Świadomość prawna – wiedza, oceny, postawy i postulaty na temat prawa. Badania nad świadomością prawną są prowadzone przez socjologię prawa
Świadomość prawna, została wprowadzona do polskiej socjologii prawa pod wpływem teorii Leona Petrażyckiego. Miała ona pozwolić w empiryczny sposób badać obecność zjawisk prawnych w psychice jednostek i to w jaki sposób prawo funkcjonuje w społeczeństwie. Badania świadomości prawnej rozwinięto pod wpływem marksizmu, przez który była traktowana jako element świadomości społecznej. Pomimo używania marksistowskiej frazeologii, empiryczne badania świadomości prawnej w Polsce wykraczały poza założenia marksizmu, w którym prawo jest jedynie prostą emanacją polityki. Świadomość prawna miała zastąpić używane wcześniej pojęcie poczucia prawnego, oznaczające intuicyjne poznanie porządku prawnego. Poczucie prawne było terminem używanym w niektórych teoriach prawa (np. w historycznej szkole prawa), jednak późniejsi badacze empiryczni odrzucali je ze względu na nienaukowość. Głównymi badaczami tego okresu byli Maria Borucka-Arctowa i Adam Podgórecki.
Poza Polską, badania świadomości prawnej wiązały się z badaniami KOL (Knowledge and Opinions about Law), których celem było zbadanie publicznej wiedzy o prawie. Studia KOL miały przyczynić się do lepszego rozumienia społecznej percepcji prawa, poznania uwarunkowań jego skuteczności. Badano społeczną znajomość prawa, postawy wobec niego, oceny funkcjonowania i oczekiwania, a także uwarunkowania przestrzegania prawa.
Świadomość prawna jest częścią kultury prawnej. W zależności od przyjętych ram teoretycznych, świadomość prawna może być rozpatrywana bardziej indywidualistycznie lub strukturalnie (świadomość prawna jako konsekwencja istniejących struktur społecznych). Możliwe są również stanowiska łączące oba podejścia.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Socjologia prawa