thumb|210px|Grzymisława – szkic alabastrowego pomnika z kaplicy Świętej Salomei przy Kościele Franciszkanów w Krakowie.
Grzymisława (ur. 1185-1195K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, s. 28. lub 8 września 1189D. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów, s. 616–621., zm. zap. 8 listopada 1258K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań–Wrocław 2001, s. 28–29. Księżna na pewno zmarła między 14 czerwca a 24 grudnia 1258. Data 8 listopada została podana na niewspółczesnym, niezachowanym epitafium, znajdującym się jeszcze w 1688 w kościele franciszkanów w Zawichoście.) – księżniczka ruska, księżna krakowska, małżonka księcia Leszka Białego.
Córka księcia łuckiego Ingwara JarosławowiczaK. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, s. 27.Andrzej Marzec, biogram "Leszek Biały" w: Piastowie. Leksykon biograficzny (red. S. Szczur, K. Ożóg), s. 183.Oswald Balzer, Genealogia Piastów, s. 265., względnie, córka Jarosława Włodzimierzowicza i jego nieznanej z imienia żony, która była siostrą pierwszej żony Wsiewołoda Wielkie Gniazdo. Zarówno Ingwar Jarosławowicz, jak i Jarosław Włodzimierzowicz, pochodzili z ruskiej dynastii Rurykowiczów, obaj byli potomkami Mścisława Haralda, wielkiego księcia kijowskiego – Ingwar był jego prawnukiem, a Jarosław wnukiemD. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów tablice genealogiczne s. 818-830..
Życiorys Rządy regencyjne Po tragicznej śmierci męża podczas zjazdu w Gąsawie 24 listopada 1227 Grzymisława objęła w imieniu swego syna Bolesława Wstydliwego rządy regencyjne w Krakowie. Opiekę nad synem Grzymisławy usiłował przejąć brat Leszka, pretendent do tronu krakowskiego, Konrad I mazowiecki. W marcu 1228 zaprosił on księżną na zjazd do Skaryszewa, na którym próbował przejąć władzę w księstwie. Grzymisława nie zgodziła się na przekazanie władzy szwagrowi, oddając tron krakowski i opiekę nad synem Władysławowi Laskonogiemu. Wkrótce wraz z Bolesławem opuściła Kraków, obejmując rządy w księstwie sandomierskim. Po wybuchu wojny domowej w Wielkopolsce i pozbawieniu Laskonogiego władzy przez Władysława Odonica księstwo krakowskie przypadło Henrykowi Brodatemu.
W niewoli u księcia Konrada thumb|280px|Grzymisława z synem Bolesławem Wstydliwym w więzieniu u Konrada Mazowieckiego, drzeworyt Józefa Holewińskiego wg rysunku Jana Matejki W 1229 Konrad pojmał Henryka Brodatego i wymusił na Grzymisławie przekazanie mu ziemi sandomierskiej. Jesienią 1232 Henryk został uwolniony i wyparł Konrada z Małopolski, zmuszając go do oddania bratowej władzy w Sandomierzu. Na początku 1233 Konrad uwięził Grzymisławę wraz z synem i umieścił w Czersku, a następnie w klasztorze benedyktyńskim w Sieciechowie. Księżną uwolnił wysłany przez Brodatego Klemens z Ruszczy. Po uwolnieniu Grzymisława zrzekła się na rzecz Henryka praw do Krakowa, w zamian uzyskując ziemię sandomierską. Z inicjatywy księcia księżna zwróciła się z prośbą o opiekę do papieża Grzegorza IX, który w 1233 wydał bullę, w której wziął Grzymisławę i jej syna pod opiekę.
Dalsze losy W latach 1235–1239 księżna przebywała w Skale, gdzie udała się zgodnie z prośbą Henryka Brodatego. W 1241 podczas najazdu Tatarów na Polskę, Grzymisława udała się wraz z synem do Węgier, a stamtąd do zamku Welehrad na Morawach. Jeszcze w tym samym roku wróciła do Polski, przywożąc ze sobą córkę Salomeę, której mąż Koloman zmarł po bitwie z Mongołami nad rzeką Sajó. W 1243 syn księżnej Bolesław objął władzę na tronie krakowskim. Grzymisława aktywnie wspierała syna w działaniach politycznych. Była również hojną dobrodziejką licznych kościołów i klasztorów. Czyniła nadania dla cystersów w Jędrzejowie i Sulejowie oraz benedyktynów tynieckich. W 1245 księżna wsparła materialnie wyprawę franciszkanina Jana di Piano Carpini do chana mongolskiego, obdarowując go cennymi futrami. Została pochowana w klasztorze klarysek w Zawichoście. W późnych polskich źródłach Grzymisława należała do grona „świętych, błogosławionych i pobożnych”, a wspominano ją 8 lub 9 listopada.
Rodzina Małżeństwo z Leszkiem Białym Większość historyków uznaje, że Grzymisława była jedyną żoną Leszka, poślubioną przez niego w 1207. Współczesny historyk Dariusz Dąbrowski uważa z kolei, że najprawdopodobniej pod koniec 1210 lub w 1211 Grzymisława została drugą żoną księcia krakowskiego Leszka Białego. Pierwszą żoną lub narzeczoną księcia była, według D. Dąbrowskiego, poślubiona przez niego (bądź zaręczona z nim) pod koniec 1207 lub na początku 1208 nieznana z imienia córka Ingwara Jarosławicza, księcia łuckiego z dynastii Rurykowiczów, którą Leszek oddalił między 1208 a jesienią 1209. Małżeństwo to miało być bezpotomneD. Dąbrowski, Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, s. 67–93..
Z małżeństwa Grzymisławy i Leszka Białego pochodziło dwoje dzieci: Salomea – żona Kolomana, króla Rusi Halickiej, syna króla węgierskiego Andrzeja II, Bolesław V Wstydliwy – późniejszy książę krakowski.
Genealogia
Włodzimierz Maczeszyczur. 1131, po 1 IIIzm. 10 V 1171 NNur. ?zm. ? NNur. ?zm. ? NNur. ?zm. ? Jarosław Włodzimierzowicur. ok. 1155–1165zm. 1205–1209 NN (Marta?)ur. ?zm. 25 XII 1200
Leszek Biały ur. zap. 1184 lub 1185zm. 24 XI 1227OO zap. 1210 lub 1211 Grzymisława(ur. zap. 8 IX 1189zm. zap. 8 XI 1258) Bolesław V Wstydliwyur. 21 VI 1226zm. 7 XII 1279Salomeaur. 1211 lub 1212zm. 17 XI 1268
Przypisy
Bibliografia Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895. Dąbrowski D., Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, , s. 67–93. Dąbrowski D., Genealogia Mścisławowiczów. Pierwsze pokolenia (do początku XIV wieku), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2008, . Jasiński K., Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań – Wrocław 2001, . Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003, , s. 141–143.
Kategoria:Ludzie związani z Czerskiem (średniowiecze) Kategoria:Rurykowicze Kategoria:Urodzeni w 1189 Kategoria:Zmarli w 1258 Kategoria:Żony polskich książąt Kategoria:Żony władców Polski