thumb|Powiat oszmiański Powiat oszmiański – powiat w Imperium Rosyjskim i II RP. Jego siedzibą było miasto Oszmiana. Częściowo pokrywa się z dzisiejszym rejonem oszmiańskim na Białorusi.
Poczatkowo powiat guberni wileńskiej w Rosji. Po I wojnie światowej pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich, w okręgu wileńskim, a od 9 września 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych.
9 października 1920 r. północną część powiatu przyłączono do Litwy Środkowej. 12 grudnia 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z południowej części (gminy: Traby, Wiszniów, Bakszty, Naliboki, Wołożyn, Derewna, Juraciszki, Zabrzezie, Połoczany, Ługomowicze, Iwje, Lipniszki, Sobotniki i Siedliszcze) utworzono powiat wołożyńskiDz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 5, poz. 40..
Następnie od 13 kwietnia 1922 na obszarze Ziemi Wileńskiej, a od 20 stycznia 1926 w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej.
W skład powiatu wchodziło 10 gmin, 2 miasta i 5 miasteczek.
Demografia Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy.
W grudniu 1919 roku powiat oszmiański okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwało 189 389 osób. Na jego terytorium znajdowało się 4435 miejscowości, z których 6 miało powyżej 1 tys. mieszkańców. Największą z nich była Oszmiana z 3442 mieszkańcami.
Według spisu powszechnego z 1931 roku, powiat zamieszkiwało 104 612 osób, z których zadeklarowało jako język ojczysty: polski – 84 951 (81%), białoruski – 10 149 (10%), jidysz – 5444 (5%), litewski – 1562 (1%), hebrajski – 1277 (1%), rosyjski – 917 (1%). Katolicyzm wyznawało 81 369 osób (78%), prawosławie – 15 096 (14%), judaizm – 1056 (1%).
Oświata W powiecie oszmiańskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 12 szkół powszechnych i 1 kurs. Ogółem uczyło się w nich 827 dzieci i pracowało 17 nauczycieli.
Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu oszmiańskiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBTŻGub.Ujezd98Bienica7,95711,0–86,52,511,0–87,31,7WLoszmiański99Bakszty4,18421,7–76,22,184,713,6–1,7WLoszmiański100Derewno5,32679,0–15,65,382,411,3–5,3WLoszmiański101Dziewieniszki11,18591,5–0,28,291,60,1–8,2WLoszmiański102Graużyszki7,52598,1–1,10,799,00,7–0,3WLoszmiański103Holszany10,00175,4–18,95,780,813,30,25,7WLoszmiański104Iwie11,04970,73,06,919,574,16,6–19,3WLoszmiański105Juraciszki6,33467,6–31,21,268,028,62,10,8WLoszmiański106Krewo4,10264,0–35,2–73,79,4––WLoszmiański107Kucewicze6,48191,7–6,01,291,93,50,30,9WLoszmiański108Lipniszki7,88492,8–0,17,192,80,1–7,0WLoszmiański109Ługomowicze6,92279,0–19,02,082,77,78,80,5WLoszmiański110Naliboki6,81494,7–2,23,190,10,26,63,1WLoszmiański111Polany17,57286,5–0,612,986,50,7–12,7WLoszmiański112Połoczany6,75620,1–79,20,315,911,771,50,3WLoszmiański113Siedliszcze6,39198,3–1,10,698,30,20,90,6WLoszmiański114Smorgonie3,86956,9–43,1–70,629,4––WLoszmiański115Sobotniki6,65897,9–0,51,898,0––1,8WLoszmiański116Soły10,15193,5–2,04,594,11,5–4,4WLoszmiański117Traby6,34968,9–21,79,175,614,9–9,1WLoszmiański118Wiszniew8,51768,7–30,54,763,217,812,74,6WLoszmiański119Wołożyn17,02914,2–76,19,70,81,388,29,6WLoszmiański120Zabrzezie10,33421,4–77,11,521,70,140,01,4WLoszmiański
Gminy
Cyryn Horodeczna Horodyszcze22 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu nowogródzkiego i przyłączona do powiatu baranowickiego (). Jeremicze22 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu nowogródzkiego i przyłączona do powiatu stołpeckiego (). Korelicze Koszelewo Lubcz Niechniewicze Poczapowo Rajce Szczorse Wsielub DworzecPrzyłączona 22 stycznia 1926 r. z powiatu słonimskiego (). Zdzięcioł
Miasta
Nowogródek
Podział administracyjny (1920–1926)
Gminy Oszmiana (miejska) Smorgonie (miejska) Bienica1 stycznia 1926 została wyłączona z powiatu oszmiańskiego i przyłączona do powiatu mołodeczańskiego (). (wiejska) Dziewieniszki (wiejska) Graużyszki (wiejska) Holszany (wiejska) Krewo (wiejska) Kucewicze (wiejska) Polany (wiejska, siedziba Oszmiana) Smorgonie (wiejska) Soły (wiejska)
Miasta Oszmiana Smorgonie
Miasteczka Dziewieniszki Graużyszki Holszany Krewo Soły
Zobacz też podział administracyjny II RP województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Portal o Ziemi Oszmiańskiej Mapa Powiatu w monografii powiatu autorstwa Czesława Jankowskiego
Powiat oszmiański. Materjały do dziejów ziemi i ludzi: cz. 1, cz. 2, cz. 3, cz. 4 w bibliotece Polona
Kategoria:Dawne powiaty w Polsce Powiat oszmiański Kategoria:Podział administracyjny województwa wileńskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Powiaty guberni wileńskiej Powiat oszmiański