8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej

8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Bolesława Krzywoustego (8 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w ostatnich dniach 1918 w Rembertowie. Wziął udział w walkach z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej i w wojnie polsko–bolszewickiej. W okresie międzywojennym stacjonował w Płocku. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej 8 Dywizji Piechoty.

Formowanie pułku 11 listopada 1918 w Rembertowie kilkunastu oficerów byłych Korpusów Wschodnich w Rosji i studentów warszawskich szkół wyższych przystąpiło do organizowania 8 pułku artylerii polowej. 15 lutego zaczęto organizować w Rembertowie 6 baterię pod dowództwem kpt. Kwiatkowskiego. W baterii tej szkolono nowo wcielonych żołnierzy przeznaczonych do uzupełniania stanów pułku walczących na froncie.

W końcu roku zorganizowano pułk o składzie dwóch dywizjonów. Trzeci dywizjon powstał jesienią 1919 w Zambrowie. Oddział wszedł w skład 8 Brygady Artylerii. Bateria zapasowa pułku stacjonowała w Toruniu.

Podczas wojny z bolszewikami pułk był przydzielany dywizjonami do różnych jednostek. We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi.

Obsada personalna pułku w latach 1918–1920StanowiskoStopień imię i nazwiskoDataUwagi dowódca pułkupłk Juliusz Rómmeltyt. płk Wiktor Poźniakadiutantpor. Ludwiglekarzkpt. lek. Zygmunt Jankowskioficer zwiadowczyppor. KaliszekOficer dowództwapor. Henryk DąbrowskiOficer dowództwapor. Józef DerewojadOficer dowództwapor. Leon LawcewiczOficer dowództwappor. Stanisław Pruszyński dowódca I dywizjonukpt. Aleksander Hertel20 XI 1918 –mjr Stefan MazurkiewiczLekarzpchor. san. Kazimierz Krajewski Lekarz wet.rtm. lek. wet. Konrad Osterloffrtm. lek. wet. Witold Palczewski (X)kpt. Jackiewicz17 XII 1918 –Oficer dowództwapor. Romuald PiotrowskiOficer dowództwapor. Tadeusz RohozińskiOficer dowództwappor. Władysław Ohrymowicz adiutantpor. Edward Szydełkiewicz20 XI – 17 XII 1918ppor. Cegliński17 XII 1918 – oficer łącznościppor. Cegliński20 XI – 17 XII 1918por. Szydełkiewicz17 XII 1918 –oficer sanitarnypor. Skorko17 XII 1918 –lekarz weterynariikpt. Jackiewicz17 XII 1918 – dowódca 1 bateriikpt. Szalewicz20 XI – 17 XII 1918kpt. Jaeger17 XII 1918 –por. Rudolf Ostryhańskioficer bateriipor. Rodziewicz20 XI 1918 –oficer bateriipor. Stefanowicz20 XI 1918 –oficer bateriippor. Kosowski20 XI 1918 –oficer bateriippor. Bogdański20 XI 1918 –oficer bateriippor. Wojciechowski20 XI 1918 –oficer bateriippor. Ślosarski20 XI 1918 –Oficer bateriipor. Hilary Skrzypczyński dowódca 2 bateriipor. Kwiatkowski20 XI 1918 –por. Edmund Pojkeroficer bateriipor. Rohozińskioficer bateriipor. Niewodniczański20 XI 1918 –oficer bateriipor. Grodski20 XI 1918 –oficer bateriippor. Sosnowski20 XI 1918 –oficer bateriippor. Giedrojć20 XI 1918 –oficer bateriippor. Piekarski20 XI 1918 –oficer bateriippor. Helmersen20 XI 1918 –oficer bateriipor. Stanisław Kolbiński† VI 1920dowódca plutonu 2 bateriipor. Edward Szydełkiewicz† 20 VIII 1920Oficer bateriipor. Władysław GrabowskiOficer bateriippor. Jan Rummel dowódca 3 bateriikapitan Leszek Roguski20 XI 1918 –kpt. Władysław Kobylańskioficer bateriipor. Bar20 XI 1918 –oficer bateriipor. Tatar20 XI 1918 –oficer bateriippor. Uziębło20 XI 1918 –oficer bateriippor. Strupczewski,20 XI 1918 –oficer bateriippor. Różański20 XI 1918 –oficer bateriippor. Chorzewski20 XI 1918 –Oficer bateriipor. Stanisław CeglińskiOficer bateriippor. Stanisław FroelichOficer bateriippor, Kazimierz Wołkowieki dowódca II dywizjonuppłk Aleksander Strzemieński20 XI 1918 – 27 II 1919ppłk Karol Ignacy Nowakppłk Leszek Roguski Oficer łącznościppor. Popławski20 XI 1918 –por. Robert StępniewskiLekarzppor. podlek. Stanisław Netzer oficer sanitarnypor. Zalewski20 XI 1918 –pchor. san. Henryk BrzeskiLekarz wet.por. lek. wet. Franciszek Urbanikadiutant dywizjonuppor. Machowicz20 XI 1918 –oficer dowództwapor. Włodzimierz Bardo 29 IXoficer dowództwapor. Zygmunt GużewskiDowódca 4 bateriipor. Karol KiełczewskiOficer bateriipor. Kazimierz BudzanowskiOficer bateriipor. Robert StępniewskiOficer bateriippor. Jan SzumłoOficer bateriippor. Stanisław Tatar Dowódca 5 bateriipor. Józef Różańskipor, Stanisław Tatar (X)Oficer bateriipor. Adolf KohutnickiOficer bateriippor, Adam ChorzewskiDowódca 6 bateriipor. Ludwik BorowskiOficer bateriipor. Kazimierz GóreckiOficer bateriipor. Józef KlahnOficer bateriippor. Witold Jeśman dowódca III dywizjonupor. Stanisław Kwiatkowski† VI 1920kpt. Władysław Domański† 16 IX 1920 Dytiatynmjr Stefan Kijasbekkpt. Władysław Kobylański (X)adiutant III dywizjonuppor. Kazimierz Kaliszek† 16 IX 1920 Dytiatynoficer sztabu III dywizjonupor. Bolesław Rayzacher† VI 1920 lekarz weterynariipor. wet. Tadeusz Brzeziński† 20 VII 1920por. wet. Hipolit PerkowskiOficer gospodarczyppor. rach. Henryk SalmonowiczOficer dowództwappor. Kazimierz WolbekOficer dowództwappor. Wincenty Żmigrodzki dowódca 7 bateriippor. Zygmunt Gużewskipor. Artur BlankOficer bateriipor. Albin CzerniewskiOficer bateriipor. Andrzej PiekarskiDowódca 8 bateriipor. Karol DrewskiOficer bateriippor. Andrzej KownackiOficer bateriippor. Jan MłoszewskiOficer bateriippor. Janusz MueckDowódca 9 bateriipor. Bronisław KorbuszOficer bateriippor. Adam Schwarzenberg-CzernyOficer bateriippor. Stanisław KiełczewskiOficer pułkupor. Hilary StrupczewskiOficer pułkuppor. Władysław JagiełłoOficer pułkupchor. Józef KoszatiLekarz (przydział nieustalony)kpt. lek. Jerzy ZelewskiDowódca 4/1 pułku artylerii górskiejkpt. Adam Zając († 16 IX)Oficer bateriipor. Franciszek Wątroba († 16 IX)Oficer bateriippor. Kazimierz Kaliszek († 16 IX)Oficer bateriippor. Władysław Świebocki († 16 IX)Oficer bateriipchor. Wacław Kaliciński († 16 IX)

