thumb|Stefan Wąsicki, Zarys historji wojennej 26 pułku artylerji polowej 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV (26 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.
26 pułk artylerii polowej został sformowany w 1921, jako jednostka organicznej artylerii 26 Dywizji Piechoty. Tradycjami bojowymi nawiązywał do walk III dywizjonu 7 pułku artylerii polowej. W okresie międzywojennym stacjonował w Skierniewicach. Od 1929 pułk pod względem wyszkolenia fachowego podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii. W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji w obszarze działania Armii „Poznań”.
Bojowe tradycje pułku W składzie sformowanego już po wojnie 26 pułku artylerii polowej znalazły się trzy baterie o bojowych tradycjach. Ministerstwo Spraw Wojskowych uznało, że 26 pap jest kontynuatorem tradycji III dywizjonu 7 pułku artylerii polowej.
Walki pod Białą Cerkwią i nad Bugiem Sformowany 22 lipca 1919 w Częstochowie III dywizjon 7 pap wyruszył na front przeciwbolszewicki 17 kwietnia 1920 i wraz z innymi oddziałami 7 Dywizji Piechoty przygotowywał się do ofensywy kijowskiej. W jego składzie znalazły się trzy baterie 75 mm dział. Kanonierzy pochodzili przeważnie z powiatów: sosnowieckiego, częstochowskiego, kieleckiego, noworadomskiego i piotrkowskiego, a dowodził nimi mjr Juliusz Sponar. 7 baterią dowodził por. Wacna, 8. − por. Kraczkiewicz, 9. − por. Hubicki.
W myśl rozkazu Naczelnego Wodza 7 DP weszła w skład grupy gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. W czasie marszu na Kijów działała w drugim rzucie i nie miała styczności z nieprzyjacielem. 7 maja III/7 pap osiągnął Białą Cerkiew, tam został przydzielony do 26 pułku piechoty i przeszedł do obrony. Dopiero 22 maja 7 DP weszła w kontakt taktyczny z nieprzyjacielem, a dywizjon ogniem zaporowym chronił piechotę 26 pp. 30 maja w rejonie Białej Cerkwi Sowieci odrzucili 3/25 pp i podeszli aż do stanowisk ogniowych artylerii. Posiadająca SO we wsi Szkarówka 7 bateria znalazła się na wprost nacierającego tyralierą nieprzyjaciela. Bateria strzelała szrapnelami nastawionymi na kartacze, ale wkrótce zabrakło jej amunicji. Doszło do walki wręcz. Dopiero kontratakująca 2/27 pp odparła sowiecki atak. Niekorzystna sytuacja na styku 7. i 13 Dywizji Piechoty spowodowała, że 7 Dywizja Piechoty cofnęła się na linie Wasylków – Sitki, a potem nad Teretew, podejmując walkę z piechotą Klimienta Woroszyłowa.
15 czerwca rozpoczęły się walki pod Torczynem. Tu III dywizjon walnie przyczynił się do załamania natarcia nieprzyjaciela i zmuszenia go do odejścia na południowy wschód. 7. i 8 bateria odprzodkowały z galopu i raziły sowiecką piechotę kartaczami. Od 18 do 22 czerwca oddziały polskie organizowały obronę nad Uszą, bez styczności z przeciwnikiem. Tymczasem Sowieci zajęli Owrucz, co wymusiło odwrót nad Uborć. W czasie marszu odwrotowego kolumna została zaatakowana z boku, ale skuteczny kontratak odrzucił wroga, a artylerzyści zdobyli cztery działa. Przydzielony do XIII Brygady Piechoty III/7 pap ostrzeliwał rubież Uborci.
28 czerwca Sowieci atakowali pas obrony 7 DP pod Słobodą i Jurowem. 8. i 9 bateria wspierały walkę piechoty w tym rejonie do początku lipca. Podczas ataku na Bolarkę pluton 8 baterii pod dowództwem por. Kraczkiewicza wyjechał na otwarte pole, odprzodkował i ogniem na wprost rozproszył atakujące oddziały. Po tych walkach dywizja odeszła na Horyń i Styr. Tu dywizjon uzupełniono końmi. Poprawił się też stan zabezpieczenia logistycznego. III dywizjon na tym etapie wojny wszedł w skład XIV Brygady Piechoty. Wspierał ją pod Małą i Wielką Worbną. 11 lipca walczył nad Styrem na odcinku Połonne – Koźlinicze – Komorów, prowadząc ogień ze stanowisk w Czartoryskiem. Teren sprzyjał obrońcom, a nieprzyjaciel mógł atakować tylko niewielkimi pododdziałami. Rozpoczęte 18 lipca ataki nieprzyjaciela skutecznie powstrzymywała 9 bateria. 21 lipca wzbraniała forsowania Styru pod Nowosiołkami, a w kolejnych dniach pod Jeziorcami, pod Koźleniczami i pod Połonnem. Stanowisko obserwacyjne zorganizowane było w wieży cerkiewnej, skąd ogniem baterii kierował por. Stefan Rogiński. W walkach nad Styrem wyróżnił się też por. Kazimierz Baran. Kierował on ogniem 9 baterii będąc na pierwszej linii walczącego 11 pułku piechoty. 26 lipca 7 DP wycofała się znad Styru, 28 lipca osiągnęła Stochód i odchodziła dalej za Bug, by rozbudować obronę na odcinku Wola Uhruska − Uhrusk − Dorohursk − Husynne.
