Skaliczek (Pronolagus) – rodzaj ssaków z rodziny zającowatych (Leporidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w wyłącznie skalistych siedliskach Afryki, głównie jej południowej części.

Opis Długość ciała (bez ogona) 380–560 mm, długość ogona 35–135 mm, długość ucha 60–110 mm, długość tylnej stopy 57–125 mm; masa ciała 1,4–3,1 kg. Przestrzeń mezopterygoidalna (mesopterygoid space) zawsze węższa niż najmniejsza długość podniebienia twardego. Żłobienia na przedniej stronie górnych siekaczy głównych niewypełnione cementem. U osobników dorosłych brak kości międzyciemieniowej. Tylne kończyny tylko nieco dłuższe od przednich. Ogon jednolitej, rudej lub rudoczarnej barwy. Spód ciała i kończyny z zauważalnym rudym lub czerwonawym zabarwieniem. Plemniki o stosunkowo długich akrosomach. Zestaw chromosomów 2n = 42. Od przedstawicieli rodzaju Bunolagus odróżnia je m.in. brak ciemnobrązowego pasa ciągnącego się od dolnej krawędzi szczęki ku nasadzie ucha.

Biologia i ekologia i zasięg Charakteryzują się zdolnością do biegania i skakania wśród kamieni i skał. Tworzą małe kolonie, co może mieć związek z ograniczoną powierzchnią zajmowanych przez nie habitatów. Należą do gniazdowników i wydają na świat mało liczebne mioty. Ich gniazda wymoszczone są sierścią.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1904 roku amerykański przyrodnik Marcus Ward Lyon w artykule zatytułowanym Klasyfikacja zajęcy i ich pobratymców, opublikowanym w czasopiśmie „Smithsonian Miscellaneous Collections”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) skaliczek natalski (P. crassicaudatus).

Etymologia Pronolagus: prono- ‘przed’, od προνοεω pronoeō ‘przewidzieć’; λαγoς lagos ‘zając’.

Podział systematyczny Roberts w 1951 roku wyróżnił 6 gatunków z tego rodzaju, zaś Ellerman i współpracownicy w 1953 roku tylko trzy. Trzy współcześnie żyjące gatunki wyróżnia także Mammal Species of the World, jednak część współczesnych autorów wynosi do rangi niezależnego gatunku jeszcze P. saundersiae, który według Mammal Species of the World stanowi podgatunek P. rupestris. Wersja podziału z czterema żyjącymi współcześnie gatunkami przedstawia się następująco: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxPronolagus randensisH.L. Jameson, 1907skaliczek rdzawobrązowy3 podgatunki2 populacje: środkowa i północno-zachodnia Namibia (być może południowo-zachodnia Angola) i Zimbabwe do północno-wschodniej Zambii, zachodnia Mozambik i wschodnia BotswanaDC: 42–50 cmDO: 6–13,5 cmMC: 1,8–3 kgcentruj|150pxPronolagus crassicaudatus(I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1832)skaliczek natalski2 podgatunkiskrajnie południowy Mozambik, Eswatini, wschodnia i południowo-wschodnia Południowa Afryka (prowincje Mpumalanga, KwaZulu-Natal i Prowincja Przylądkowa Wschodnia) oraz wschodnie Lesotho; zakres wysokości: 0–1550 m n.p.m.DC: 46–56 cmDO: 3,5–11 cmMC: 2,4–3,1 kgcentruj|150pxPronolagus rupestris(A. Smith, 1834)skaliczek rudonogi4 podgatunki2 populacje: południowo-zachodnia Kenia do północno-zachodniej Zambii oraz północnej i północno-zachodniej Południowej Afryki; zapisy z południowej NamibiiDC: 38–54 cmDO: 5–11,5 cmMC: 1,4–2,1 kgcentruj|150pxPronolagus saundersiaeHewitt, 1927skaliczek przylądkowygatunek monotypowygórzyste obszary w Południowej Afryce, Lesotho i zachodnim EswatiniDC: 38–54 cmDO: 5–11,5 cmMC: 1,4–2,1 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski.

Opisano również gatunek wymarły z wczesnego plejstocenu Angoli: Pronolagus humpatensis

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Zającowate