Nadrenia Północna-Westfalia (, ; ; ) – kraj związkowy w zachodniej części Niemiec, największy pod względem liczby ludności, liczy 18 139 116 mieszkańców (31 grudnia 2022). Stolicą kraju związkowego jest Düsseldorf, największym miastem – Kolonia.

Historia mały|lewo|Podział polityczny obszaru dzisiejszej Nadrenii Północnej-Westfalii w 1477 r. W starożytności sięgały tu granice Cesarstwa Rzymskiego. Rzymskimi miastami były m.in. Kolonia, Akwizgran, Bonn i Jülich. We wczesnym średniowieczu obszar znajdował się we władaniu frankijskim, a Akwizgran został główną rezydencją Karola Wielkiego, pierwszego zachodniego cesarza rzymskiego od czasu upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Katedra w Akwizgranie jest miejscem jego spoczynku. W X wieku region dzielił się na Lotaryngię (część południowo-zachodnia ze starożytnymi miastami Kolonią i Akwizgranem) i Westfalię (północ i wschód z wczesnośredniowiecznymi Dortmundem i Münsterem). W z Lotaryngii wyodrębniły się księstwa Jülich, Kleve i Bergu, natomiast w westfalskiej części regionu powstały w Lippe, księstwo biskupie Münsteru i hrabstwo Mark, jednakże wiodącym krajem pozostawało arcybiskupstwo Kolonii, przekształcone w w Elektorat Kolonii. W 1288 od arcybiskupstwa odłączyła się Kolonia, by zostać wolnym miastem. Wolnymi miastami zostały w średniowieczu także Akwizgran i Dortmund. W latach 1521–1614 istniały Zjednoczone Księstwa Jülich-Kleve-Berg, a od fragment regionu z miastami Geldern, Kevelaer i Straelen przy współczesnej granicy z Holandią przynależał do Hiszpanii. Hiszpania utraciła miasta wskutek wojny o sukcesję hiszpańską w na rzecz Prus.

W drugiej połowie XVIII w. obszar na lewym brzegu Renu został opanowany przez Francję, a na początku XIX w. także północna część regionu znalazła się w granicach Francji. Po porażce Francji w większość obszaru, z wyjątkiem Księstwa Lippe, włączono do Prus. Utworzono prowincje Westfalia oraz Nadrenia, w granicach której znalazły się również ziemie zajęte przez Prusy w 1815 r. kosztem Luksemburga (II rozbiór Luksemburga). W cały obszar znalazł się w granicach Cesarstwa Niemieckiego.

Kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia został utworzony 23 sierpnia 1946 na podstawie zarządzenia nr 46 Dowództwa brytyjskiej strefy okupacyjnej w Niemczech z połączenia północnej części dawnej pruskiej prowincji Nadrenia oraz pruskiej prowincji Westfalia – południowo-zachodniej części WestfaliiHochzeit zwischen Rheinland und Westfalen war der Auslöser .. Stąd przymiotnik „północna” w nazwie odnosi się do pierwszego członu: „Nadrenia”, a nie członu „Westfalia”. Pół roku później, zarządzeniem nr 77 z 21 stycznia 1947 przyłączono do niego dawne Wolne Państwo Lippe (wcześniej Księstwo Lippe), wtedy Nadrenia Północna-Westfalia uzyskała swój ostateczny kształt.

Współcześnie Nadrenia Północna-Westfalia pozostaje największym skupiskiem osób z polskim tłem migracyjnym w Niemczech, liczącym ponad 700 tys. osób.

Geografia mały|upright=1.3|Mapa topograficzna Nadrenia Północna-Westfalia leży w zachodniej części Niemiec, graniczy z Holandią i Belgią. Zaludnienie wynosi 18 139 116 mieszkańców (stan: 31 grudnia 2022), powierzchnia 34 110,26 km². Większą część powierzchni zajmują niziny, a także niskie pasma górskie Reńskich Gór Łupkowych: w centrum , na południu Westerwald, na wschodzie i południowym wschodzie Las Teutoburski, , , , Rothaargebirge, , a na południowym zachodzie, przy granicy z Belgią, wschodnie stoki Ardenów. Najwyższy szczyt to Langenberg ( n.p.m.). Główne rzeki: Ren, Ruhra, Ems, Wezera połączone kanałami: Śródlądowym, Ren-Herne, Dortmund-Ems. Nadrenia Północna-Westfalia jest najsilniej uprzemysłowionym krajem związkowym Niemiec, z głównym regionem przemysłowym – Zagłębiem Ruhry.

