Artyleria w Polskich Siłach Zbrojnych – jeden z podstawowych rodzajów wojsk Armii Polskiej we Francji oraz PSZ w latach 1939 – 1947

Bezpośrednio po klęsce wrześniowej, obok jednostek piechoty i wojsk pancernych tworzyła się również polska artyleria.

Artyleria w Armii Polskiej we Francji W nowych warunkach artyleria polska uzbrojona została w sprzęt francuski. Przyjęła również organizację artylerii francuskiej. Cała artyleria skupiała się w dywizjach piechoty.

thumb|Canon de 47 antichar SA mle 1937Najnowocześniejsze francuskie działo przeciwpancerne na początku wojny będące na wyposażeniu dywizyjnych baterii przeciwpancernych Etatowo każda dywizja piechoty powinna posiadaćOrganizacja dotyczy 1 i 2 Dywizji we Francji; 3 i 4 Dywizja posiadały po jednym pułku artylerii lekkiej.: pułk artylerii lekkiej pułk artylerii ciężkiej bateria 47 mm dział przeciwpancernych (8 dział) kompania przeciwpancerna dział 25 mm (12 dział) Pułki piechoty posiadały: w kompanii broni towarzyszącej: trzy 81 mm moździerze i cztery 25 mm działa przeciwpancerne. W batalionie znajdowały się: w kompanii ckm i broni towarzyszącej: dwa 81 mm moździerze i dwa 25 mm działa przeciwpancerne. Brygada Strzelców Podhalańskich: w kompanii broni towarzyszącej: 6 dział przeciwpancernych w batalionie(4): dwa 25 mm działa przeciwpancerne i pięć 81 mm moździerzy. Brygada nie posiadała artylerii organicznej do prowadzenia ognia pośredniego.

Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: dywizjon artylerii górskiej 65 mm artyleria organiczna dwóch pułków piechoty według etatów francuskich

Artyleria brygady pancerno-motorowejDo walki 10 Brygada Kawalerii Pancernej wyruszyła bez dywizjonu artylerii.: dywizjon artylerii 105 mm armat dywizjon przeciwpancerny dwie baterie 25 mm dział przeciwpancernych dwie baterie 47 mm dział przeciwpancernych Zorganizowano również dwanaście kompanii przeciwpancernych po 8 –12 armat. Cztery z nich włączono do oddziałów polskich, a osiem do francuskich.

Artyleria polska w 1940 brała udział w walkach o Narwik. We Francji walczyła głównie artyleria 1 i 2 Dywizji Piechoty oraz 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

Razem w Armii Polskiej dział przeciwpancernych – 287 47 mm dział przeciwpancernych – 32 37 mm dział przeciwpancernych – 8 25 mm dział przeciwpancernych – 247 moździerzy – 151 armat – 120 65 mm armat – 12 75 mm armat – 96 105 mm armat – 12 155 mm haubic – 48 Ogółem – 606 dział i moździerzy

Artyleria 1 Korpusu 200px|thumb| SextonDziała Sexton były na wyposażeniu 1 pułku artylerii motorowej wchodzącego w skład 1 Dywizji Pancernej. W działa te został wyposażony również 7 pułk artylerii konnej, który wszedł w 1945 w skład nowo formowanej 2 Dywizji Pancernej. Działa używane były również w różnych polskich ośrodkach szkolenia artylerii. 200px|thumb| M10 WolverineNiszczyciele czołgów M10 walczyły zarówno w składzie 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka we Francji i Niemczech, jak i w 2 Korpusie Polskim we Włoszech. 200px|thumb| 6-funtowa armata ppancByła na wyposażeniu powietrznego dywizjonu artylerii przeciwpancernej 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej i 1 pappanc 1 DPanc Po przewiezieniu ocalałych wojsk do Anglii władze polskie postanowiły zorganizować 1 Korpus. Ostatecznie zorganizowano 1 Dywizję Pancerną i Samodzielną Brygadę Spadochronową. Później zorganizowano 4 Dywizję Piechoty i 16 Brygadę Pancerną.