W grupie manewrowej operacji warszawskiej 7 Dywizja Piechoty była trzonem utworzonej w ramach operacji warszawskiej grupy manewrowej. Jej zadaniem była osłona prawego skrzydła wychodzącego dokontrofensywy znad Wieprza zgrupowania uderzeniowego. Szeroki front zmusił oddziały dywizji do reorganizacji systemu dowodzenia. Nastąpiła jego decentralizacja. Poszczególne baterie towarzyszyły w walce batalionom, a nawet kompaniom piechoty. Rejonem działania III dywizjonu był trójkąt, którego wierzchołkiem był Chełm. Jedno ramię stanowił Bug od Włodawy po Hrubieszów, a pozostałe boki to drogi łączące Chełm z Hrubieszowem i Chełm z Włodawą. Zadanie sprowadzało się do obrony mostów i brodów.
Od 5 sierpnia do początku września 7 DP prowadziła obronę aktywną wykonując kontrataki, wypady i lokalne uderzenia na przeciwnika. 9 bateria nie przepuszczała przez długi okres wrogich oddziałów za rzekę. 11 sierpnia, działający w składzie XIV Brygady Piechoty III/7 pap wspierał jej oddziały w wypadzie za Bug. 17 sierpnia 8 bateria wyjechała na otwarte pole i ogniem na wprost odpędziła sowiecką piechotę nacierająca na grupę płk. Józefa Olszyny-Wilczyńskiego. 27 sierpnia 7 bateria wzięła udział w wypadzie III/11 pp na wschodni brzeg rzeki. 29 sierpnia i 1 września 8 bateria powstrzymywała ataki nieprzyjaciela na Kładniów, a następnie zmusiła go do odwrotu. W podobny sposób działała 7 bateria. 11 września III/7 pap wziął udział w artyleryjskim przygotowaniu forsowania Bugu przez 25. i 27 pułk piechoty. Podjął też walkę z wrogimi pociągami pancernymi.W pierwszych dniach października 7 DP doszła do Uborci. 7 bateria stanęła w Kisorynie, 8. w Rokitnie, a 9. w Karpijówce i tu III dywizjon 7 pap zakończył działania bojowe. 21 października 7 DP odeszła na linię demarkacyjną. III dywizjon został zakwaterowany w Stepaniu, gdzie stał do czasu podpisania traktatu pokojowego w Rydze.
Obsada personalna III/7 pap w latach 1919–1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoCzasokresdowódca dywizjonumjr Juliusz Sponarbył IV 1920mjr Witold Właszczukbył VI 1920dowódca 7 bateriipor. Wacnabył IV 1920oficer ogniowyppor. Czesław Żebrowskibył V 1920dowódca 8 bateriipor. Kraczkiewiczbył IV 1920oficerpor. Stefan Rogiński.dowódca 9 bateriipor. Hubickibył IV 1920oficer ogniowypor. Kazimierz Baranbył VII 1920
Pułk w garnizonie Formowanie i zmiany organizacyjne 26 pułk artylerii polowej został sformowany w 1921 w Skierniewicach, jako jednostka organicznej artylerii 26 Dywizji Piechoty.
W skład pułku wcielone zostały: III dywizjon 7 pułku artylerii polowej i III dywizjon 10 pułku Kaniowskiego artylerii polowej. thumb|Armata 75 mm wz. 1897 Organizacja pokojowa 26 pap w 1921 dowództwo 26 pap (nowo formowane) dowództwo I dywizjonu (eks-III/7 pap) 2 bateria (eks-7/7 pap) 3 bateria (eks-8/7 pap) dowództwo II dywizjonu w garnizonie Włocławek (eks-III/10 pap) 5 bateria (eks-7/10 pap) 6 bateria (eks-8/10 pap) dowództwo III dywizjonu (nowo formowane) 8 bateria (eks-9/7 pap) 9 bateria (eks-9/10 pap) kadra baterii zapasowej (eks-kadra baterii zapasowej 10 dac)
18 października 1921 został wydany pierwszy rozkaz dzienny pułku.
27 czerwca 1926 w Skierniewicach kapitan Władysław Kindur razem z żoną Marią w czasie przechodzenia przez torowisko zginął pod kołami pociągu kurierskiegoStraszna śmierć kapitanostwa Kindurów, „Polska Zbrojna” Nr 177 z 29 czerwca 1926 roku, s. 5..
