mały|Żołnierze 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki na modlitwie w kościele obozowym w Sielcach nad Oką thumb 1 Warszawska Dywizja Piechoty im. Tadeusza KościuszkiRozkazem NDWP Nr 206 z 19 września 1945 nadano dywizji nazwę wyróżniającą „Warszawska”. (1 DP) – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Dywizja została sformowana w maju 1943, w Sielcach nad Oką jako 1 Polska Dywizja Piechoty im. Tadeusza KościuszkiSławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 44.. Chrzest bojowy przeszła pod Lenino. W 1944 walczyła pod Puławami i o Pragę. Od lutego 1945 walczyła o Wał Pomorski, forsowała Odrę oraz wzięła udział w szturmie Berlina. W drugą rocznicę bitwy pod Lenino została odznaczona Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Otrzymała także radzieckie odznaczenia: Order Czerwonego Sztandaru i Order Kutuzowa II stopnia.

W 1955 dywizję przeformowano w 1 Warszawską Dywizję Zmechanizowaną.

Formowanie dywizji Dywizja została sformowana w maju 1943, w Sielcach nad Oką, na podstawie postanowienia Państwowego Komitetu Obrony ZSRR, według etatu sowieckiej dywizji piechoty gwardii z niewielkimi poprawkami. Decyzją Józefa Stalina dowództwo dywizji objął płk dypl. Zygmunt Berling. Nadzór polityczny nad dywizją sprawował Związek Patriotów Polskich. 15 lipca 1943, w rocznicę bitwy pod Grunwaldem, żołnierze dywizji złożyli przysięgę. Rota przysięgi zobowiązywała m.in. do dochowania wierności sojuszniczej Związkowi Radzieckiemu i dochowanie braterstwa broni sojuszniczej Czerwonej Armii. W końcu sierpnia nadal występowały braki kadrowe – do pełnych stanów brakowało 20% oficerów i 36% podoficerów.

W środowisku komunistycznych działaczy wojskowych związanych z 1 Dywizją Wojska Polskiego (Jakub Prawin, Włodzimierz Sokorski) za akceptacją gen. Berlinga opracowano tzw. „Tezy nr 1” proponujące przyjęcie jako programu ZPP zbudowania w wyzwolonej Polsce „zorganizowanej demokracji”. Koncepcja ta zakładała oparcie ustroju przyszłej Polski na rządach silnej ręki, lewicowych, ale bezpartyjnych, opartych na sile armii tworzonej w ZSRR. Program ten odchodził zarówno od założeń leninowskich pomijając rolę partii komunistycznej, jak i od deklarowanych w oficjalnym programie Związku Patriotów Polskich założeń demokratycznych.

W czerwcu 1943 Wódz Naczelny i premier RP gen. Władysław Sikorski uznał wojsko Berlinga za polską dywizję komunistyczną, o charakterze dywersyjnym, samego jego twórcę za zdrajcę, który zdezerterował z Wojska PolskiegoSławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 44-46.. 7 lipca 1943 attaché wojskowy RP w Stanach Zjednoczonych płk Włodzimierz Onacewicz wydał oświadczenie, w którym napisał, że dywizja ta nie należy do Wojska Polskiego i jest Dywizją Armii Czerwonej pod rozkazami władz sowieckichSławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 46..

Stworzenie dywizji stanowiło polityczny problem dla rządu w Londynie. Na posiedzeniu Rady Ministrów 30 sierpnia 1943 r. premier Mikołajczyk stwierdził, że „sprawa dywizji Berlinga zaczyna przybierać coraz więcej rozgłosu i wyłania się konieczność przeciwdziałania tak na terenie brytyjskim, jak i na terenie Stanów Zjednoczonych. Za element takiego przeciwdziałania uznał „wprowadzenie chociażby jednej jednostki lądowej do walki, by podkreślić, że Polacy nie po to wychodzili z Rosji, by uchylać się od dalszej walki” od czasów bowiem bitwy o Tobruk w sierpniu 1941 r. aż do czasu bitwy pod Lenino żadna polska regularna jednostka lądowa nie uczestniczyła w walkach. Minister Romer przestrzegał przed wystosowywaniem noty protestacyjnej w sprawie utworzenia dywizji Berlinga, ponieważ „może to wywołać wrażenie, że Rząd Polski sprzeciwia się wprowadzeniu do walki przeciwko wspólnemu wrogowi nowych sił”.

