Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej

Samoobrona Rzeczpospolitej PolskiejNazwa zgodna z wpisem do ewidencji partii politycznych. – polska partia polityczna, odwołująca się w różnych okresach swojej działalności głównie do idei socjalistyczno-agrarnychNikolaus Werz: Populismus: Populisten in Übersee und Europa. Analysen. Vol. 79 (1 ed.). VS Verlag für Sozialwissenschaften Wiesbaden, . Die Samoobrona verfügt nach den letzten Parlamentswahlen über 53 Sejmabgeordnete und zwei Senatoren. 13 Ihr Führer, der 47-jährige Landwirt Andrzej Lepper, lehnt die Globalisierung ab, kritisiert die freie Marktwirtschaft und schlägt protektionistische, sozialistische und nationalistische Töne an. Zu verzeichnen sind auch manche prorussische Tendenzen sowie eine spürbare Nostalgie für die Volksrepublik Polen. Lepper ist ein Gegner der NATO- und EU-Mitgliedschaft Polens. .Partia A. Leppera przedstawiała się jako „prawdziwa lewica”, natomiast teoretycy określali ją jako socjalistyczną czy lewicowo-socjalistyczną. (...) Te dane przekładały się także na program ugrupowania, w którym można dostrzec zarówno wpływy agraryzmu, jak i doktryn skrajnie lewicowych. Rafał Lisiakiewicz: Miejsce Samoobrony RP w typologii partii politycznych, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego W Krakowie”, s. 39–41. ISSN 1898-6447.Paweł Przyłęcki: Populizm w polskiej polityce: Analiza dyskursu polityki. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, s. 133. . Samoobrona (...) czerpie swoje źródło z ideologii agraryzmu, nacjonalizmu, a także socjalizmu..A Party Family Theory of Party Positions on European Integration: A Polish Case Study. [dostęp 2024-10-12]. ., narodowo-lewicowychJarmila Curtiss, Alfons Balmann, Kirsti Dautzenberg, Kathrin Happe: Agriculture in the Face of Changing Markets, Institutions and Policies: Challenges and Strategies. Vol. 33. Leibniz Institute of Agricultural Development in Transition Economies, s. 261. . . ., lewicowo-katolickichSamoobrona RP w polskim systemie partyjnym, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, s. 380. Pozycja Samoobrony miała stanowić szeroką formułę lewicowości, obejmującą lewicę katolicką, zjednoczone dążeniem do osiągnięcia fundamentalnych celów.., socjalistyczno-katolickichMaksymilian Fras: The Catholic Church, Religion and Politics in Post-Communist Poland: Secularisation and Republicisation 1989–2007, The Open University, s. 187–188. The same applied to Andrzej Lepper, a farmer turned political revolutionary, and later deputy prime minister in Jaroslaw Kaczynski’s government (see Chapter 5). Lepper founded Self-Defence (‘Samoobrona’, SO), a trade union and political party, in January 1992. His programme was a mixture of socialist and etatist economic policies with populist slogans. Even though Lepper most often praised the communist period as the golden era of Polish farming, and criticised the free market his rhetoric was full of references to Church, Catholicism and national identity: 'One cannot imagine Polish national culture without (...) Catholicism. It is the Church that allowed us, Poles, to defend our national identity’ (U11993). Lepper often quoted John Paul IPs remark that capitalism cannot be the only alternative to communism, and declared that wanting to 'be a Christian in Samoobronas activities means (...) to refer to the social ramifications of the Gospel and papal teachings’ (U11993). Listed as „Christian socialist”. ., antyglobalistycznychVirginia R. Domínguez: Global Perspectives on the United States Pro-Americanism, Anti-Americanism, and the Discourses Between, University of Illinois Press, s. 87. . The antiglobalization forces exemplified by Andrzej Lepper’s Samoobrona (Self-defense) party have also made a strong showing in recent elections. Lang, Kai-Olaf (2005). „Populism in Central and Eastern Europe – A Threat to Democracy or just Political Folklore?”. Populism East and West. Slovak Foreign Policy Affairs. 6 (1). Research Center of the Slovak Foreign Policy Association: 11. Taking into account Lepper’s anti-market, anti-globalization rhetoric and his positive assessment of the Gierek-era, i.e. the 1970s in Poland, Samoobrona could also be categorized as leftist populism. ., antykapitalistycznych, nacjonalistycznychMarcin Kula, Marcin Zaremba: Nationalism as an Expression of Social Conflicts in Contemporary Poland, [w:] Ray Taras (red.): National Identities and Ethnic Minorities in Eastern Europe: Selected Papers from the Fifth World Congress of Central and East European Studies, Warszawa 1995, s. 154. . i agrarnych, najczęściej łącząca poszczególne elementy tych nurtów, założona 10 stycznia 1992 (zarejestrowana sądownie 12 czerwca 1992) z inicjatywy działaczy Związku Zawodowego Rolnictwa „Samoobrona” Andrzeja Leppera. Do 17 stycznia 2000 nosiła nazwę Przymierze Samoobrona. W latach 2006–2007 współtworzyła koalicyjny rząd wraz z Prawem i Sprawiedliwością i Ligą Polskich Rodzin. W latach 2001–2007 posiadała klub parlamentarny, a od 2004 do 2009 reprezentację w Parlamencie Europejskim. 4 marca 2012 weszła w skład partii Samoobrona, powołanej w styczniu 2010 przez część działaczy Samoobrony RP (którą także przed śmiercią kierował Andrzej Lepper). W listopadzie 2021 złożono wniosek o rejestrację reaktywowanej Samoobrony RP (istniejącej równolegle do Samoobrony), która nastąpiła 28 września 2022.

