Natalja Jewgienjewna Gorbaniewska (; ur. 26 maja 1936 w Moskwie, zm. 29 listopada 2013 w Paryżu) – rosyjska poetka, dysydentka, dziennikarka, tłumaczka literatury polskiej; od 2005 roku posiadała polskie obywatelstwo. W polskich publikacjach bohaterka hasła powszechnie występuje jako Natalia.
Życiorys Studia filologiczne podjęła w 1953 r. na Uniwersytecie Moskiewskim, ukończyła je w 1963 r. na Uniwersytecie Leningradzkim. W czasie studiów związała się z ruchem demokratycznym, co spowodowało stopniowo nasilające się szykany. W latach 60. XX wieku współtworzyła „Kronikę bieżących wydarzeń”. 25 sierpnia 1968 jako współorganizatorka „demonstracji siedmiorga” w Moskwie przeciwko wejściu armii Układu Warszawskiego do Czechosłowacji została na krótko aresztowana, w następnych miesiącach toczyło się śledztwo, zakończone w kwietniu 1970 represyjnym uznaniem za psychicznie chorą i uwięzieniem do 22 lutego 1972, najpierw w szpitalu psychiatrycznym w Kazaniu, a potem w więzieniu na Butyrkach w Moskwie. W grudniu 1975 została zmuszona do opuszczenia kraju. Osiedliła się w Paryżu, gdzie pracowała jako dziennikarka w kilku rosyjskich pismach emigracyjnych (współredagowała kwartalnik „Kontynent” i tygodnik „Russkaja Mysl”), a także dla Radia Swoboda. Współpracowała z „Zapisem”.
Joan Baez dedykowała jej w 1973 r. piosenkę Natalia do tekstu Shushy Guppy (album From Every Stage, 1976)Tekst piosenki Natalia..
Za przekłady literatury polskiej nagrodzona przez Polski PEN Club (1992). Laureatka Nagrody im. Jerzego Giedroycia przyznawanej przez dziennik „Rzeczpospolita” za działałalność na rzecz polskiej racji stanu (2005). Do 8. edycji (2013) była przewodniczącą jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”. Od kwietnia 2005 obywatelka Polski.
W październiku 2008 Gorbaniewska otrzymała tytuł doktora honoris causa lubelskiego Uniwersytetu Marii Curie-SkłodowskiejAKoss-Dyb. Natalia Gorbaniewska uhonorowana przez UMCS. Radio Lublin, 2008-10-24..
Natalia Gorbaniewska zmarła 29 listopada 2013 i została pochowana na paryskim cmentarzu Père Lachaise. Za wybitne zasługi w działalności na rzecz przełamywania historycznych stereotypów między narodem polskim i rosyjskim, za osiągnięcia w popularyzowaniu polskiej kultury, za wspieranie przemian demokratycznych w Polsce została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2014 roku w związku z pierwszą rocznicą śmierci poetki odbyły się „Dni pamięci Natalii Gorbaniewskiej” przy wsparciu finansowym: Miasta Wrocław i Ministerstwa kultury i dziedzictwa narodowego RP, Instytutu Książki. Od 2014 roku na gali Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus” wręczana jest Nagroda Czytelników im. Natalii Gorbaniewskiej.
Publikacje Gorbaniewska jest autorką kilkunastu zbiorów poetyckich, m.in.: Poems, Carcanet Press, 1972, . Прильпе земли душа моя. Стихи (1956 – 2010),Москва: «Русский Гулливер», Центр Современной Литературы 2011, ISBN 978-5-91627-070-9. Особопросник. Стихи 2011–2012, Москва: Книжное обозрение (АРГО-РИСК) 2013, ISBN 078-5-86856-233-4.
Przypisy
Bibliografia
„Wszystko to, dzięki czemu jesteśmy ludźmi”. Z Natalią Gorbaniewską rozmawia Grzegorz Przebinda, „Ethos”. R. 22, nr 3–4, 2009, s. 275–290 (wywiad opublikowany pierwotnie w podziemnym kwartalniku „Arka” Kraków, nr 20 (1987), s. 46–55. Rozmówca Gorbaniewskiej wystąpił pod pseudonimem Henryk Cywiński.
Grzegorz Przebinda, Oblicza Natalii Gorbaniewskiej. Część 2: Pierwsze trzynaście lat w Paryżu (1976–1988), „Studia Pigoniana", 8 (8), 2025, s. 9–80, DOI 10.12775/SP.2025.001.
Linki zewnętrzne Nie żyje Natalia Gorbaniewska, wielki przyjaciel Polski
Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Radzieccy dysydenci Kategoria:Rosyjscy poeci Kategoria:Rosyjscy dziennikarze Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Więźniowie Butyrek Kategoria:Zmarli w 2013 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Osoby upamiętnione w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych Kategoria:Laureaci Nagrody im. Konstantego Aleksandra Jeleńskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Ofiary psychiatrii represyjnej