mały|Jiang Zemin i Mohammad Chatami w 2002 Jiang Zemin (ur. 17 sierpnia 1926 w Yangzhou, zm. 30 listopada 2022 w Szanghaju) – chiński polityk oraz działacz państwowy i partyjny. W latach 1989–2002 sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin, w latach 1989–2004 przewodniczący Centralnej Komisji Wojskowej, w latach 1993–2003 przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej. Twórca tzw. zasady trzech reprezentacji.
Życiorys Z wykształcenia inżynier elektryk. Absolwent Shanghai Shixi High School. Wstąpił do KPCh w 1946, w późniejszych latach był funkcjonariuszem partyjnym w przemyśle. Wewnątrz struktur partyjnych, był znany jako liberał partyjny. W 1983 został ministrem przemysłu elektronicznego. W 1985 został mianowany burmistrzem Szanghaju, a następnie, w 1988, Sekretarzem Partii Komunistycznej w tym mieście. Od 1987 był członkiem Biura Politycznego KPCh. W 1989 r., po zdławieniu przez wojsko prodemokratycznych wystąpień studenckich na placu Tian’anmen, został wyznaczony jako następca dla Zhao Ziyanga, w tym samym roku zajął stanowisko sekretarza generalnego. Jiang był sprzymierzeńcem Deng Xiaopinga, jawnie popierał i kontynuował przemiany gospodarcze, które zachodziły w Chinach już wcześniej od lat 80. W następnych latach zastąpił Denga na stanowisku szefa Centralnej Komisji Wojskowej.
Działalność polityczna Jiang był postrzegany za polityka pragmatycznego, osobę krytyczną wobec rzeczywistości i człowieka otwartego. Był też czynnym zwolennikiem otwarcia gospodarczego – dopuścił m.in. do wprowadzenia Chin do Światowej Organizacji Handlu (WTO).
W trakcie jego kursu politycznego; Specjalny Region Administracyjny Hongkong został przyłączony, jako nadzwyczajny autonomiczny region Chin. Wcześniej był to teren zależny od Wielkiej Brytanii. To samo stało się z portugalskim regionem Makau, który został przyłączony jako region specjalny, z własnym ustawodawstwem i władzą wykonawczą.
Krytyka Niektóre źródła zarzucają mu zbudowanie pewnej wąskiej grupy oligarchii w strukturach partii komunistycznej, odchodząc tym od ideałów ideologicznych. Jiang Zemin chciał, by zachowano wobec niego pełną lojalność. Z tego powodu wytworzyła się wąska grupa bliskich adeptów jego chińskiej polityki. Niedługo później, wykorzystał to do obsadzania tych ludzi w najważniejszych funkcjach kierowniczych: w Biurze Politycznym i Stałym Komitecie Politbiura. Wiele źródeł opisuje korupcję w trakcie jego rządów.
Polityka Jiang Zemina była też wątpliwa dla wojskowych. W 1993 r. grupa 116 oficerów napisała do niego list otwarty, w którym poddała krytyce ustępstwa Chin wobec Stanów Zjednoczonych.
W rezultacie prowadzonej przez niego polityki gospodarczej doświadczono nietypowego wzrostu gospodarczego. Czynniki gospodarcze, które wpłynęły na ten wzrost gospodarczy, to polityka rozkwitu przemysłu ciężkiego i inwestycji, jakie dalej opierały się na modelu centralnego planowania. Niektórzy ekonomiści podają jednak krytyczny czynnik tzw. niezdrowego kapitału, który spłynął do Chin: chodzi o zasoby zbudowane na łamaniu praw pracowniczych, wyzysku i wartości dodatkowej. Owe elementy mają odzwierciedlenie w skutkach, gdyż nierówności ekonomiczne w trakcie rządów Jiang Zemina, rosły szybciej niż poprzednio, w 2010 r. przyjęto konsensus, że nierówności są w Chinach większe niż w Stanach Zjednoczonych.