1 Dywizja Pancerna w chwili wyruszenia na front posiadała artylerię dywizyjną w składzie: 1 pułk artylerii przeciwpancernej dwa dywizjony armat 17 funtowych dział ciągnionych dwa dywizjony 76,2 mm dział samobieżnych 1 pułk artylerii motorowej (samobieżny, 24 Sextony) 2 pułk artylerii motorowej (ciągniony, 24 Armaty 25-funtowa) 1 pułk artylerii przeciwlotniczej W pułku motorowym znajdowały się dwadzieścia cztery 87,6 mm działa. W 3 Brygadzie Strzelców znajdował się batalion broni wspierających, w którym było osiem 106,7 mm moździerzy oraz szesnaście 20 mm dział przeciwpancernych. Ponadto w batalionach kompanie wsparcia posiadały sześć 76,2 mm moździerzy oraz sześć 57 mm dział.

Razem w 1 DPanc: 8 moździerzy 106,7 mm 18 moździerzy 76,2 mm 2 x 24 armaty 87,6 mm (samobieżne i ciągnione) Środki przeciwpancerne: 42 działa 57 mm 24 działa samobieżne 76,2 mm 16 dział 20 mm Ogółem 156 dział i moździerzy.

W Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej znajdowały się: jeden dywizjon artylerii lekkiej (osiem 75 mm haubic) jeden dywizjon artylerii pancernej (piętnaście 6-funtowych dział przeciwpancernych) Ponadto w batalionach było 18 moździerzy i 18 dział przeciwpancernych.

Razem w brygadzie – 59 dział i moździerzy.

Pod koniec 1944 sformowano 4 Dywizję Piechoty składającą się z trzech brygad piechoty i trzech pułków artylerii lekkiej, pułku przeciwpancernego i przeciwlotniczego. Jednak w walce brały udział jedynie dwie pierwsze jednostki dysponujące około 190 działami i moździerzami.

Artyleria 2 Korpusu 200px|thumb|Angielska haubicoarmata 25-funtowaNa wyposażeniu 2 Korpusu we Włoszech w pułkach artylerii lekkiej. thumb|200px|Armata 5,5-calowaArmaty 139,7 mm znajdowały się na wyposażeniu jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w 10 Pułku Artylerii Ciężkiej i 13 Pułku Artylerii Ciężkiej 200px|thumb|M3 GMCSamobieżne działo przeciwpancerne konstrukcji amerykańskiej. We wrześniu 1944 8 dział otrzymał polski Pułk Ułanów Karpackich, który pierwszy raz użył ich bojowo, w marcu 1945 roku, w walkach nad rzeką Senio. Potem działa przejął 12 Pułk Ułanów Podolskich. Działa M3 GMC znajdowały się także w uzbrojeniu innych oddziałów polskich - 7 szwadronu rozpoznawczego, stacjonującego w Qasassin w Egipcie, a także (podobno) w oddziałach 4 Dywizji Piechoty formowanej od 1945 roku w Wielkiej Brytanii. Po opuszczeniu przez Armię Andersa terytorium Związku Radzieckiego początkowo myślano o zorganizowaniu armii, ostatecznie zorganizowano 2 Korpus i jednostki armijne. 2 Korpus posiadał dwie dywizje piechoty, każda po dwie brygady, a te po trzy bataliony.

Artylerię Korpusu stanowiły: dowództwo Artylerii II KP 2 Grupa Artylerii 1 pułk pomiarów artylerii 7 pułk artylerii przeciwpancernej 7 pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej 8 pułk artylerii przeciwlotniczej ciężkiej artyleria dywizyjna 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej artyleria dywizyjna 3 Dywizji Strzelców Karpackich artyleria dywizyjna 5 Kresowej Dywizji Piechoty artyleria dywizyjna 7 Dywizji Piechoty

Dywizje Piechoty posiadały: trzy pułki artylerii lekkiej pułk artylerii przeciwpancernej pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej Ponadto w batalionie ckm znajdowała się: kompania 106,7 mm moździerzy (16 moździerzy) W każdym batalionie: w kompanii sześć 76,2 mm moździerzy i sześć 57 mm dział przeciwpancernych W pułku rozpoznawczym: sześć 76,2 mm moździerzy sześć 57 mm dział przeciwpancernych

W bitwie pod Monte Cassino 2 Korpusowi przydzielono cztery pułki artylerii armijnej. W sumie dysponował on ośmioma pułkami artylerii lekkiej, dwoma pułkami artylerii ciężkiej, dwoma pułkami artylerii przeciwpancernej i czterema pułkami artylerii przeciwlotniczej.

