Powiat grodzieński – powiat województwa białostockiego II Rzeczypospolitej (przyłączony 19 lutego 1921 r.). Jego siedzibą było miasto Grodno.

Wcześniej powiat województwa trockiego, a po zaborach guberni grodzieńskiej. Dziś jego dawny obszar podzielony jest pomiędzy Białoruś (Rejon grodzieński), Litwę (Druskieniki) i Polskę (Kruszyniany, Krynki).

Rozpiętość powiatu obejmowała 130 km od Mordasowa po Gonczary (na osi północ-południe) oraz 83 km od Bykówki po Grzybowce (na osi wschód-zachód). Powiat posiadał eksklawę (gromadę Bykówka) na obszarze województwa nowogródzkiego (1921–29 powiatu lidzkiego, a 1929–39: powiatu szczuczyńskiego).

Demografia Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy.

W grudniu 1919 roku powiat grodzieński okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwało 127 252 osób, z których 54,0% zadeklarowało się jako Polacy, 33,5% – Białorusini, 10,6% – Żydzi, 1,6% – Litwini, 0,3% – przedstawiciele innych narodowości. Na jego terytorium znajdowało się 1518 miejscowości, z których 8 miało 1–5 tys. mieszkańców, 1 miała 5–10 tys. mieszkańców i jedna powyżej 10 tys. mieszkańców. Największą z nich było Grodno z 28 165 mieszkańcami.

Według spisu powszechnego z 1921 roku, powiat w ówczesnych granicach zamieszkiwało 150 443 osób, w tym 83 419 (55,4%) Polaków, 39 511 (26,3%) Białorusinów, 25 316 (16,8%) Żydów, 1038 (0,7%) Rosjan, 976 (0,6%) Litwinów, 111 (0,1%) Niemców, 15 Francuzów, 14 Łotyszy, 11 Tatarów, 2 Gruzinów, 1 Czech, 1 Anglik, 1 Estończyk, 1 Rumun, 1 Szwajcar i 1 Turek.

Religia Według spisu powszechnego z 1921 roku, 61910 (41,2%) mieszkańców powiatu wyznawało rzymski katolicyzm, 56150 (37,3%) prawosławie, 31823 (21,2%) judaizm, 328 (0,2%) protestantyzm, 165 (0,1%) islam, 19 greko-katolicyzm, 16 osób było staroobrzędowcami, 8 baptystami, 1 wiernym Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego. 22 osoby zadeklarowały brak wyznania, a w przypadku 1 osoby nie udało się go ustalić.

Oświata W powiecie grodzieńskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 79 szkół powszechnych, 4 szkoły średnie, 5 szkół zawodowych i 1 seminarium nauczycielskie. Ogółem w szkołach uczyło się 8961 dzieci i pracowało 269 nauczycieli.

Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu grodzieńskiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBRŻGub.Ujezd40Berszty5,90531,0–66,72,322,367,4–2,3GRgrodzieński41Brzostowica Mała3,27934,2–61,74,034,261,7–4,0GRgrodzieński42Brzostowica Wielka3,40825,7–47,027,244,128,3–27,2GRgrodzieński43Dubno2,0121,3–98,7–1,198,9––GRgrodzieński44Hudziewicze3,30852,4–45,42,157,640,3–1,9GRgrodzieński45Hoża5,53397,5–2,5–97,52,5––GRgrodzieński46Hołynka2,36115,5–75,87,715,875,6–7,7GRgrodzieński47Indura7,58862,8–17,020,286,513,3–0,2GRgrodzieński48Jeziory4,00320,0–50,029,920,050,0–29,9GRgrodzieński49Kamionka4,96955,4–37,76,557,535,7–6,4GRgrodzieński50Hornica4,71671,7–27,80,384,515,3––GRgrodzieński51Krynki9,23740,9–18,440,567,411,4–20,7GRgrodzieński52Łasza3,43141,7–57,40,943,456,4–0,2GRgrodzieński53Łunna5,33833,6–35,131,348,825,4–24,8GRgrodzieński54Massalany3,42358,5–40,11,359,839,6–0,6GRgrodzieński55Mosty4,06670,2–20,09,770,220,1–9,7GRgrodzieński56Porzecze7,66785,8–5,68,469,38,2–8,4GRgrodzieński57Skidel6,84112,8–52,632,912,353,1–32,9GRgrodzieński58Wiercieliszki4,24356,5–42,80,556,742,8–0,5GRgrodzieński59Wołpa4,34143,1–34,322,660,217,1–22,6GRgrodzieński60Żydomla3,41836,3–62,21,538,361,6–0,1GRgrodzieński

Miasta i gminy Poniższa tabela podaje podstawowe dane dla miast i gmin powiatu grodzieńskiego według stanu z 30 września 1921 rokuSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie.