Wycofanie się z życia publicznego W listopadzie 2002 z powodów zdrowotnych zrezygnował z przewodnictwa w partii, w marcu 2003 ze stanowiska przewodniczącego ChRL (na obu stanowiskach zastąpił go Hu Jintao); w marcu 2005 zrezygnował z funkcji przewodniczącego Centralnej Komisji Wojskowej ChRL, co było jego ostatnim oficjalnym stanowiskiem. Tę funkcję przejął Hu Jintao.
W 2007 uczestniczył w uroczystości z okazji 80. rocznicy powstania Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Pojawił się na ceremonii otwarcia XXIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Pekinie. W lipcu 2011 w mediach na świecie zaczęły krążyć plotki o jego rzekomej śmierci. Chińskie media zdementowały nieprawdziwe informacje. 9 października 2011 wystąpił publicznie w Pekinie na uroczystości upamiętniającej 100. rocznicę rewolucji Xinhai.
W październiku 2012 gościł na XVIII zjeździe KPCh, wziął też udział w bankiecie z okazji 65. rocznicy powstania Chińskiej Republiki Ludowej. We wrześniu 2015 pojawił się na chińskiej paradzie wojskowej z okazji 70. rocznicy zakończenia II wojny światowej. W październiku 2017 gościł na XIX zjeździe KPCh. W 2019 pojawił się na pogrzebie byłego premiera ChRL Li Penga. Był także obecny podczas parady wojskowej z okazji 70. rocznicy proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej.
Zmarł w Szanghaju, 30 listopada 2022 roku. Według oświadczenia wydanego przez KPCh powodem śmierci była białaczka i niewydolność wielonarządowa. Jego ciało zostało skremowane, a 11 grudnia 2022 roku prochy rozrzucono przy ujściu rzeki Jangcy z pokładu fregaty Yangzhou.
Upamiętnienie 17 sierpnia 2026 roku, w setną rocznicę urodzin Jianga, w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie odbyła się uroczystość poświęcona jego pamięci, zorganizowana przez Komitet Centralny Komunistycznej Partii Chin, Stały Komitet Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, Radę Państwa, Ludową Polityczną Konferencję Konsultatywną Chin oraz Centralną Komisję Wojskową. W uroczystości uczestniczył Xi Jinping, który wygłosił przemówienie poświęcone działalności i dziedzictwu Jianga. Xi podkreślił m.in. rolę Jianga jako przywódcy trzeciego pokolenia kierownictwa KPCh i głównego twórcy koncepcji Trzech Reprezentacji, a także jego wkład w reformy gospodarcze, modernizację państwa i integrację Chin z gospodarką światową. W dniach 17–19 sierpnia w Pekinie odbyło się również seminarium poświęcone życiu i myśli politycznej Jianga, podczas którego omawiano m.in. historyczne znaczenie teorii Trzech Reprezentacji.
Ordery i odznaczenia Wielka Wstęga Orderu Oswobodziciela (Wenezuela, 2001) Order José Martí (Kuba, 1993) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia, 1993) Order Domowy Korony Brunei (Brunei, 2000) Order Wielkiej Gwiazdy Dżibuti (Dżibuti, 1998) Krzyż Wielki Orderu Tahiti Nun (Polinezja Francuska, 2001) Order Dobrej Nadziei (Republika Południowej Afryki, 1999) Order Kongijski Zasługi (Kongo, 2000) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Mali, 1996) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja, 2000) Order Republiki Tureckiej (Turcja, 2000) Order Gwiazdy Betlejem 2000 (Autonomia Palestyńska, 2000) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina, 1995) Order Złotego Orła (Kazachstan, 1999) Medal Puszkina (Federacja Rosyjska, 2007)
Zobacz też Trzy reprezentacje Deng Xiaoping
Przypisy
Kategoria:Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej Kategoria:Chińscy politycy Kategoria:Chińscy komuniści Kategoria:Odznaczeni Orderem Oswobodziciela Kategoria:Odznaczeni Orderem José Martí Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Południa Kategoria:Odznaczeni Orderem Domowym Korony Brunei Kategoria:Odznaczeni Orderem Dobrej Nadziei Kategoria:Odznaczeni Orderem Kongijskim Zasługi Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym (Mali) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Medalem Puszkina Kategoria:Odznaczeni tureckimi odznaczeniami Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Orła Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2022