Jānis Rudzutaks, Jan Rudzutak, ros. Ян Эрнестович Рудзутак (ur. 3 sierpnia 1887 w Cauni, zm. 29 lipca 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą) – łotewski komunista i działacz bolszewicki w ZSRR, członek KC RKP(b)/WKP(b) i Politbiura WKP(b) oraz ludowy komisarz komunikacji ZSRR (1924–1930).
Urodził się w rodzinie robotników rolnych w rejonie Goldyngi w Kurlandii. W 1903 roku podjął pracę w jednej z ryskich fabryk. W wyniku negatywnych doświadczeń nabytych tamże zaangażował się w ruch socjalistyczny, wstępując do SDPRŁ. Za działalność rewolucyjną aresztowany w 1907 roku i skazany na 15 lat katorgi, zamienioną na 10 lat więzienia – karę odbywał w Rydze i moskiewskich Butyrkach do rewolucji lutowej i obalenia caratu (1917). Po rewolucji lutowej działacz związkowy włókienników. Uczestnik rewolucji październikowej. W l. 1917–1920 przewodniczący Centralnej Rady Związku Włókienników. W l. 1920–1921 przewodniczący Centralnej Rady Związku Zawodowego Transportowców. W l. 1922–1924 przewodniczący Centroazjatyckiego KC Rosyjskiej Partii Komunistycznej(b) (RKP(b)), a 1923–1924 sekretarz KC RKP(b).
Od 1924 do 1930 roku sprawował urząd ludowego komisarza komunikacji ZSRR, a w latach 1926–1937 był wiceprzewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i wiceprzewodniczącym Rady Pracy i Obrony (16.1.1926–28.4.1937).
Od 1920 do 1937 roku członek Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) oraz Politbiura WKP(b) w latach 1926–1937. W latach 1928–1931 przewodniczący Komitetu ds Chemizacji Gospodarki Narodowej. Jeden z czołowych twórców industrializacji ZSRR. W latach 1931–1934 przewodniczący Centralnej Komisji Kontroli WKP(b). Członek Ogólnorosyjskiego Komitetu Wykonawczego.
W okresie „wielkiej czystki” 24 maja 1937 roku aresztowany przez NKWD pod zarzutem trockizmu i szpiegostwa na rzecz III Rzeszy. 28 lipca 1938 skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR na karę śmierci za szpiegostwo, rozstrzelany następnego dnia w miejscu egzekucji Kommunarka i tam pochowany anonimowoРудзутак Ян Эрнестович..
Zrehabilitowany 29 stycznia 1956 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.
Anastas Mikojan wspomina w swoich pamiętnikach, że Lenin rozważał przed śmiercią w 1924 roku powierzenie Rudzutakowi sekretariatu generalnego WKP(b) zamiast Józefowi Stalinowi.
Przypisy
Bibliografia Jan Rudzutak na portalu hrono.ru Рудзутак Ян Эрнестович (Rudzutaks Jānis) Рудзутак Ян Эрнестович Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 22 Moskwa 1975.
Kategoria:Łotewscy komuniści Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Łotewskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Postacie rewolucji październikowej Kategoria:Radzieccy ministrowie Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Więźniowie Butyrek Kategoria:Zmarli w 1938 Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy rewolucji na Łotwie (1905–1907)