Pułk w walce o granice thumb|Marsze i boje 8 pap thumb Walki z Ukraińcami Jako pierwsza na front polsko-ukraiński wyruszyła 5 bateria por. Szalewicza. W pierwszych dniach 1919 weszła ona w skład 5 dywizjonu artylerii konnej jako „odrębna bateria 8 pułku artylerii polowej”. 9 stycznia wysłana została na front małopolski 4 bateria haubic kpt. Mazurkiewicza. Weszła ona w skład grupy pułkownika Berbeckiego. 13 stycznia wyładowała się w Rawie Ruskiej i ruszyła w kierunku na Żółkiew. Już następnego dnia ostrzeliwała zajęte przez Ukraińców wsie: Wola Wysocka i Lipówka. W dalszych walkach wspierała II/21 pułk piechoty kapitana Żurakowskiego. W walkach o Bełz walczyła w linii piechoty strzelając ogniem na wprost. Kolejne walki baterii to Rawa Ruska i Lwów. 1 czerwca bateria odesłana została do Białegostoku celem przezbrojenia. 25 stycznia opuściła garnizon rembertowski i przegrupowana została na front wołyński 2 bateria. 15 lutego działon baterii wziął udział w wypadzie na stację kolejową Maniewicze. Działon pod dowództwem ppor. Józefa Zaleskiego osłaniał odwrót oddziału wypadowego. W kolejnym wypadzie pod Nużynem ogień 2 baterii uniemożliwił Ukraińcom obejście lewego skrzydła polskich pododdziałów. Za bój pod Hołobami bateria została wyróżniona w rozkazie dowódcy grupy generała Rydza-Śmigłego. W czasie walk zdobyto ukraiński pociąg pancerny z armatami, końmi, żywnością i 7 karabinami maszynowymi. Zginął jednak ppor. Zaleski. W czerwcu 2 bateria wchodziła w skład Grupy generała Henryka Minkiewicza (Grupa operacyjna „Bug”). Po walkach na froncie ukraińskim 9 września bateria przegrupowała się do Ostrowi Łomżyńskiej na odpoczynek.

Walki na froncie przeciwbolszewickim 10 kwietnia II dywizjon kpt. Leszka Roguskiego odszedł z Rembertowa na front polsko-bolszewicki pod Baranowicze, a 1 bateria z kpt. Władysławem Domańskim pod Wilno. Po wyjściu na front wszystkich baterii w Rembertowie pozostały tylko sztab dowództwa pułku i I dywizjonu, oraz bateria zapasowa.