Skład organizacyjny Od 9 maja do 10 sierpnia 1943: 1 pułk piechoty 2 pułk piechoty 3 pułk piechoty 1 pułk artylerii lekkiej 1 i 2 dywizjon artylerii przeciwpancernej 1 dywizjon moździerzy 120 mm 1 pułk czołgów 1 samodzielna myśliwska eskadra lotnicza 1 Samodzielny Batalion Kobiecy im. Emilii Plater 1 batalion szkolny 1 batalion saperów 1 samodzielny batalion sanitarny 1 kompania fizylierów (kobieca) 1 kompania rusznic przeciwpancernych 1 samodzielna kompania zwiadowcza 1 samodzielna kompania łączności

Od 10 sierpnia 1943 do końca wojny: 1 Praski pułk piechoty 2 Berliński pułk piechoty 3 Berliński pułk piechoty 1 Berliński pułk artylerii lekkiej 1 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej (kpt. Jerzy Malarewicz) 1 samodzielny dywizjon artylerii przeciwlotniczej (kpt. Kazimierz Witkowski) 1 samodzielny dywizjon moździerzy (kpt. Jan Popowicz) 1 samodzielny batalion saperów (dowódca: mjr Stanisław Moroz) 1 samodzielny batalion sanitarny 1 samodzielny batalion szkolny 1 samodzielna kompania zwiadowcza 1 samodzielna kompania łączności 1 samodzielna kompania chemiczna 1 samodzielna kompania samochodowa pluton dowodzenia dowódcy artylerii 1 ambulans weterynaryjny 1 kompania karna (sformowana w składzie 1 DP, od 1 kwietnia 1944 podporządkowana dowódcy 1 Armii WP) 2 Ruchome Warsztaty Taborowo-Mundurowe 1 Piekarnia Polowa 1862 Kasa Banku Polowego 2898 Wojskowa Stacja Poczty Polowej Oddział Informacji Dywizji Miano wyróżniające „Warszawska” nadano rozkazem ND WP nr 206 z 15 września 1945.

Marsze i działania bojowe thumb|Dywizja wyrusza na front thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb 30 sierpnia 1943 dywizja wyruszyła na front i została przegrupowana w okolice wsi Lenino. Od dowódcy 33 Armii gen. Gordowa otrzymała zadanie przełamać obronę niemiecką na odcinku: Połzuchy, wz. 215.5, a następnie nacierać w kierunku: Łosiewa i Czurniłowa.

W bitwie pod Lenino dywizja poniosła duże straty. Po jej zakończeniu ześrodkowano ją w rejonie Smoleńska, gdzie dalej odbywała szkolenie bojowe.

W marcu 1944 roku ześrodkowała się w okolicy Żytomierza i Berdyczowa. Zgodnie z dyrektywą z 29 kwietnia 1944, będąc w składzie 1 Armii WP podporządkowana została 1 Frontowi Białoruskiemu. W kolejnych dniach wraz z wojskami 1 FB, dywizja maszerowała w kierunku zachodnim, by 23 lipca 1944 przekroczyć rzekę Bug.

W rezultacie, po ponad trzystukilometrowym marszu dofrontowym trwającym od 15 do 27 lipca 1944, dywizja osiągnęła rubież Wisły i 2 sierpnia 1944 dokonała próby uchwycenia przyczółka w rejonie Dęblina.

W kolejnych dniach przegrupowała się na północ i 26 sierpnia 1944 prowadziła dalsze boje nad Wisłą w rejonie między rzekami: Wilga i Świder. 5 września 1944 dywizja została czasowo wyłączona ze składu 1 AWP i podporządkowana dowódcy sowieckiej 47 Armii. W dniach 10–15 września 1944 toczyła krwawe walki o wyzwolenie prawobrzeżnej Warszawy – Pragi.

Od lutego 1945 roku dywizja walczyła o Wał Pomorski, forsowała Odrę oraz wzięła udział w szturmie Berlina.

4 maja 1945 Rada Najwyższa ZSRR odznaczyła Dywizję Orderem Kutuzowa II klasy za „wzorowe wypełnianie zadań dowództwa w walce z wrogiem przy zdobyciu miast Deutsch Krone, Märkisch Friedland i wykazane przy tym męstwo i odwagę”. Dwa dni później dowódca 1 Armii WP, gen. dyw. Stanisław Popławski polecił używać nazwy – 1 Polska Warszawska Odznaczona Orderami Czerwonego Sztandaru i Kutuzowa II klasy Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki (ros. 1-я польская Варшавская Краснознаменная ордена Кутузова 2-й степени пехотная дивизия имени Тадеуша Костюшко)Organizacja i działania bojowe ... s. 365-366..

Sztandar dywizji thumb|Sztandar 1 Warszawskiej DP z dewizą: „Za naszą wolność i waszą” Sztandar dywizji został ufundowany przez Związek Patriotów Polskich. Projekt sztandaru wykonał Zenon Wasilewski. Haftowano go w jednej z fabryk w Moskwie. Robocze rysunki wykonali kreślarze Borysow i Tichonow. Uroczyste wręczenie sztandaru dywizji odbyło się 15 lipca 1943 roku w obozie sieleckim.

Opis sztandaru: Płat o wymiarach 111x114 cm, obszyty z trzech stron żółtą frędzlą, przymocowany do drzewca za pomocą taśmy i gwoździ. Drzewce, z ciemnego politurowanego drewna, składa się z dwóch części skręconych za pomocą okuć stalowych. Głowica w kształcie orła wspartego na cokole skrzynkowym 2 napisem „1 Dywizja Piechoty”. Przy sztandarze wstęgi orderowe: Virtuti Militari, Krzyża Grunwaldu i Czerwonego Sztandaru.

