thumb|Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso we Włoszech – wręczenie sztandaru pułkowi im. Garibaldiego; 1919 thumb|Transport oddziałów armii gen. Józefa Hallera z Francji do Polski; 1919 thumb|Szlak bojowy 51 pp 1919–1920 thumb thumb 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych (51 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Sformowany w ramach Armii Polskiej we Włoszech jako 3 pułk piechoty im. Garibaldiego. Przetransportowany do Francji wszedł w skład Wojska Polskiego we Francji gen. Józefa Hallera jako 9 pułk strzelców polskich. Po przybyciu Błękitnej Armii do Polski przemianowany na 9 pułk strzelców pieszych, a po ujednoliceniu numeracji przyjął nazwę 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej w składzie 12 Dywizji Piechoty.
W okresie międzywojennym stacjonował w garnizonie Brzeżany, w koszarach Henryka DąbrowskiegoDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 47 z 11.12.1923 r., a jego batalion zapasowy w Czortkowie. W czasie kampanii wrześniowej wchodził w skład 12 Dywizji Piechoty walczącej w Armii „Prusy”.
Na początku 1944 r., w ramach Planu OSZ (Odtwarzania Sił Zbrojnych) Wojska Polskiego sprzed 1939 roku, utworzony został 51 Pułk Piechoty Armii Krajowej, który wszedł w skład 12 Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Pułk uczestniczył w akcji „Burza”, w ramach której prowadził działania w okręgu tarnopolskim. Oddział został ostatecznie rozbrojony przez Sowietów w tym samym roku.
Formowanie i zmiany organizacyjne 29 grudnia 1918 w La Mandria di Chivasso jeńcy armii austriackiej narodowości polskiej rozpoczęli formowanie dwunastu kompanii. 15 stycznia 1919 utworzono 3 pułk polski. Pułkiem dowodził por. Marcin Wachowski. 31 stycznia 1919 pułk złożył przysięgę, a 13 lutego otrzymał od włoskiego komitetu „Pro Polonia” dwie chorągwie. Jedną od miasta Mediolanu, drugą od miasta Bergamo.
22 lutego pułk przegrupował się do Francji. Bataliony I i II (z chorągwią miasta Mediolanu) wcielono do rezerwowego francuskiego 358 pułku piechoty, a III batalion (z chorągwią miasta Bergamo) do 299 pułku piechoty.
Na początku kwietnia do pułku wcielono ok. 300 Poznaniaków – jeńców armii niemieckiej, 500 ochotników polskich z Ameryki i transport byłych jeńców armii rosyjskiej.
12 kwietnia 1919 na bazie I i III batalionu pułku im. Giuseppe Garibaldiego oraz francuskiego 358 pułku piechoty sformowany został 9 pułk strzelców polskich. Organizacja pułku była oparta na etacie francuskim i obejmowała: dowództwo pułku, kompanię zafrontową oraz trzy bataliony piechoty. Kompania zafrontowa składała się ze specjalistów i służby administracyjnej. Każdy z trzech batalionów piechoty liczył trzy kompanie strzeleckie i jedną kompanię karabinów maszynowych. Kompanie liczyły po cztery plutony, w tym trzy plutony bojowe i jeden pluton komenderowanych, składający się z telefonistów, szewców, krawców itp. Plutony składały się z czterech zastępów. Pułk wszedł w struktury 3 Dywizji Strzelców Polskich.
W połowie maja 1919 pułk dyslokowano do Polski. Jego pierwszym garnizonem w Ojczyźnie był Modlin. Tu przemianowany został na 9 pułk strzelców pieszych. W lipcu skierowano jednostkę na Podole w okolicę Zbaraża. 1 września dekretem Nr 4373 Naczelnika Państwa, nastąpiło zjednoczenie armii gen. Hallera z siłami zbrojnymi w kraju. We wrześniu pułk otrzymał nową nazwę – 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Organizacja pułku pozostała niezmieniona. Jedynie kompanię zafrontową przemianowano na sztabową. Oficerowie polscy objęli stanowiska dowódców kompanii. Batalion zapasowy sformowany został w Przemyślu.
Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkumjr Artur Sadowiński (do 30 IV)ppłk szt. gen. Marian Kukiel (do 20 VI)mjr/ppłk Roman WitorzeniecAdiutantpor. Wincenty DudaOficer bronippor. Leon JurczyńskiOficer gazowypchor. Jan WeberOficer łącznościppor. Leopold WeberLekarzkpt. lek. Aleksander Pietrzykowskipor. lek dr Stanisław Radwański (do 27 VI)por. lek. Mieczysław SkwarczyńskiKapelanks. Rudolf WiktorynDowódca taborówppor. Wiktor LorenczukDowódca I batalionukpt./mjr Marian Faff (V – VII)kpt. Jan Szostakowski (VII -)kpt. Marian Faff(VIII – IX)por. Jan Kazanowskipor. Jan Sikora (X)Adiutantpchor./ppor. Karol WalterOficer prowiantowypor. Marian BojanowskiOficer kasowypor. Zygmunt BittnerLekarzppor. san. Natan BleichfeldNast.por. lek. Salomon RobinsonDowódca 1 kompaniippor. Antoni Mokrzycki (ranny 16 V)chor. Julian Mikuszewski (do 23 VII)por. Stefan CzarnowskiDowódca plutonupchor. Józef FurmanekDowódca 2 kompaniippor. Aleksander Ruchajpor. Józef Skrzypczyński (ranny 3 VIII)Dowódca 3 kompaniippor. Jan Szopa (ranny VII)ppor. Wiktor Ziółkowski (ranny 27 VIII)Dowódca 4 kompaniippor. Stanisław Waksmańskippor. Ferdynand Pichler (VIII)Dowódca plutonupchor. Leonard RemiszDowódca 1 kompanii kmppor. Mieczysław TabeckiDowódca II batalionukpt. Wojciech Tyczyński (ranny 1 VIII)kpt. Władysław Bartnikkpt. Marian Gryl (ranny 27 VIII)mjr Józef Skowronek (X) (ranny VII)Adiutantppor. Andrzej Jarski-NałęczOficer kasowyppor. Gustaw LachmannOficer prowiantowyppor. Joachim Kimmerling (do 17 V)Lekarzppor. lek. Leopold GoldbergDowódca 5 kompaniippor. Wojciech Wójcik (V)por. Jan KazanowskiDowódca 6 kompaniipor. Józef Zawadzki (V) (ranny 15 VI)ppor. Dawid Kahane (do 27 VI)por./kpt. Stefan BlezieńDowódca plutonuppor. Emil KubalaDowódca 7 kompaniippor. Jerzy Machniak (V) († 27 VII)ppor. Joachim Feliks Kmicińskipor. Wacław Walas (od 7 VIII?)por. Stefan Zdanowski († 27 VII)Dowódca 8 kompaniippor. Alojzy Stupka († 3 IX)Dowódca 2 kompanii kmppor. Władysław ZabiegałaDowódca plutonuplut. Jan GrobelnyOficer baonu (dowódca kompanii)ppor. Wacław Dyduła († 23 VII)Dowódca III batalionupor. Leopold Korpielapor. Franciszek Dwernickimjr Anatol Laudańskipor. Stefan Czarnowskimjr Artur Sadowiński (VII – IX)kpt. Jan CzerniawskiZastępcapor. Józef Zawadzki (od 1 VI)Adiutantppor. Stanisław Wójcikppor. Jerzy Szychulskippor. Jan RokoszLekarzppor. lek. Julian RogowskiDowódca 9 kompaniipor. Leopold NiżyńskiDowódca plutonuppor. PawulskiDowódca 10 kompaniippor. Mieczysław Orliczpor. Franciszek KrausDowódca 11 kompaniippor. Czesław Krzyżanowski (do 8 VII)ppor. Nikodem Lipczyński (do 20 VII)por. PiorowiczDowódca 12 kompaniippor. Henryk JankowskiDowódca 3 kompanii kmppor. Marian Blaschke (do 18 VI)por. Franciszek Herderppor./por. Nikodem LipczyńskiDowódca plutonuplut. Edmund WolskiDowódca kompanii technicznejppor. Antoni Chudzikiewicz (do 15 VII)Dowódca plutonuppor. Jacenty PromińskiDowódca plutonu żandarmerii [!]ppor. Antoni Kwinta (6 VIII –5 IX)Oficer pułku (dowódca kompanii)por. Franciszek RichlerOficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Józef Chrobak (do 11 V)Oficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Józef MączkaOficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Roman OstrowskiOficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Kazimierz PretschOficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Filip RubnerOficer pułku (dowódca kompanii)ppor. Stanisław WendekierOficer pułku (dowódca plutonu)por. Wincenty BorkowskiOficer pułku (dowódca plutonu)por. Franciszek RemiszewskiOficer pułku (dowódca plutonu)por, Jan Stec (do 3 VII)Oficer pułku (dowódca plutonu)por. Karol StefanowiczOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Maksymilian FischgrundOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Henryk Allerhand RóżnickiOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Edward FoxOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Edmund KaczorOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Józef KawaOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Tadeusz NerlewskiOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Adam PasiewiczOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Stanisław Pleskaczyński (do 10 VIII)Oficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Salomon RaresOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Narcyz Sienkiewicz (do 4 VI)Oficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Jerzy WsolakOficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Bronisław Zdanowski († 1 VIII)Oficer pułku (dowódca plutonu)ppor. Tadeusz ŻeglickiOficer pułkupor. Fryderyk LangnerOficer pułkupor. Mieczysław WojciechowskiOficer pułkuppor. Jan BajtlikOficer pułkuppor. Doliga (od 29 IX)Oficer pułkuppor. Ferdynand Dolny (tabory; † 5 VII))Oficer pułkuppor. Józef DombkowskiOficer pułkuppor. Wilhelm Kraj czyOficer pułkuppor. ManiakOficer pułkuppor. Henryk Mueck (do 24 VIII)Oficer pułkuppor. Walerian SzczygłowiczOficer pułkuppor. Józef ŚniegońOficer pułkuppor. UbendekerOficer pułkuppor. Józef WalachOficer pułkupchor. Włodzimierz Dysko († 16 VIII)Oficer pułkupchor. MielniczynOficer pułkupchor. Piotr Ogórkiewicz († 24 VII)Oficer pułkupchor. Solak
Pułk w wojnie o granice Z końcem lipca 1919 pułk został skierowany na Podole w okolicę Zbaraża. W ciągu sierpnia pułk zajął Jampol. Otrzymał zadanie umacniania zajmowanego odcinka, prowadzenia zwiadów w kierunku na wschód od rzeczki Połtawy, a także prowadzenia kontroli ruchu kolejowego, osobowego i towarowego. Wszedł w skład XXIV Brygady Piechoty.