JednostkaSiedziba władzRodzaj jednostkiLudnośćBudynków mieszkalnychMiejscowościDruskienikiDruskienikimiasto9893081GrodnoGrodnomiasto3469428741InduraInduramiasto23233361KrynkiKrynkimiasto52067321SkidelSkidelmiasto29073841BersztyBersztygmina wiejska6119110062Brzostowica MałaBrzostowica Małagmina wiejska402158235Brzostowica WielkaBrzostowica Wielkagmina wiejska427555843DubnoDubnogmina wiejska312861913HołynkaHołynkagmina wiejska375847340HornicaKopciówkagmina wiejska571195264HożaHożagmina wiejska5922103754HudziewiczeHudziewiczegmina wiejska387869135InduraInduragmina wiejska6533111852JezioryJeziorygmina wiejska531785136Kamionka29 maja 1929 włączona do nowo utworzonego powiatu szczuczyńskiego w województwie nowogródzkim.Kamionkagmina wiejska498988347KrynkiKrynkigmina wiejska411075242ŁaszaPohorany-Kwasówkagmina wiejska426968234ŁunnaŁunnagmina wiejska591192937Massalany19 lipca 1922 przemianowano na Wielkie Ejsymonty z siedzibą w Wielkich Ejsymontach.Massalanygmina wiejska424674039MostyMosty Prawegmina wiejska448865125PorzeczePorzeczegmina wiejska6404114547SkidelSkidelgmina wiejska5921100063WiercieliszkiWiercieliszkigmina wiejska584293244WołpaWołpagmina wiejska511583730ŻydomlaŻydomlagmina wiejska436779238

Zmiany 19 lipca 1922 gminę Massalany przemianowano na Wielkie Ejsymonty z siedzibą w Wielkich Ejsymontach.Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1922, nr 6, poz. 210. 1 lipca 1925 utworzono gminę Marcinkańce z części obszaru byłych gmin orańskiej i mereckiej byłego powiatu trockiego, położonych na lewym brzegu Uły i Mereczanki, skorygowany przez .. W związku z demarkacją granicy z Litwą Środkową w 1920 roku północne części tych gmin weszły w skład Litwy Kowieńskiej, natomiast południowe odcinki (na prawym brzegu Mereczanki) znalazły się w strefie tzw. pasa neutralnego. Odcinki te (bez formalnego statusu gminy) przyznano Polsce w lutym 1923 w myśl decyzji Rady Ambasadorów i dołączono do przyległego powiatu grodzieńskiegoOdcinek byłej gminy Orany na prawym brzegu Uły przyłączono do powiatu lidzkiego w woj. nowogródzkim. w woj. białostockim. Dopiero w 1925 roku z omawianego obszaru powstała nowa gmina Marcinkańce. 15 grudnia 1926 do gminy Hornica włączono miejscowości Karolin-Dobrowolszczyzna, Karolin-Piaski i Fiszki-Tyrkina z gminy Nowy Dwór w powiecie sokólskim w tymże województwie.. Miejscowości te włączono do gromady CzechowszczyznaBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 51.. 29 maja 1929 gminę Kamionka włączonoa do nowo utworzonego powiatu szczuczyńskiego w województwie nowogródzkim.. 21 czerwca przyłączono do niej część obszaru zniesionej gminy Dziembrów (miasteczko Dziembrów, wsie Prudce, Zawałki, Sawicze, Spuszcza Stara i Spuszcza Nowa, okolicę Chamowszczyzna oraz folwarki Dziembrów i Spuszcza).. 1 października 1931 z gminy Porzecze wyłączono miejscowości Druskieniki (wieś), Piaski i Kłoniszki, a z gminy Marcinkańce miejscowości Poganka, Samouki i Młynek, włączając je do miasta Druskieniki..

Gromady 16 października 1933 gminy powiatu grodzieńskiego podzielono na 508 gromadBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 51.: