Marian Pardela

Marian Stefan PardelaArtykuł opracowano na podstawie źródła wymienionego w bibliografii. Dane uzupełniające pochodzą ze źródeł wymienionych w przypisach. (ur. 1 kwietnia 1935 w Skałacie, zm. 31 stycznia 2021 w Zabrzu) – polski lekarz, chirurg, transplantolog, profesor nauk medycznych, twórca polskiej szkoły chirurgii bariatrycznej i metabolicznej.

Życiorys Był kresowiakiem, synem Juliana, zastępcy komendanta Policji Państwowej w Skałacie i Heleny Kańskiej, krawcowej, pochodzącej z Zawiercia. We wrześniu 1939 jego ojciec został aresztowany przez sowieckie NKWD i wywieziony do obozu w Ostaszkowie, a w kwietniu 1940 zamordowany w Kalininie, przez co Marian z matką i siostrą Alicją musiał się ukrywać do lipca 1941, kiedy od władz niemieckich uzyskali zgodę na wyjazd do Zawiercia.

W latach 1951–1954 uczył się w Państwowym Liceum Felczerskim w Siemianowicach Śląskich, otrzymując dyplom felczera. W 1954 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej im. Ludwika Waryńskiego w Zabrzu-Rokitnicy, które ukończył w 1961, uzyskując dyplom lekarza.

Był uczniem chirurgów ze ŚAM: prof. dra hab. Józefa Gasińskiego, twórcy (górno)śląskiej szkoły chirurgicznej oraz prof. dra Stanisława Szyszko. Po odbyciu stażu podyplomowego pracował w klinikach chirurgicznych i szpitalach: 1962–1964 – w II Klinice Chirurgii Ogólnej ŚAM w Zabrzu, jako asystent w zespole prof. Gasińskiego, 1964–1974 – w tej samej klinice, przemianowanej na I Klinikę Chirurgii Ogólnej w Zabrzu, której kierownikiem został prof. Szyszko, 1965–1967 – odbywał okresową służbę wojskową, pracując jednocześnie jako wolontariusz w klinice prof. Szyszko, 1972–1974 – wyjechał do Tanzanii, gdzie był ordynatorem oddziału chirurgicznego Szpitala Bombo w Tanga oraz pełnił obowiązki konsultanta regionu Tanga, 1974 – w Klinice Chirurgii Klatki Piersiowej w Zabrzu (powstałej w 1972 z przekształcenia I Kliniki Chirurgii Ogólnej), której kierownikiem był doc. dr hab. Kazimierz Czyżewski, 1974–1976 – w nowo powołanej Klinice Chirurgii Przewodu Pokarmowego w Katowicach-Ligocie, kierowanej przez doc. dr hab. Zygmunta Górkę, biorąc czynny udział w jej organizowaniu, 1976–1985 – w II Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej w Bytomiu prowadzonej przez prof. Szyszko, a od 1980 przez prof. dr hab. Jana Skrzypka, 1980–1981 – wyjechał do Nigerii, gdzie pracował jako specjalista chirurg w Lagos, 17 czerwca 1985 został powołany na stanowisko kierownika II Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej i Naczyń ŚAM w Zabrzu (przemianowanej w 2003 na Katedrę i Oddział Kliniczny Chirurgii Ogólnej i Operacyjnego Leczenia Otyłości), którą prowadził do 30 września 2005, tj. do momentu przejścia na emeryturę, 2006–2019 – w Klinice Chirurgii Onkologicznej i Rekonstrukcyjnej Instytutu Onkologii w Gliwicach, od 2018 jako wolontariusz.

Specjalistą w dziedzinie chirurgii ogólnej pierwszego stopnia został w 1965, a drugiego stopnia w 1969.

Stopień naukowy doktora nauk medycznych uzyskał 28 czerwca 1967 na Wydziale Lekarskim ŚAM (w Zabrzu) po obronie rozprawy pt. Wpływ mieszanych stopów metalowych na gojenie się tkanki kostnej w warunkach doświadczalnych, której promotorem był prof. dr Stanisława Szyszko. W dniu 23 czerwca 1977 na podstawie całokształtu dorobku naukowego i rozprawy habilitacyjnej pt. Wpływ doświadczalnego wyłączającego zespolenia jelitowo-biodrowego na czynnościowe i submikroskopowe zmiany w wątrobie w zależności od czasu obserwacji, Rada Wydziału Lekarskiego ŚAM nadała mu stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie chirurgii.

Był promotorem 28 rozpraw doktorskich i jednej pracy magisterskiej. Recenzował wiele rozpraw doktorskich, habilitacyjnych i wniosków o nadanie tytułu profesora. Pod jego kierunkiem 19 lekarzy uzyskało specjalizację z chirurgii.

Zmarł nagle (w związku z pandemią COVID-19) 31 stycznia 2021 w Zabrzu. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 6 lutego 2021 r. w kościele pw. Św. Anny w Zabrzu i na cmentarzu parafialnym św. Anny w Zabrzu, gdzie został pochowany (pole VIII, grób nr 617).

Twórczość naukowa Opublikował 262 prace naukowe i 148 streszczeń. Na sympozjach i kongresach zaprezentował 203 tematy. Ponadto był redaktorem i współautorem 3 monografii: Marek Dróżdż, Andrzej Kozłowski, Marian Pardela, Zastosowanie żywienia pozajelitowego w chorobach wyniszczających, pod red. Mariana Pardeli, Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1994, ss. 64, , Współczesne rozpoznawanie i leczenie guzów sutka u kobiet, praca zbiorowa pod red. Mariana Pardeli, Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1997, ss. 348, , Diagnostyka i postępowanie w raku przełyku, pod red. Mariana Pardeli, Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 2001, ss.263, (równocześnie podręcznik akademicki).

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2005) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999) Odznaka honorowa „Za zasługi dla ochrony zdrowia” (2007) Srebrny Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (1992) Medal „Pro Memoria” (2005)

Życie prywatne Był żonaty (1959) z lwowianką Ewą Pardelową (córką dra Mariana Geislera, pierwszego dyrektora administracyjnego ŚAM), z którą miał dwóch synów: Andrzeja (1960) i Artura (1965).

Poza chirurgią pasjonował się sportem, czynnie uprawiając go w kilku dyscyplinach i uzyskując liczne osiągnięcia zwłaszcza w pływactwie, tenisie ziemnym i strzelectwie. Jako syn ofiary zbrodni katyńskiej był aktywnym członkiem Zarządu Stowarzyszenia Rodziny Katyńskiej (od 1993) oraz Honorowym Wiceprzewodniczącym budowy Pomnika Katyńskiego w Katowicach (1996–1999). Za działalność katyńską otrzymał w 1992 srebrny Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”, a w 2005 Medal „Pro Memoria”.

Przypisy

Uwagi

Bibliografia Barbara Osiadacz, Tadeusz B. Hadaś, Profesor dr hab. Marian Pardela (1935–2021) – twórca polskiej szkoły chirurgii bariatrycznej i metabolicznej, chirurg niezwykły, „Acta Medicorum Polonorum”, R. 12, 2022, z. 2, s. 212–234, .

Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Siemianowicach Śląskich Kategoria:Absolwenci Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Kategoria:Lekarze związani z Zabrzem Kategoria:Ludzie urodzeni w Skałacie Kategoria:Ludzie związani z Kresami Wschodnimi II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za zasługi dla ochrony zdrowia” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Pochowani w Zabrzu Kategoria:Polscy chirurdzy Kategoria:Polscy transplantolodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2021