Zimą, dla wyrównania Frontu Północnego, pułk cofnięto na linię Dźwiny i Berezyny na wysokości Bobrujska.

W lipcu 1920 do natarcia przeszedł sowiecki Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego. Armie polskie rozpoczęły odwrót na zachód.

26 sierpnia wyniszczony 8 pap wraz przeszedł do odwodu armii na odpoczynek. Na pole walki wrócił 9 września. Wraz ze swoją macierzystą dywizją wspierał piechotę na froncie w Małopolsce. 14 września walczył o Zasław, a 16 września zgrupowanie osiągnęło Dytiatyn. Tu 7 bateria została otoczona przez sowiecką kawalerię i doszczętnie wycięta szablami. Tam też poległ dowódca dywizjonu kpt. Władysław Domański. Wszyscy wymordowani kanonierzy wraz z dowódcami spoczęli we wspólnej żołnierskiej mogile.

Boje o Zasław i Szepietówkę były ostatnimi walkami wojny dla pułku. Pułk przeszedł do Dubna i Krzemieńca.

Mapy walk pułku

Bilans walk W czasie działań bojowych zginęło w pierwszej linii 9 oficerów pułku: ppłk Aleksander Strzemieński, kpt. Władysław Domański, kpt. Stanisław Kwiatkowski, por. Tadeusz Brzeziński, por. Bolesław Rayzacher, por. Edward Szydełkiewicz, ppor. Józef Zaleski, ppor. Kazimierz Kaliszek, ppor. Stanisław Kolbiński oraz 144 podchorążych, podoficerów i kanonierów. Za zasługi bojowe 21 osób otrzymało Krzyże Srebrne Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy. Ponadto 23 oficerów, 6 podchorążych i 165 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym trzech – czterokrotnie, dwóch – trzykrotnie i dziewięciu – dwukrotnie.

lewo|66x66px|Order Virtuti Militari + Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920ppor. Ludwik Borowskiś.p. por. Józef Derewojedś.p. ogn. Stanisław Dębickipor. Kazimierz Góreckipor. Zygmunt Gużewskiś.p. kan. Filip Jaroszczukpor. Karol Skarbek-Kiełłczewskipor. Bronisław Korbyszś.p. por. Stanisław Kwiatkowskimjr Stefan Mazurkiewiczpor. Zygmunt Netcerpor. Mieczysław Podlewskityt. płk Wiktor Poźniakpłk Olgierd Pożerskippłk Leszek Roguskiś.p. kpr. Jan Siedleckiś.p. ppłk Aleksander Strzemieńskiś.p. por. Edward Szydełkiewiczpor. Stanisław Tatarś.p. kan. Wacław Zakolskiś.p. ppor. Józef Zaleski

Pułk w okresie pokoju thumb|Uroczystości imieninowe Józefa Piłsudskiego 19 marca 1934 – delegacja konna 8 pal na dziedzińcu Belwederu thumb|Zjazd koleżeński w Warszawie byłych ochotników 3 baterii haubic 8 pal, uczestników wojny 1918–1920; luty 1934 r. thumb|Zarząd koła byłych żołnierzy 8 pal z Płocka w Warszawie. Siedzi w środku prezes Wiktor Poźniak, stoi pierwszy z lewej Stanisław Tatar; luty 1935 r. thumb|Grupa oficerów oświatowych przed świetlicą żołnierską 8 pal w Płocku; 19 maja 1936 r.

Zimę 1920/1921 pododdziały pułku spędziły w Dubnie i Krzemieńcu. W kwietniu 1921 pułk przeniesiony został do Łomży, a w sierpniu tego roku do Płocka, który pozostawał pokojowym garnizonem do 1939.

Szkolenie w pułku W latach 1929–1935 pułk pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii w Łodzi, a w latach 1935–1939 dowódcy 8 Grupy Artylerii.

Zasadnicza służba wojskowa w pułku artylerii trwała 19 miesięcy, a poborowi do 8 pap wcielani byli w okresie lutego i marca. W zdecydowanej większości pochodzili oni z Płocka i okolic, a Polacy stanowili co najmniej 80–90% stanu osobowego. Po wcieleniu poborowych komisja pułkowa kwalifikowała ich do obsługi dział, na jezdnych, woźniców, łącznościowców czy zwiadowców. Ćwiczenia taktyczne realizowano na „Polu ułańskim” usytuowanym w bezpośredniej bliskości koszar na terenie otwartym. Plac ćwiczeń wykorzystywano wspólnie z pododdziałami 4 pułku strzelców konnych. Sprawdzian wyszkolenia artylerzystów odbywał się podczas ostrych strzelań na poligonach w Zielonce, Rembertowie i Toruniu oraz w czasie wspólnych manewrów z innymi oddziałami 8 Dywizji Piechoty. Poza szkoleniem typowo wojskowym, w pułku organizowano corocznie kursy dla 100-200 żołnierzy analfabetów, które kończyły się egzaminem państwowym i wręczeniem świadectw. Organizowano też kursy dokształcające z zakresu pełnej szkoły siedmioklasowej.

Święta w pułku

19 maja 1927 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 8 września jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927, poz. 174..