Strona główna: Biały krzyż kawalerski, pola między ramionami krzyża czerwone. Pośrodku aplikowany i haftowany biało-szarą nicią orzeł w otoku wieńca laurowego w tym samym kolorze. Nad orłem haftowany żółtą nicią napis: „HONOR I OJCZYZNA”. Na czerwonych polach inicjały: „1 DP” – w otoku wieńców dębowych, haftowanych, szaro-brązową nicią. W lewym dolnym rogu małymi literami wyhaftowane nazwiska hafciarek: „ŁAWKENOWA, ALEKSANDROWA”.

Strona odwrotna: Czerwony krzyż kawalerski, pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku, na białym tle aplikowane i haftowane popiersie Tadeusza Kościuszki w otoku wieńca laurowego, aplikowanego z brązowego jedwabiu i haftowanego biało-szarą nicią. Nad wizerunkiem haftowany żółtą nicią napis: „ZA NASZĄ WOLNOŚĆ I WASZĄ”. Na ramionach krzyża inicjały: „1 DP”.

Okres powojenny thumb|Pomnik poległych pod Lenino żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki (cmentarz Wojskowy na Powązkach) thumb|Tablica upamiętniająca żołnierzy 1DP w bazylice katedralnej św. Michała i św. Floriana w Warszawie Po zakończeniu służby okupacyjnej w Niemczech w czerwcu 1945 dywizja wróciła do kraju. Sztab dywizji rozlokowano w Siedlcach. Jej poszczególne oddziały wykorzystywano do walki ze zbrojnym podziemiem niepodległościowym.

Organizacja i dyslokacja dywizji w 1949. Dowództwo 1 Dywizji Piechoty – Legionowo 1 pułk piechoty – Legionowo 2 pułk piechoty – Skierniewice 3 pułk piechoty – Ciechanów 1 pułk artylerii lekkiej – Garwolin 1 dywizjon artylerii przeciwpancernej – Legionowo 1 batalion saperów – Legionowo

W 1951 przeniesiono dywizję na etaty dywizji piechoty typu B „konna duża”.

W 1955 dywizję przeformowano w 1 Warszawską Dywizję Zmechanizowaną.

Żołnierze dywizji Dowódcy dywizji: płk/gen. bryg. Zygmunt Berling (9 maja – 20 listopada 1943) płk/gen. bryg./gen. dyw. Wojciech Bewziuk (20 listopada 1943 – 27 września 1945) płk Józef Sielecki (27 września 1945 – lipiec 1947) płk/gen. bryg. Zygmunt Duszyński (lipiec 1947 – marzec 1948) płk Tadeusz Cynkin (marzec 1948–1949) płk Ludwik Barański (1949) ppłk/płk Wacław Zwierzański (1949–1950) płk dypl. Józef Sobiesiak (15 października 1950 – 12 lipca 1951) płk Józef Kamiński (12 lipca 1951 – 20 listopada 1952) płk Józef Dziadura (20 listopada 1952 – 10 października 1955) Szefowie sztabu (wykaz obejmuje tylko okres wojny): płk Antoni Siwicki (27 maja – 18 sierpnia 1943) płk Mikołaj Łagodziński (18 sierpnia – 20 listopada 1943) mjr Nikodem Kunderewicz (20 listopada 1943 – 19 kwietnia 1944) płk Ostap Steca (19 kwietnia 1944 – 20 kwietnia 1945) płk Piotr Poleszczuk (20 kwietnia 1945 – do końca wojny) Zastępcy dowódcy ds. liniowych (wykaz obejmuje tylko okres wojny): płk Bolesław Kieniewicz (21 maja – 24 grudnia 1943) płk Władimir Radziwanowicz (24 grudnia 1943 – 13 kwietnia 1944) płk Gwidon Czerwiński (13 kwietnia – 30 czerwca 1944) płk Stanisław Janowski (30 czerwca – 18 sierpnia 1944) płk Tadeusz Piotrowski (18 sierpnia – 26 września 1944) płk Jan Szczutko (20 grudnia 1944 – 10 lutego 1945, poległ pod Mirosławcem) ppłk Piotr Poleszczuk (10 lutego 1945 – do końca wojny) Zastępcy dowódcy ds. politycznych (wykaz obejmuje tylko okres wojny): mjr Włodzimierz Sokorski (16 maja – 31 grudnia 1943) mjr Felicjan Łysakowski (maj 1943 - 21 sierpnia 1944 roku, zginął pod Garwolinem) mjr Jakub Prawin (1 stycznia – 18 sierpnia 1944) mjr Konrad Świetlik (18 sierpnia – 27 października 1944) kpt. Mikołaj Dziewiałtowski (27 października – 2 listopada 1944) kpt. Antoni Kazior (2 listopada 1944 – do końca wojny)