Analiza słowotwórcza wyrazu – jedno z zagadnień słowotwórstwa (dziedziny językoznawstwa).
Prawidłowo przeprowadzona analiza słowotwórcza powinna obejmować podanie następujących elementów: badana formacja słowotwórcza, parafraza słowotwórcza (taka definicja słowotwórcza, w której znajdzie się wyraz motywujący i definiowany wyraz motywowany i która odda znaczenie wyrazu motywowanego), podstawa słowotwórcza, tematy słowotwórcze badanej formacji i podstawy słowotwórczej, użyte formanty i zachodzące oboczności, rodzaj derywacji, typ derywatu, zjawiska towarzyszące.
Przykłady analizy słowotwórczej w języku polskim + Formacja słowotwórcza Parafraza słowotwórcza Podstawa słowotwórcza Tematy słowotwórcze Formanty, alternacje Derywacja Derywat Zjawiska towarzyszącebrąz‘związane z brązowym’ brązowy brąz-Ø (zero morfologiczne, formant zerowy) paradygmatyczna transpozycyjnydezintegracja ow dywano-czyszczenie ‘czyszczenie dywanów’ czyszczeniedywan czyszczeniedywan interfiks -o- interfiksalna złożenie brakdziewczę‘związane z dziewczyną’ dziewczyna dziewcz--ęparadygmatycznamodyfikacyjna modyfikacyjnydezintegracjakłapouchy‘ten, kto ma klapnięte uszy’ klapniętyuszy klap-usz-l:łsz:ch-o- interfiksalno-paradygmatycznazłożenie brakłamigłówka‘coś, co łamie głowę’ (przenośnie)łamaćgłowa łam-głow--i--k-m:m'o:ó interfiksalno-sufiksalna złożenieleksykalizacja międzyrzecze ‘obszar między rzekami’ rzekamiędzy rzek-między k:č paradygmatyczna derywat od wyrażenia przyimkowego brak nieład‘brak ładu’ ład ład prefiks nie- prefiksalna mutacyjny brakswawola‘swa wola’ akcentprozodyczna zrost brak śmiałek ‘ktoś, kto jest śmiały’śmiały śmiał- sufiks -ek sufiksalna mutacyjnybrakwóda ‘augmentativum od: wódka’ wódka wód alternacyjna ilościowa modyfikacyjny dezintegracja -k-
Bibliografia Renata Grzegorczykowa, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, wyd. 3 poprawione, Warszawa 1979.
Kategoria:Morfologia