012, . Czyściec. Antropologia neoliberalnego postsocjalizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2017, ISBN 978-83-232-3264-3. (red.) Twilight Zone Anthropology: Voices from Poland, Canon Pyon: Sean Kingston Publishing 2019. ISBN 978-1-912385-06-5

Redaktor antologii: (wybór i red. nauk.) Amerykańska antropologia kognitywna, tł. Joanna Dankowska i inni, Warszawa 1993, Wydawnictwo Instytutu Kultury, s. 294, . (wybór i red. nauk.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna, tł. Wojciech Dohnal i inni, Warszawa 1999, Wydawnictwo Instytutu Kultury, s. 317, . (red. z Bożeną Chołuj) Die Konstruktion des Anderen in Mitteleuropa: Diskurse, politische Strategien und soziale Praxis = The construction of the other in Central Europe: discourses, political strategies and social practice, Frankfurt(Oder)-Słubice 2001, Collegium Polonicum, .

Tłumaczenia: Edmund Leach, Algirdas Julien Greimas Rytuał i narracja, Warszawa 1989, PWN, seria Metodologia Humanistyki Zażyłość kulturowa. Poetyka społeczna w państwie narodowym, Kraków 2007, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, seria Cultura Edmund Leach, Kultura i komunikowanie. Logika powiązań symbolicznych. Wprowadzenie do analizy strukturalnej w antropologii społecznej, Warszawa: PWN, 2010, .

Przypisy

Linki zewnętrzne

Dokument z profilem biograficznym (j. ang) Prace Michała Buchowskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej Profil Michała Buchowskiego na stronie Instytutu Antropologii i Etnologii UAM

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie Rady Doskonałości Naukowej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy antropolodzy Kategoria:Urodzeni w 1955 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Collegium Polonicum w Słubicach Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu