Niedźwiedź czarny, baribal (Ursus americanus) – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny Ursinae w obrębie rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae). Jest najmniejszym z gatunków niedźwiedzi z rodzaju Ursus występujących w Ameryce Północnej. Wyróżniano do 16 podgatunków, lecz dane molekularne kwestionują ich odrębność. Długość ciała dochodzi do 190 cm, natomiast masa ciała u niektórych osobników wynosi około 400 kg. Ubarwienie jest głównie czarne lub w różnych odcieniach brązu, choć zdarzają się osobniki cynamonowe bądź blond. Prowadzi dzienny tryb życia, hibernując od 3 do 7 miesięcy. Jest wszystkożerny. Samica zimą rodzi od 1 do 5 młodych, którymi opiekuje się około 17 miesięcy. Według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Genetyka Diploidalna liczba chromosomów wynosi 2n=74. Sześćdziesiąt cztery autosomy są akrocentryczne lub telocentryczne, natomiast osiem autosomów jest metacentrycznych lub submetacentrycznych. Chromosom X jest duży i submetacentryczny, a chromosom Y jest mały i akrocentryczny. Analiza mikrosatelitarna sugeruje, że niedźwiedzie z Nowej Fundlandii charakteryzują się niskim poziomem zmienności genetycznej. W niewoli dochodziło do krzyżowania się U. americanus z U. arctos.

Budowa thumb|left|Czaszka Długość głowy i tułowia niedźwiedzia czarnego wynosi od 120 do 190 centymetrów, podobnie jak u niedźwiedzia himalajskiego, ale znacznie mniej niż u niedźwiedzia brunatnego czy polarnego. Ogon mierzy poniżej 12 cm. Niedźwiedziowate generalnie mają bardzo krótkie ogony. Masa ciała niedźwiedzia czarnego zależy od płci, miejsca i pory roku. Samce, cięższe od samic, ważą zwykle od 60 do 225 kg, aczkolwiek zdarzają się osobniki ważące aż 400 kg. Masa samic mieści się zwykle w zakresie od 40 do 150 kg, aczkolwiek pojedyncze samice ważą do 180 kilogramów. Jest to nieco więcej niż u niedźwiedzia himalajskiego i mniej niż osiągającego niekiedy nawet 725 kg niedźwiedzia brunatnego. Samce są zazwyczaj o 10% dłuższe i 10–70% cięższe od samic.

Średnie wymiary czaszki (w mm) dla samic i samców niedźwiedzi z Wirginii: Największa długość Długość kondylobazalna Szerokość rostralna Szerokość jarzmowa♀ 255 (243–271, n=16)♂ 287 (262–317 n=25)♀ 241 (234–256, n=16)♂ 277 (250–304 n=15)♀ 52 (49–56 n=17)♂ 59 (55–67 n=27)♀ 147 (130–159, n=14)♂ 168 (146–198 n=16)

Średnie wymiary czaszki (w mm) dla samic i samców z Alberty, Nowej Fundlandii, Nowego Jorku i Quebecu: Region Długość kondylobazalna Szerokość wyrostka sutkowatego Szerokość jarzmowa Długość żuchwyAlberta♀ 213,4 ± 12,4 (n=13)♂ 288,8 ± 5,2 (n=48)♀ 98 ± 6 (n=13)♂ 120,7 ± 3 (n=48)♀ 128,7 ± 8,1 (n=13)♂ 157 ± 4 (n=48)♀ <60 ± 14,7 (n=13)♂ 184,6 ± 1,1 (n=48)Nowa Fundlandia♀ 239,6 ± 1,6 (n=154)♂ 257,2 ± 1,7 (n=265)♀ 109,6 ± 1 (n=154)♂ 119,8 ± 1,1 (n=265)♀ 147,9 ± 1,7 (n=154)♂ 160 ± 1,6 (n=265)♀ 164,1 ± 1,2 (n=154)♂ 176,9 ± 1,2 (n=265)Nowy Jork♀ 233,3 ± 1,2 (n=184)♂ 254,3 ± 1,5 (n=263)♀ 106.9 ± 0,9 (n=184)♂ 117,3 ± 1 (n=263)♀ 142,8 ± 1,3 (n=184)♂ 155,8 ± 1,5 (n=263)♀ 171 ± 1,1 (n=184)♂ 184,6 ± 1,1 (n=263)Quebec♀ 226 ± 2,7 (n=74)♂ 234,4 ± 3,5 (n=79)♀ 101,5 ± 1,4 (n=74)♂ 103,8 ± 1,9 (n=79)♀ 128,2 ± 3,6 (n=74)♂ 135,3 ± 4 (n=79)♀ 171,9 ± 3,1 (n=74)♂ 172,7 ± 3,6 (n=79)

Od niedźwiedzia brunatnego prócz mniejszej masy ciała odróżnia niedźwiedzia czarnego także prosty profil czoła.