Historia Geneza Początki istnienia organizacji związkowej sięgają lipca 1991 roku, gdy z inicjatywy Andrzeja Leppera grupa poszkodowanych przez powódź rolników powołała do życia Gminne Komitety Samoobrony Rolnictwa. Podczas protestów rolników w Warszawie na przełomie września i października spotkały się grupy rolników zamojska i zachodniopomorska. W październiku odbyły się także wybory parlamentarne 27 października 1991 „Wojewódzki Komitet Samoobrony Rolników w Koszalinie z siedzibą w Darłowie” (komitet wyborczy zarejestrowany w 1 na 37 okręgów wyborczych) uzyskał 3247 głosów, tj. 0,03% poparcia i nie zdobył mandatów parlamentarnych. Do Sejmu kandydowali: Andrzej Lepper, Leszek Siudek i Józef KołodziejWydawnictwo Państwowej Komisji Wyborczej pt. Wyniki wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 27 października 1991. Część I. Warszawa 1991.. Wynik doprowadził do rozłamu w komitecie wyborczym i „Wojewódzki Komitet Samoobrony Rolników w Koszalinie z siedzibą w Darłowie” przekształcił się w „Samoobronę – Leppera”. W latach 90. polityka partii była ściśle związana z działalnością ZZR „Samoobrona”, którego członkowie organizowali protesty polegające głównie na blokowaniu dróg w sprzeciwie wobec polityki ekonomicznej kolejnych rządów, a zwłaszcza w okresie rządu Hanny Suchockiej.

1992–2001 Związek Zawodowy Rolnictwa „Samoobrona” został zarejestrowany 10 stycznia 1992, zaś rejestracja partii nastąpiła 12 czerwca tego samego roku. Jej powstanie związane było m.in. powołaniem przez poszkodowanych przez powódź rolników z okolic Darłowa Gminnych Komitetów Samoobrony Rolnictwa. Wśród członków założycieli partii byli związkowcy (m.in. Andrzej Lepper, Marek Lech, Jerzy Trojanowski, Paweł Skórski i Roman Wycech), niektórzy członkowie Zjednoczenia Patriotycznego Grunwald (np. Stanisław Skalski, Tadeusz Bednarczyk, Janusz Bryczkowski), a także osoby z innych środowisk, jak Edmund Dygulski, Teresa Marmucka-Lalka, Antoni Chodorowski, Andrzej Supron czy Władysław Komar. W pierwszych latach działalności formacja była silnie związana ze środowiskami nacjonalistycznymi (m.in. Leszkiem Bublem). 9 kwietnia 1992 grupa działaczy zorganizowała okupację ministerstwa rolnictwa, domagając się umorzenia pożyczek.

W 1993 podjęła współpracę z kierowaną przez Leszka Bubla Polską Partią Przyjaciół Piwa. Wśród doradców partii znaleźli się wówczas także m.in. Edward Kowalczyk, Antoni Heda, Ludwik Maciąg oraz Edward Kurowski.. W tym samym roku pierwszym posłem należącym do partii był Andrzej Rychlik (wybrany z listy KPN, później niezrzeszony).

