thumb|Grób Aleksandra Czołowskiego na Cmentarzu Łyczakowskim Aleksander Czołowski (ur. 27 lutego 1865 w Krównikach, zm. 7 lipca 1944 we Lwowie) – polski historyk, antykwariusz, archiwista, dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Lwowa i Muzeum Narodowego we Lwowie.
Życiorys W 1884 ukończył gimnazjum w Stanisławowie, po czym podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Przeniósł się wkrótce na Wydział Filozoficzny uniwersytetu w Wiedniu. W 1890 ukończył studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego, uzyskując stopień doktora filozofii. Był uczniem prof. Liskego. W 1891 objął stanowisko archiwariusza, a następnie dyrektora archiwum i podległych mu muzeów (w tym muzeum miejskiego) we Lwowie, piastując to stanowisko aż do czerwca 1939, gdy przeszedł na emeryturę. Był także kolekcjonerem dzieł sztuki i jednym z inicjatorów utworzenia we Lwowie galerii obrazów.
Był członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i członkiem przybranym wydziału historyczno-filozoficznego Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Wyróżniał się jako człowiek rozległej wiedzy. Dzięki jego staraniom w 1893 powstało Muzeum Historyczne miasta Lwowa a także Muzeum Narodowe im. króla Jana III. Brał aktywny udział w bieżącym życiu miasta, w organizacji wystaw i zjazdów, pracach Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa i Polskiego Towarzystwa HistorycznegoFryderyk Papée, Towarzystwo historyczne 1886–1900, [w:] Kwartalnik Historyczny, rocznik LI, z. 1–2, Lwów 1937, s. 6.. Członek korespondent Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1897 rokuSprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 8.. W kręgu jego zainteresowań były zarówno lwowskie archiwa rządowe, jak też klasztorne i cechowe. W lipcu 1905 wraz z Józefem Białynią Chołodeckim odkrył grobowiec Gertrudy Potockiej w podziemiach kościoła w Witkowie. W 1906 został sekretarzem założonego wówczas Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa.
Po wybuchu I wojny światowej w 1914 został członkiem Miejskiej Straży Obywatelskiej we Lwowie (sekcja IV w dzielnicy I). 8 marca 1925 został wybrany wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie.
Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim.
Jego siostrą była Kazimiera, która poślubiła Władysława Szydłowskiego.
Twórczość Lwów za ruskich czasów (1887) Z przeszłości Jezupola i okolicy (1890) Bitwa pod Obertynem r. 1531 (1890) Najstarsza księga miejska 1382–1389 (1892) Sprawa sporu granicznego przy Morskiem Oku. Wywód historyczno-prawny z pięcioma kartami (1894) Księga przychodów i rozchodów miasta 1404–1414 (1896) Jan III i jego pomnik we Lwowie (1898) „Mord rytualny”. Epizod z przeszłości Lwowa (1899) Odpowiedź rabinowi lwowskiemu dr. Jecheskielowi Caro w sprawie „mordu rytualnego” (1899) Księga przychodów i rozchodów miasta 1414–1426 (1905) W sprawie galerii miejskiej (1907) Grunwald 15 lipca 1410 (1910) Wysoki zamek (1910) Marynarka w Polsce. Szkic historyczny (1922) Historja Lwowa: od założenia - do roku 1600 (1925) Przeszłość i zabytki województwa tarnopolskiego (1926) O polskie trofea w Rosji (1926) Memorjał pożaru miasta Lwowa (1927) Muzea Gminy Miasta Lwowa = Musées municipaux de la ville de Lwów (1929) Jan III i miasto Lwów: wspomnienie w trzechsetną rocznicę urodzin króla (1929) Dawne żeglarstwo polskie (1930) Ikonografia wojenna Jana III (1930) Polskie morze i Gdańsk w grafice i literaturze XVI-XX w. : przewodnik po wystawie urządzonej staraniem Muzeum Narodowego im. Króla Jana III, Lwow. Komitetu Floty Narodowej i Lwow. Oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej (1931) Jan III i zamek w Olesku (1935) Urządzenie pałacu wilanowskiego za Jana III z planem i 10 ilustracjami (1937) Lwowskie zbiory muzealne (1938) Zapomniany fortyfikator Zamościa (1938) Złoty szlak (1938) Tatarzy w Karpatach w 1594 r. Epizod z najazdów tatarskich na Polskę (1939) Najazd Tatarów na Lwów w 1695 r. Obraz dziejowy Lwowa Pogląd na organizację i działalność dawnych władz miejskich do 1848 r. Pomniki dziejowe Lwowa (wraz z Franciszkiem Jaworskim)
Odznaczenie Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1933) „za długoletnią i owocną pracę społeczną oraz na polu krzewienia kultury i sztuki”.
Przypisy
Bibliografia Łucja Charewiczowa, Historiografia i miłośnictwo Lwowa (Lwów, 1938). Józef Zieliński – Aleksander Czołowski, w czterdziestolecie pracy archiwalnej, konserwatorskiej i naukowej, 1891–1931 (Lwów, 1932). Iwona Zima, Aleksander Czołowski 1865–1944: luminarz lwowskiej kultury, Gdynia 2011.
Linki zewnętrzne Lwowska Galeria Sztuki Inwentarz archiwalny Zbioru Aleksandra Czołowskiego przechowywanego w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie Rękopisy w serwisie Polona
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Historycznego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Krównikach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polscy antykwariusze Kategoria:Polscy archiwiści Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Polscy muzealnicy Kategoria:Urodzeni w 1865 Kategoria:Zmarli w 1944