Walerian Protasewicz, Walerian Protaszewicz Szuszkowski herbu DrzewicaHerbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J., t. I, Lipsk 1846, s. 45. (ur. ok. 1505 w Krajsku koło MińskaEncyklopedyja powszechna, t. XXI, Warszawa 1864, s. 612., zm. 31 grudnia 1579 w WilnieEncyklopedyja powszechna, t. XXI, Warszawa 1864, s. 613.) – biskup łucki, następnie wileński, pisarz wielki litewski, założyciel wileńskiego kolegium jezuickiego, przekształconego w 1578 roku w uniwersytet, kanclerz Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego w latach 1579–1580Józef Bieliński, Uniwersytet Wileński (1579-1831) T. 3, Kraków 1899-1900, s. 2..
Życiorys Pochodził z Suszkowa koło Krajska, w województwie mińskim. Jego rodzina miała prawdopodobnie litewski, bojarski rodowód, skoligacona była z książętami Świrskimi i rodem Kieżgajłów.
Był pisarzem kancelarii administrującej posiadłościami litewskimi królowej Bony. W 1533 roku został kanonikiem żmudzkim, a w 1537 – wileńskim. W 1544 roku został pisarzem Wielkiego Księstwa Litewskiego i sekretarzem Zygmunta Augusta; do 1549 roku kierował kancelarią ruską. W roku 1547 został biskupem łuckim. W r. 1550 r. wydał statut dla członków kapituły katedralnej, kładąc w nim nacisk na obowiązek stałego rezydowania przy katedrze i uczestniczenia w modlitwach chórowych. W roku 1554 zwołał synod diecezjalny, który obradował w dniach 22-24 kwietnia t.r. w kościele św. Jana Chrzciciela w Janowie Podlaskim. Ogłosił wówczas dekret potępiający działających na Podlasiu kaznodziejów protestanckich: Szymona Zacjusza Proszowic, Hieronima Piekarskiego z Białej i Walentyna Duszę, doznających opieki ze strony starosty brzeskiego Mikołaja Radziwiłła “Czarnego”, kanclerza wielkiego litewskiego i wojewody wileńskiego. W 1556 r. został biskupem wileńskim. Na sejmie bielskim 1564 roku był świadkiem wydania przywileju bielskiego przez króla Zygmunta II AugustaStatut Litewski : drugiej redakcyi (1566) = Statutum Lituanicum : alterius editionis, Archiwum Komisji Prawniczej t. VII, Kraków 1900, s. 311.. W 1570 roku założył kolegium jezuitów w Wilnie, któremu Stefan Batory nadał w 1578 roku prawa uniwersytetu.
Przypisy
Bibliografia H. Lulewicz, Walerian Protasewicz [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXVIII, 1984-1985, s. 517-521. Biskup Walerian Protasewicz
Krzysztof Rafał Prokop, Sylwetki biskupów łuckich, Biały Dunajec – Ostróg 2001,
Kategoria:Biskupi wileńscy Kategoria:Biskupi łuccy Kategoria:Duchowni diecezji łuckiej (I Rzeczpospolita) Kategoria:Duchowni diecezji wileńskiej (I Rzeczpospolita) Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Fundatorzy uczelni jezuickich I Rzeczypospolitej Kategoria:Kanclerze Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Kanonicy wileńskiej kapituły katedralnej Kategoria:Kanonicy żmudzkiej kapituły katedralnej Kategoria:Pisarze wielcy litewscy Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie Kategoria:Polscy działacze kontrreformacji Walerian Protasewicz Kategoria:Sekretarze Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie za panowania Henryka III Walezego Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Świadkowie przywileju bielskiego 1564 Kategoria:Uczestnicy sejmu bielskiego 1564 Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1579