W 2 Korpusie znajdowały się : 84 moździerze 76,2 mm 32 moździerze 106,7 mm 162 działa przeciwpancerne 57 mm 40 dział przeciwpancernych 76,2 mm 24 działa przeciwpancerne M-10 (76,2) 6 dział 75 mm 192 działa 87,6 mm 16 dział 114,3 mm 16 dział 139,7 mm Razem 572 działa i moździerze.

Łącznie w 1 i 2 Korpusie polskim było 1198 dział i moździerzy. W dniu zakończenia wojny we wszystkich jednostkach polskich na Zachodzie było 1607 dział i moździerzyW. Biegański: Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej; Błagowieszczański: Artyleria II wojny światowej..

Pułki artylerii w Polskich Siłach Zbrojnych 1 Wileński pułk artylerii lekkiej – 1 Dywizja Grenadierów 1 Pomorski pułk artylerii ciężkiej – 1 Dywizja Grenadierów 2 Warszawski pułk artylerii lekkiej – 2 Dywizja Strzelców Pieszych 2 Modliński pułk artylerii ciężkiej – 2 Dywizja Strzelców Pieszych 3 pułk artylerii lekkiej – 3 Dywizja Piechoty 3 pułk artylerii ciężkiej – 3 Dywizja Piechoty 4 pułk artylerii lekkiej – 4 Dywizja Piechoty 4 pułk artylerii ciężkiej – 4 Dywizja Piechoty

1 pułk artylerii ciężkiej - I Korpus Polski 11 pułk artylerii przeciwpancernej - I Korpus Polski 1 pułk artylerii motorowej – 1 Dywizja Pancerna 2 pułk artylerii motorowej – 1 Dywizja Pancerna 1 pułk artylerii przeciwpancernej –1 Dywizja Pancerna 3 pułk artylerii motorowejMaciej Szczurowski nazywa pułk 13 pułkiem artylerii lekkiej, Zbigniew Wawer natomiast używa nazwy 3 pułk artylerii lekkiej motorowej lub 3 pułk artylerii motorowej – 4 Dywizja Piechoty 14 pułk artylerii lekkiej – 4 Dywizja Piechoty 15 pułk artylerii lekkiej – 4 Dywizja Piechoty 4 pułk artylerii przeciwpancernej – 4 Dywizja Piechoty

1 pułk artylerii ciężkiej - 2 Korpus Strzelców Karpacki pułk artylerii lekkiej - Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich 8 pułk artylerii lekkiej (APW) - 5 Wileńska Dywizja Piechoty 1 Karpacki pułk artylerii lekkiej – 3 Dywizja Strzelców Karpackich 2 Karpacki pułk artylerii lekkiej – 3 Dywizja Strzelców Karpackich 3 Karpacki pułk artylerii lekkiej – 3 Dywizja Strzelców Karpackich 3 Karpacki pułk artylerii przeciwpancernej – 3 Dywizja Strzelców Karpackich 4 Kresowy pułk artylerii lekkiej – 5 Kresowa Dywizja Piechoty 5 Wileński pułk artylerii lekkiej – 5 Kresowa Dywizja Piechoty 6 Lwowski pułk artylerii lekkiej – 6 Lwowska Dywizja Piechoty, 5 Kresowa Dywizja Piechoty 5 Kresowy pułk artylerii przeciwpancernej – 5 Kresowa Dywizja Piechoty 7 pułk artylerii konnej – 2 Grupa Artylerii 9 pułk artylerii lekkiej – 2 Grupa Artylerii 10 pułk artylerii ciężkiej – 2 Grupa Artylerii 11 pułk artylerii ciężkiej – 2 Grupa Artylerii 12 pułk artylerii ciężkiej – 2 Grupa Artylerii 13 pułk artylerii ciężkiej – 2 Grupa Artylerii 7 pułk artylerii przeciwpancernej – 2 Grupa Artylerii 8(16) pułk artylerii lekkiej – 2 Warszawska Dywizja Pancerna 17 pułk artylerii mieszanej – 7 Dywizja Piechoty

Zobacz też Artyleria polska w 1939 Artyleria polska na froncie wschodnim

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Maciej Szczurowski: Artyleria PSZ na Zachodzie w II wojnie światowej, Piotrków Trybunalski-Warszawa 2000. Zbigniew Wawer: Organizacja Polskich Wojsk Lądowych w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Bellona, Warszawa 1992.

Kategoria:Artyleria Polskich Sił Zbrojnych