31 XII 1931 na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 26 pap został przemianowany na 26 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 XII 1931, poz. 473..
14 grudnia 1937 Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 26 pułkowi artylerii lekkiej nazwę „26 pułk artylerii lekkiej imienia Króla Władysława IV”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 XII 1937, poz.194..
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk dypl. Jan KulczyckiI zastępca dowódcyppłk Zygmunt Kapsaadiutantkpt. Józef Czajkowskinaczelny lekarzppor. rez. pdsc. lek. Jan Chomiczewskilekarz weterynariikpt. Jerzy Józef Łubkowskioficer zwiadowczykpt. Stefan Wincenty Grudniewiczw dyspozycji dowódcymjr kontr. Mikołaj PalijenkoII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Stanisław Hieronim Millioficer mobilizacyjnykpt. adm. (art.) Józef Sosenkiewiczzastępca oficera mobilizacyjnegokpt. Lucjan Henryk Burjanoficer administracyjno-materiałowychor. Władysław Koziczakoficer gospodarczykpt. int. Jerzy Żędzianoficer żywnościowychor. Feliks Barańskidowódca plutonu łącznościpor. Tadeusz Plenkiewiczdowódca szkoły podoficerskiejkpt. Władysław Sarbinowskizastępca dowódcypor. Stanisław Dudarewicz *dowódca I plutonupor. Stanisław Dudarewicz (*)dowódca II plutonuppor. Bogdan Babiejczukdowódca III plutonuppor. Witold Stanisław Domańskidowódca IV plutonuppor. Napoleon Komarowskidowódca I dywizjonumjr dypl. Ksawery Floryanowiczdowódca 1 bateriipor. Stanisław Bobrowskidowódca plutonuppor. Tadeusz Sobolewskidowódca 2 bateriipor. Jerzy Malinowskidowódca plutonuppor. Romuald Rodedowódca II dywizjonumjr Stanisław Pirodowódca 5 bateriikpt. Marian Zaleskidowódca plutonuppor. Zygmunt Filardowódca 6 bateriimjr dypl. Władysław Jan Mierzyńskidowódca III dywizjonumjr Aleksander Krzyżanowskidowódca 7 bateriipor. Zbigniew Lubińskidowódca plutonuppor. Kazimierz Kirszensteindowódca 8 bateriikpt. Ignacy Czesław Smosarskidowódca plutonuppor. Arseniusz Kuczyńskina kursiepor. Tadeusz Łuniewskina kursiepor. Kazimierz Trojanowski
Zakwaterowanie 26 pułk artylerii polowej (lekkiej) stacjonował w Skierniewicach w porosyjskich koszarach kawaleryjskich. W części przyziemnej koszarowców znajdowały się stajnie, a na wyższych kondygnacjach kwatery dla żołnierzy. Było ciasno i niehigienicznie. Taka sytuacja trwała do lat trzydziestych, kiedy zbudowano stajnie dla sześciu baterii, a dawne stajnie przebudowano na izby żołnierskie. Jesienią 1921 w Skierniewicach zakwaterowany był I i III dywizjon. II dywizjon mjr. Tadeusza Żukotyńskiego stacjonował we Włocławku. W 1928 pułk kwaterował już całością sił w Skierniewicach.
Szkolenie w pułku Gros czasu w garnizonie pułk przeznaczał na szkolenie. Działoczyny i jazdę konną szkolono na dziedzińcu koszarowym, ćwiczenia terenowe i jazdy zaprzęgami organizowano w pobliskich lasach w Zwierzyńcu, a mały poligon w Raduczu wykorzystywano do przeprowadzenia ostrych strzelań działonów. Na strzelania i kierowania ogniem większymi pododdziałami pułk wyjeżdżał do Biedruska, do Wołynki i Podlesia nad Bugiem, do Tarnogrodu i Rembertowa, a w ostatnich latach przed wojną do Czerwonego Boru.
Sprawdzianem wyszkolenia były organizowane wspólne z pułkami piechoty manewry w okolicach Skierniewic i w ościennych powiatach. W latach dwudziestych i na początku trzydziestych organizowano trójboje lub pięcioboje bateryjne. Rywalizowano w konkurencjach lekkoatletycznych, rzucie granatem, w walce na bagnety. Oficerowie brali udział w zawodach hippicznych, a najlepsi rywalizowali na szczeblu IV DOK Łódź. Od 1930 organizowano dla uczniów skierniewickiego gimnazjum im. Bolesława Prusa Przysposobienie Wojskowe Artylerii. W 1931 pluton PWArt. wziął udział w manewrach Przysposobienia Wojskowego zorganizowanych w Spale. Wielu uczniów tej szkoły po maturze wybierało Szkołę Podchorążych Artylerii w Toruniu.
Pułk w okresie przewrotu majowego