Józef Władysław Wolski, (do 1938 roku: Józef Dzida) (ur. 19 marca 1910 w Tarnowie, zm. 2 października 2008 w Krakowie) – historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Łódzkiego.
Życiorys Był synem Jana Dzidy, przedstawiciela handlowego firmy chemicznej Fritze z siedzibą we Florisdorf pod Wiedniem. Miał siostrę. W 1912 razem z rodziną przeniósł się do Krakowa, gdzie ukończył III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego i zdał w 1928 maturę, następnie w 1932 studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na UJ podjął pracę jako asystent (1936 obronił pracę doktorską). 6 listopada 1939 wraz z 182 innymi osobami został aresztowany w akcji hitlerowskiej Sonderaktion Krakau i do 1941 był więziony w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen, a potem w Dachau. Po zwolnieniu w styczniu 1941, podjął w 1942 działalność w tajnym nauczaniu na tajnym Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracował także w Banku Emisyjnym.
Po wojnie powrócił do pracy na UJ, do 1946 jako adiunkt. W czerwcu 1946 habilitował się na podstawie rozprawy: L'effondrement de la domination des Séleucides en Iran au IIIe siècle av. J.-C. Tytuł profesora zwyczajnego uzyskał w 1962. W latach 1958–1980 profesor UJ, 1965–1968 był dziekanem Wydziału Filozoficzno-Historycznego, po wydarzeniach marca 1968 nie chciał po raz kolejny kandydować na to stanowisko. W 1958 objął katedrę Historii Starożytnej UJ, którą kierował do przejścia na emeryturę w 1980.
W latach 1946–1952 pracował także na Uniwersytecie Łódzkim jako zastępca profesora (do 1948) i profesor, następnie na Uniwersytecie Wrocławskim (1952–1958).
Pod jego kierunkiem w 1965 stopień naukowy doktora uzyskał Andrzej Kunisz, a w 1972 – Maciej Salamon.
W 1945 został on członkiem Komisji Historycznej PAU, od 1990 był członkiem czynnym PAU. Wieloletni członek Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, przewodniczący tego komitetu od 1977. Wykładał gościnnie także w uczelniach zagranicznych w Bolonii, Padwie, na Sorbonie. W latach 1971–1975 kierował krakowskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Historycznego.
W 2004, w 65. rocznicę wydarzeń Sonderaktion Krakau, był ostatnim żyjącym spośród aresztowanych.
Był uhonorowany m.in. tytułami doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (9 czerwca 1993) i Professoris Honorarii Uniwersytetu Jagiellońskiego (2003) oraz licznymi nagrodami i odznaczeniami.
Od 1948 był mężem Anny z domu Piotrowicz (zm. 1983). Miał dwie córki.
Zmarł w Krakowie, pochowany 9 października 2008 na cmentarzu Rakowickim (kwatera XLII-zach-3).
Publikacje Historia powszechna. Starożytność (1965, dziesięć wydań). Atlas historyczny świata (1974, kilka wydań). Rzym i państwo Partów I w. p.n.e., „KH” 92 (1985), s. 221–233. Imperium Parthicum. Przyczyny wzrostu i upadku, „Eos” 74 (1986), z. 2, s.183–193. Iran siedziba imperiów w starożytności, t. I, Achemenidzi, t. II, Arsacydzi, „Nauka dla Wszystkich”, nr 403, 417, Wrocław 1986–1988. L'empire des Arsacides (1992 wyd. polskie: Imperium Arsacydów, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań 1993, 1996). Rzymska polityka na Wschodzie. Imperializm rzymski w konflikcie z imperializmem irańskim [w:] „Starożytny Rzym we współczesnych badaniach”, red. A. Kunisz, Kraków 1998, s. 81–103. Dzieje i upadek imperium Seleucydów, The Enigma Press, Kraków 1999, .
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (25 września 2000) „za wybitne zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1984) Krzyż Oświęcimski (1989) Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Medal Komisji Edukacji Narodowej (1980) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Odznaka Grunwaldzka Odznaka Nagrody Państwowej II stopnia (1984) Złota Odznaka „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” (27 października 1969)Uchwała Nr 360 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 27 października 1969 r. w sprawie nadania odznaki „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” [dostęp 2025-07-21].
Przypisy
Bibliografia notka biograficzna z tyłu książki pt. Historia powszechna. Starożytność, PIW, Warszawa 2002 () i bibliografii Dziejów i upadku imperium Seleucydów, The Enigma Press, Kraków 1999 (). Wspomnienia profesora Józefa Wolskiego w archiwum Pamięć Uniwersytetu – Oddział Dokumentacji Audiowizualnej Archiwum UJ – Kronika Filmowa UJ.
Linki zewnętrzne Relacja biograficzna Józefa Wolskiego nagrana w ramach projektu „Świadectwa. XX wiek”. Ośrodek KARTA
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnowie Kategoria:Ludzie związani ze szkołą im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oświęcimskim Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Ofiary Sonderaktion Krakau Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy historycy starożytności Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Więźniowie KL Dachau Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Więźniowie niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Zmarli w 2008