thumb|Zdarzająca się u niektórych osobników cynamonowa barwa futra wynika z mutacji, która pojawiła się ok. 10 tys. lat temu Pysk ma kolor opalony, plama tegoż koloru widnieje także nieco nad okiem. Oczy są barwy brązowej, niemniej przy urodzeniu są one niebieskie i w pierwszym roku życia zwierzęcia zmieniają kolor. Futro zwierzęcia może mieć kolor jednolitej czerni bądź też różnych odcieni brązu. Niekiedy zdarzają się osobniki cynamonowe bądź blond. Te brązowe spotyka się raczej na zachodzie USA, rzadziej w zachodniej Kanadzie. Przy zachodnich wybrzeżach kanadyjskich są one rzadkie, tak jak na Alasce czy na wschodzie Ameryki Północnej bądź w Meksyku. Ubarwienie takie może wynikać z upodobnienia się do większych i wypierających je, niekiedy agresywnie, niedźwiedzi brunatnych, zamieszkujących raczej zachód Ameryki Północnej. Na zachód częstość osobników czarnych rośnie, w Ontario i Minnesocie nieczarne zwierzęta stanowią 5–10% populacji. Podobnie częstość czarnego futra rośnie na północ, jest ono też częstsze w gęstych lasach. Z kolei cynamonowa barwa futra wynika z mutacji typu missens R153C, która zaszła w genie TYRP1 kodującym białko 1 związane z tyrozynazą około 9360 lat temu. Mutacja ta upośledza transport białek do melanosomów i wydaje się poprawiać dostosowanie. Zdarzają się także, choć rzadko, osobniki ubarwione na biało, nie będące jednakowoż albinosami. Spotyka się je na przybrzeżnych terenach Kolumbii Brytyjskiej. Z kolei na południowym wschodzie Alaski obserwuje się osobniki szare nazywane niebieskimi. Ponadto u większości populacji występuje, choć nie często, plamkowanie białymi znaczeniami, niekiedy kształtu księżyca.

Pysk porastają krótkie włosy. Na ciele mają one raczej jedną długość, niemniej te na grzbiecie są gęstsze. Jesienią pojawia się gęsty podszerstek, który późną wiosną ulega linieniu. Włosy oddzielają poduszki palców od tej chroniącej stopę zarówno na przednich, jak i na tylnych łapach, również pomiędzy poduszką dłoniową i nadgarstkową występują włosy. Złuszczanie następuje w zimie, kiedy to niedźwiedź nie chodzi, leżąc w gawrze.

Zwierzę ma krótkie pazury.

Systematyka thumb|left|Niedźwiedź czarny należy do tego samego rodzaju niedźwiedź, co większy od niego widoczny powyżej niedźwiedź brunatny Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1780 roku niemiecki botanik i zoolog Peter Simon Pallas, umieszczając nowo opisany takson w rodzaju Ursus i nadając mu epitet gatunkowy americanus. Miejsce typowe to wschodnie Stany Zjednoczone. Holotyp fizycznie nie istnieje; Pallas swój opis oparł na tekście Johna Brickella z 1737 roku.

Dawniej wyróżniano do 16 podgatunków U. americanus, jednak najnowsze dane molekularne sugerują, że wiele powszechnie uznanych podgatunków może być nieważnych, co wymaga wyjaśnienia taksonomii podgatunkowej. Na podstawie tych badań autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy. U. americanus jest jedynym żyjącym przedstawicielem podrodzaju Euarctos (drugim przedstawicielem jest wymarły U. abstrusus).

Kladogram przedstawiający pokrewieństwo w podrodzinie Ursinae:

Etymologia Ursus: ‘niedźwiedź’. americanus: nowołac. Americanus ‘amerykański, z Ameryki’.

Ewolucja Ewolucja niedźwiedziowatych nie jest łatwa do odtworzenia z uwagi na przepływy genów między gatunkami. Wszystkie gatunki z rodziny Ursidae wywodzą się od wspólnego przodka, który żył 4–8 milionów lat temu. Niedźwiedzie z podrodziny Ursinae pojawiły się w środkowym plejstocenie. Skamieniałości U. americanus pochodzą z okresu od wczesnego irvingtonu do współczesności. U. americanus był najczęściej spotykanym niedźwiedziem w późnym rancholabreanie Ameryki Północnej. Najbliższym żyjącym krewnym U. americanus wydaje się występujący obecnie w Azji U. thibetanus, z czego ten drugi stanowi takson bazalny rodzaju Ursus. U. americanus prawdopodobnie wywodzi się z populacji holarktycznej reprezentowanej w Ameryce Północnej przez U. abstrusus. Wczesne formy były małe, ale stopniowo powiększały się w późnym irvingtonie i rancholabreanie. Niedźwiedzie czarne z późnego plejstocenu były generalnie większe niż współczesne formy z tego samego obszaru. Spośród dzisiejszych gatunków nie ulega wątpliwości bliskie pokrewieństwo niedźwiedzia polarnego i brunatnego, z którego ten pierwszy wyewoluował stosunkowo niedawno, a niedźwiedź czarny zdaje się być grupą siostrzaną kladu złożonego z dwóch poprzednich. Niedźwiedź himalajski sytuuje się w niektórych badaniach bliżej biruanga i wargacza, niż wyżej wymienionych trzech gatunków niedźwiedzia, wykryto ponadto istotny przepływ genów od niedźwiedzia himalajskiego do przodka tych trzech gatunków. Z kolei mtDNA sytuuje niedźwiedzia czarnego blisko niedźwiedzia himalajskiego, a kolejnym ich krewnym wydaje się biruang, podczas gdy niedźwiedź polarny i brunatny sytuują się blisko niedźwiedzia jaskiniowego.

Tryb życia thumb|left|Niedźwiedź czarny wiedzie dzienny tryb życia Niedźwiedź czarny wiedzie dzienny tryb życia. Jego szczyty aktywności przypadają na wczesny ranek i wieczór, podczas gdy w środku dnia urządza on sobie drzemkę. Śpi też w nocy, aczkolwiek jesienią, kiedy to musi zgromadzić zapasu tłuszczu, aktywny jest również nocą. Większa nocna aktywność wiąże się też z bliskością człowieka. Osobniki żyjące w pobliżu siedzib ludzkich zaczynały aktywność nie o 8, jak osobniki dzikie, ale o 19. Zazwyczaj niedźwiedź czarny aktywny jest 50–60% dnia, a nawet mniej przy obfitości związanych z człowiekiem źródeł pożywienia.

Niedźwiedź czarny zajmować może obszar różnej wielkości. Te różnice dotyczą nie tylko poszczególnych osobników, ale także całych populacji. W obrębie różnych populacji średnia wynosi od 5 do 500 km². Natomiast pojedyncze osobniki zajmują od 3 do 1100 km², a nawet powyżej 7000 km² w labradorskiej tundrze. Badacze porównują je tu do niedźwiedzi brunatnych, zajmujących w trudnych siedliskach bardzo duże obszary, choć nie tak wielkie jak przemierzające olbrzymie połacie lodu niedźwiedzie polarne. Zajmowany przez zwierzę obszar zależy od dostępności pożywienia, ale też od płci, ponieważ samiec zajmuje od 2 do 10 razy więcej miejsca niż samica. Największe odnotowane zagęszczenia to 155 osobników na 100 km² na alaskańskiej wyspie i 214 na 100 km² na wybrzeżu Karoliny Północnej, gdzie niedźwiedzie znalazły sobie dogodne źródło pokarmu w postaci zbóż. Jednak już w alaskańskim interiorze liczby te wynoszą 5 na 100 km², podobnie na południowokarolińskim wybrzeżu bez dostępu do antropogenicznych źródeł pożywienia.

Areały poszczególnych osobników zachodzą na siebie. W szczególności obszar zajmowany przez samca zachodzi na wiele obszarów zajmowanych przez samice. Zachodzenie na siebie jest większe w miejscach, gdzie pokarmu jest pod dostatkiem i zagęszczenie niedźwiedzi jest większe. Na niektórych obszarach tylko samice zdają się być terytorialne. Potomstwo matki może przez kilka lat pozostawać na jej obszarze, korzystając z jej ochrony i stopniowo rozszerzając swój zasięg na inne obszary. Samce wyruszają na poszukiwanie własnych obszarów w wieku od jednego do 4 lat. By odnaleźć swoje miejsce, niekiedy przemierzają mniej niż 10 km, niekiedy zaś więcej niż 200 km. W tydzień potrafią przebyć powyżej 40 km. Ponadto osobniki obu płci jesienią zmierzają na obszary masowego owocowania. Wyruszają w sierpniu. Wracają we wrześniu lub październiku. Samce przemierzają większe odległości niż samice. Zwierzęta przemierzają wtedy niekiedy 20 km, a niekiedy nawet powyżej 50 km. W jeden dzień potrafią przemierzyć powyżej 20 km. Mediana wynosi zależnie od płci 10 i 26 km, maksimum 168 km. Zwierzęta najczęściej kierują się na południe. Migruje wtedy 44% samców i 39% samic, szczególnie te o masie ciała na granicy pozwalającej na rozród. Podczas podróży zachowują zwiększoną ostrożność. Migrujące samice mają mniejszą śmiertelność na skutek polowań niż niemigrujące. Na zimę zwierzę powraca do znajomego sobie obszaru celem zimowego spoczynku. Ponadto 8% osobników migruje wiosną, od kwietnia do czerwca. W górach ponadto występują pionowe wędrówki zwierząt.

Hibernacja