Podział administracyjny Nadrenia Północna-Westfalia składa się z pięciu rejencji: Arnsberg, Detmold, Düsseldorf, Kolonia i Münster, 31 powiatów ziemskich (Kreise), 22 miast na prawach powiatu (kreisfreie Stadt) oraz 396 gmin (Gemeinde).

Największe miasta mały|Kolonia mały|Düsseldorf Liczba mieszkańców na dzień 31 grudnia 2022 Kolonia (niem. Köln), Düsseldorf, Dortmund, Essen, Duisburg, Bochum, Wuppertal, Bielefeld, Bonn, ; dawna stolica RFN, obecnie Bundesstadt (pol. miasto federalne) z niektórymi centralnymi urzędami

Miasta na prawach powiatu (niem. kreisfreie Stadt) w kolejności alfabetycznej: Akwizgran (niem. Aachen) (AC) Bielefeld (BI) Bochum (BO) Bonn (BN) Bottrop (BOT) Dortmund (DO) Duisburg (DU) Düsseldorf (D)<li>Essen (E) <li>Gelsenkirchen (GE) <li>Hagen (HA) <li>Hamm (HAM) <li>Herne (HER) <li>Kolonia (niem. Köln) (K) <li>Krefeld (KR) <li>Leverkusen (LEV)<li>Mönchengladbach (MG) <li>Mülheim an der Ruhr (MH) <li>Münster (MS) <li>Oberhausen (OB) <li>Paderborn (PB) <li>Remscheid (RS) <li>Solingen (SG) <li>Wuppertal (W)

Polityka Skład Landtagu (wyniki wyborów z 2026 roku): PartiaWyniki wyborów Liczba mandatówKoalicjaCDU31%39SPD25,9%32AFD19,5%24Sojusz 90/Zieloni7,9%10 Premierzy 1946–1947: Rudolf Amelunxen (Z) 1947–1956: Karl Arnold (CDU) 1956–1958: (SPD) 1958–1966: (CDU) 1966–1978: Heinz Kühn (SPD) 1978–1998: Johannes Rau (SPD) 1998–2002: Wolfgang Clement (SPD) 2002–2002: (G, p.o.) 2002–2005: Peer Steinbrück (SPD) 2005–2010: Jürgen Rüttgers (CDU) 2010–2017: Hannelore Kraft (SPD) 2017–2021: Armin Laschet (CDU) od 2021: Hendrik Wüst (CDU)

Gospodarka Podstawą rozwoju są bogate złoża węgla kamiennego w Zagłębiu Ruhry i węgla brunatnego w Zagłębiu Dolnoreńskim oraz rudy żelaza, cynku, ołowiu, soli kamiennej i potasowej.

Rozwinięty przemysł rafineryjny, petrochemiczny, koksochemiczny, hutniczy, metalowy, maszynowy, elektrotechniczny, elektroniczny, precyzyjny, samochodowy, taboru kolejowego, stoczniowy, chemiczny, materiałów budowlanych, szklarski, drzewny, włókienniczy, odzieżowy oraz spożywczy.

Rolnictwo jest oparte na uprawie jęczmienia, pszenicy, buraków cukrowych, roślin pastewnych, ziemniaków, warzyw oraz hodowli trzody chlewnej, bydła, drobiu.

Bardzo gęsta sieć transportowa, liczne węzły kolejowe, kanały śródlądowe, porty rzeczne (największy w Duisburgu), dwa porty lotnicze o znaczeniu międzynarodowym: w Kolonii i Düsseldorfie.

Przypisy

Bibliografia Ewald Gläßer, Martin W. Schmied, Claus-Peter Woitschützke: Nordrhein-Westfalen. Justus Perthes Verlag Gotha 1997, .

Linki zewnętrzne Landesportal Nordrhein-Westfalen

Kategoria:Kraje związkowe Niemiec