W 1993 partia współtworzyła wraz z ZP „Grunwald”, Komitetem Obrony Bezrobotnych, Stowarzyszeniem „Trzecia Droga”, Federacją Związków Zawodowych Górników, Związkiem Zawodowym Pracowników Miedzi, Unią Wolnych Związków Zawodowych oraz Stronnictwem Narodowym „Ojczyzna” Komitet Samoobrony Narodu, który rozpadł się po kilku miesiącach. W kolejnych latach ugrupowanie podjęło współpracę także m.in. z Solidarnością 80 Mariana Jurczyka i Stronnictwem Narodowym. Zaś działający przy partii związek zawodowy zorganizował demonstracje i protesty, z których najgłośniejszą była nieudana próba wejścia do budynku Sejmu 2 kwietnia 1993. W czerwcu Samoobrona powołała 50 komitetów mających stanowić bazę do udziału w przyszłych wyborach. Na listach partii znaleźli się przedstawiciele różnych grup społecznych m.in. bezrobotnych inżynierów i rolników, zaś sama kampania była finansowana ze składek zwolenników ruchu oraz darowizn. Główne hasło kampanii wyborczej brzmiało „Może, a więc musi być lepiej”.

W wyborach parlamentarnych 19 września 1993 lista pod nazwą „Samoobrona – Leppera” (komitet wyborczy zarejestrowany w 44 na 52 okręgi wyborcze) uzyskała 383 967 głosów, tj. 2,78% poparcia i nie weszła do Sejmu. Z jej listy kandydowali jako przedstawiciele Polskiej Partii Przyjaciół Piwa (m.in. Jerzy Kulej, Ireneusz Paliński, Władysław Komar, Andrzej Supron i Kazimierz Górski). Do Sejmu startowali także m.in. Stanisław Skalski, Janusz Bryczkowski, Genowefa Wiśniowska, Zofia Grabczan, Alicja Lis, Tadeusz Dębicki, Andrzej Rychlik i Józef PawelecInga Słodkowska, Wybory 1993. Partie i ich programy, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2001.. O mandaty w Senacie z ramienia Samoobrony ubiegali się m.in. Czesław Kuriata, Halina Janaszek-Ivaničková i Edward Kurowski. Po wyborach w partii dokonano rozliczeń i usunięto z niej m.in. Janusza Bryczkowskiego i Bohdana Porębę.

Mimo wyborczej porażki w 1994 partia nasiliła protesty, które zyskiwały coraz bardziej głośny charakter. W lipcu tego samego roku sekcja antyegzekucyjna związku zawodowego dokonała napaści na zarządcę komisarycznego w Kobylnicy. Rozpoczęto również budowę struktur terenowych, ugrupowanie uczestniczyło także w powołaniu, razem z Głównym Komitetem Pamięci Ofiar Stalinizmu w Polsce oraz Powszechną Partią Słowian i Narodów Sprzymierzonych, Frontu Narodowo-Patriotycznego im. 11 listopadaMateusz Piskorski: Samoobrona RP w polskim systemie partyjnym, Poznań 2010.. W lipcu 1994 przewodniczący Samoobrony Andrzej Lepper został aresztowany na dwa miesiące za napaść na zarządcę komisarycznego gospodarstwa ogrodniczego w Kobylnicy. Podczas nieobecności Andrzeja Leppera Janusz Bryczkowski zwołał nadzwyczajny kongres Samoobrony mający na celu odebranie przywództwa w partii Andrzejowi Lepperowi. Próba przejęcia władzy nie powiodła się z powodu braku kworum i lojalności części działaczy wobec Andrzeja Leppera.

5 listopada 1995 przewodniczący Andrzej Lepper startował w wyborach prezydenckich. Swoją kampanię oparł na krytyce przemian ustrojowych, zwłaszcza politykę prywatyzacyjną rządów. Zdobył 235 797 głosów, tj. 1,32% poparcia (zajął 9. miejsce na 13 kandydatów). Porażka w wyborach prezydenckich spowodowała osłabienie aktywności partii. Ponowny wzrost aktywności partii miał miejsce na początku 1997 roku. Partia wraz ze związkiem zawodowym Wolnym Związkiem Zawodowym „Sierpień 80” – Konfederacja udzieliła wówczas wsparcia rolnikom, przez których gospodarstwa miał przebiegać Gazociąg Jamalski. W kolejnych wyborach parlamentarnych przeprowadzonych 21 września 1997 Przymierze Samoobrona (zarejestrowane w 16 na 52 okręgi wyborcze) uzyskało zaledwie 10 073 głosy, tj. 0,08% poparcia i partia ponownie nie uzyskała mandatów w parlamencie.

Działania te ponownie nasiliły się w okresie rządów koalicji AWS-UW (w latach 1997–2000), a następnie samej AWS (w okresie 2000–2001). Partia organizowała wówczas wiele blokad dróg. Rozszerzenie i radykalizacja akcji protestacyjnych spowodowały wzrost liczby wystąpień lidera w środkach masowego przekazu i wzrost poparcia dla partii do poziomu 5%.