8 października pułk przeszedł do rejonu rozlokowania 12 DP. Został rozmieszczony w Skałacie, oprócz II batalionu, który obsadził odcinek nad Zbruczem od Mysłowej do Łuki Małej. Oficerowie francuscy, którzy pomagali w zorganizowaniu pułku i szkoleniu żołnierzy, odjechali do swojej ojczyzny, a dowództwo objął, 15 października, ppłk Mieczysław Linde. Pułk otrzymał zadanie obrony linii rzeki Zbrucz przed ewentualnym atakiem wojsk ukraińskich, jednak te zajęte bojami z armią Denikina ataków nie podejmowały. I choć wojska Denikina odnosiły zwycięstwa nad wojskami ukraińskimi, to musiały ustąpić przed oddziałami sowieckimi. W związku z tym polskie linie zostały przesunięte dalej na wschód, w rejon Płoskirowa, a pułk w styczniu 1920 otrzymał zadanie ochrony szlaku kolejowego Podwołoczyska – Czarny Ostrów.
Na początku marca 1920 pułk przeszedł jeszcze dalej na wschód, do Międzybóża, gdzie stanowił odwód 5 DP. Brał udział w wypadach oddziałów dywizji na Wołkowińce i stację kolejową Komarowce, po czym powrócił do 12 DP i wszedł w skład XXIII Brygady Piechoty. Do czasu rozpoczęcia ofensywy na Ukrainie uzupełniano stany osobowe i szkolono młodych żołnierzy.
Pułk w ofensywie kijowskiej Ofensywa ruszyła 25 kwietnia 1920. 12 DP otrzymała zadanie opanowania linii kolejowych Derażnia – Żmerynka i Wońkowce – Bar – Żmerynka i zdobycie Baru. 51 pp wzmocniony jednym dywizjonem 18 pal i jedną kompanią z XX batalionu saperów już 25 kwietnia zajął bez walki Jałtuszków. W kolejnych dniach zdobył Bucnie, stację kolejową Mytki i Malczowce. 29 kwietnia, będąc ponownie w składzie XXIV BP, po sforsowaniu Murafy, zajął Stanisławczyk. W dalszych walkach zajął Strzelniki i stację kolejową Rachny Lasowe, a następnie w ciężkich bojach, wsparty dwoma improwizowanymi pociągami pancernymi, stację Krzyżopol. Skuteczne walki pułku o utrzymanie zdobytej stacji trwały do 13 czerwca. W dniu 27 maja wykonał z użyciem pociągu pancernego „Generał Iwaszkiewicz” skutecznego wypadu na stację Rudnica, którą utrzymywał do 29 maja, po czym powrócił do Krzyżopola. 27 maja stał się dniem święta pułkowego.
Dowódca pułku płk Marian Kukiel w swoim rozkazie dziennym nr 123 z 31 maja tak określił postawę bojową swoich podwładnych:
Walki odwrotowe 13 czerwca pułk otrzymał rozkaz odwrotu, w czasie którego stoczył ciężkie walki pod: Czoboratkami, Tarnawką Wielką, Krzyżopolem, Tomaszpolem i Żołobami. 16 czerwca osiągnął linię rzeki Muraszki, gdzie do 30 czerwca powstrzymywał napór nieprzyjaciela. Od 5 lipca wycofywał się przez Międzybuż, Sufczyńce i Kupiel na linię rzeki Zbrucz w rejonie Toków. W ramach XXIV BP pułk obsadził jej lewe skrzydło, od Toków do Hnilic Wielkich. Dowództwo stało w Medyniu. Do 24 lipca pułk z ogromnym poświęceniem bronił powierzonego odcinka, tracąc ponad 500 żołnierzy. Tego dnia otrzymał rozkaz odwrotu na linię Miodoborów. Podczas odwrotu dwóch szeregowych umarło z wyczerpania, kilkudziesięciu zemdlało. W meldunku sytuacyjnym wysłanym do dowództwa dywizji dowódca brygady płk Marian Kukiel, dowódca brygady napisał, że 51 pp spełnił swój obowiązek żołnierski, a w rozkazie dziennym z 27 lipca podkreślił jego postawę bojową nad Zbruczem: